Van'ın İlçeleri ile Köylerin Eski/Kürtçe İsimleri ve Anlamı Nedir?

Van'ın İlçeleri ile Köylerin Eski/Kürtçe İsimleri ve Anlamı Nedir?

Bu makalemizde sizler için;

Van ve Van'ın İlçeleri ile

İlçedeki köy ve mahallelerin

Eski/Kürtçe isimlerini ve anlamlarını derledik.

Van, Bir Şehrin Ötesinde Bir Medeniyetin Adıdır

Bugün Van sadece Türkiye’nin değil, dünyanın da en eski yerleşim merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor.

İsmi, Urartu medeniyetinin izlerini günümüze taşıyor. Kısacası, Van ismi bir şehirden çok daha fazlasını; tarihi, kültürü ve köklü bir uygarlığı simgeliyor.

Van'ın Eski Adı Neydi?

Van'ın köy ve mahallerinin eski adına bakmadan önce, Van'ın eski adına bir göz atalım.

Urartular’ın başkenti Tuşpa (bugünkü Van Kalesi civarı) idi. Bu bölge, Urartu medeniyetinin en önemli merkezlerinden biriydi. Dolayısıyla Van adı, yalnızca coğrafi bir tanım değil; kökleri binlerce yıl öncesine dayanan bir uygarlığın mirası olarak da kabul ediliyor.

“Biaina”dan “Van”a: Dilden Dile Değişim

Van adının dönüşümü, tarih boyunca bölgeyi yöneten farklı halkların dil özelliklerine göre şekillendi.

Urartuca’daki “Biaina”, Asur kaynaklarında “Urartu” olarak anılmış,

Ermeni kaynaklarında ise “Vaspurakan” bölgesiyle özdeşleşmiştir.

Zamanla “Biaina” kelimesinin halk arasında “Vana”, “Van” biçimlerine evrilerek Türkçede bugünkü “Van” biçimini aldığı düşünülüyor.

Van İsminin Anlamı Ne?

Tarihçiler arasında farklı görüşler bulunsa da, genel kanaate göre Van ismi “yüksek ülke”, “kutsal bölge” veya “güçlü yerleşim” anlamlarını taşır.

Bu anlam, bölgenin hem stratejik hem de kültürel önemini vurguluyor.

VAN MERKEZ İLÇE Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi

VAN İpekyolu İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van’ın en kalabalık ilçesi hiç kuşkusuz İpekyolu’dur. Şehrin tam merkezinde bulunan bu ilçe, Van’ın idari ve ekonomik kalbini oluşturur.

Van’ın merkez ilçelerinden İpekyolu, nüfus artışıyla Türkiye’de dikkat çeken yerleşim yerlerinden biri oldu. 2024 verilerine göre 356 bin 977 nüfusa ulaşan ilçe, birçok ilin toplam nüfusunu geride bıraktı.

Bu artışla birlikte İpekyolu, Türkiye’deki 26 ilin nüfusunu geride bırakarak büyükşehir merkezi görünümüne kavuştu.

Kevenli: Şuşanıs

Baklatepe: Xıno

Dibekli: Dibegi

Kaymaklı: Kurduwan

Arıtoprak: Zeranis

Aşağıçitli: Poxazik

Aşağıgölalan: Hespişat

Baklatepe: Xıno

Bakraçlı: Yedikilise

Çalımlı: Aranik

Değirmenarkı: Kêçanis

Değirmenköy: Derman

Dereüstü: Anzaf

Erçek: Arçek

Gövelek: Îrmanis

Ilıkaynak: Çermik

Irgat: Melava

Karakoç: Lîm

Karpuzalan: Zivandanıs

Kavuncu: Çorevanıs

Kaymaklı: Kurdovan

Kevenli: Şûsanis

Kıratlı: Lamizgirt

Köşebaşı: Farîx

Ortanca: Siyawan

Sarmaç: Kopans

Yalınağaç: Adıyeman

Yatıksırt: Mêndan

Yukarıgüneyce: Mezrok

Yukarıgölalan: Hespişatâjor

VAN Tuşba İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van il merkezinin kuzey ve kuzeybatı kesimlerini kapsayan Tuşba ilçesi, adını Urartuların antik başkentinden almıştır.

Nüfus bakımından Van’ın en büyük üçüncü ilçesi unvanını alan Tuşba aynı zamanda Van’ın eski adıdır.

Ağçaören: Axçewêran

Ağartı: Ayanıs

Arısu: Almaşat

Çitören: Xerabe

Özyurt: Panzis

Özkaynak: Bayarek

Pirgarip:

Çomaklı:Nebad

Çolpan: Panz

Gedelova: Gendekova

Güveçli: Koçeri

Gedikbulak: Canik

Derebey: Derebega

Dibekdüzü: Areveng

Eğlence: Xanege

Yumrutepe: Dırleşın

Şahgeldi:

Kolsatan:

Alaköy:

Kasımoğlu:

Mollakasım:

VAN Edremit İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Edremit ve çevresi çok eskilere dayanan bir tarihi geçmişe sahiptir. Edremit'in kesin kuruluş tarihi bilinmemekle beraber; Van'ın tarihine ve Menua (Şamram) kanalının yapım tarihine bağlı olarak M.Ö. 3000 lere dayanan bir tarihi geçmişe sahiptir.

Van Gölü’nün güneydoğu kısmında, Van il merkezine sadece 18 km uzaklıkta kurulan Edremit, eski çağlardan beri Van’ın en önemli mesire yeri olmuştur. Van Gölü kıyısındaki teraslar üzerine kurulmuş olan ilçe, bağ ve bahçeleriyle yeşil bir görünüme sahiptir.

Urartular da Artemit, sonraları Gümüşdere, Sarmansuyu isimleri ile kullanılan güzel ilçemiz sonunda Edremit ismini alır. Edremit kelimesinin Arapça'dan alındığı rivayet edilir. Erd=yer, met=uzun anlamında. İki hecenin "Erd+met" birleşmesi "uzun yer" anlamı manasına geldiği ileri sürülmektedir. Başlangıçta "erdmit" olarak telaffuz edilen bu kelime zamanla halk ifadesinde inceltilerek bugünkü "Edremit" adını oluştuğuna inanılır.

Zıvastan: Elmalı

Andaç: Mars

Bakacak: Keşişoğlu

Çayırbaşı: Qerevanis

Dönemeç: Engil

Köprüler:Gem

VAN Erciş İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Erciş’in de içinde bulunduğu Van Gölü havzasının geçmişi tarih öncesi dönemlere kadar inmektedir. Bölgede Neolitik yerleşmeler konusunda bilgi olmamasına rağmen Tilkitepe Höyüğü, Edremit, Kalecik, Dilkaya ve Ernis mezarlarındaki buluntularda Kalkolitik yerleşim izleri görülmektedir.

Bugün ise Erciş; sevginin, barışın ve kardeşliğin egemen olduğu, tarihi dokusuyla modern kent özelliklerinin bir arada yaşandığı, bölgenin tarım, ticaret, eğitim ve sağlık merkezi konumunda olan nüfusuyla da bölgenin en büyük ilçesi olma özelliğine sahiptir.

Erciş adının Urartu kralı II. ARGİŞTİ'nin adından geldiğini, II.Argişti'nin bu topraklar üzerinde bir şehir kurduğunu ve bu kralın adının zaman içinde harf değişikliğine uğrayarak ARCIŞ'a dönüştüğünü, daha sonrada ERCİŞ olarak telaffuz edildiğini ileri sürmektedirler.

Akbaş: Mısırki

Bayramlı: Asraf, Azsırav, Aksraf

Sinçali: Toklu/ Zilli

Tekler: Görgüs
Çelebibağ:

Köyücük: Kerx

Mağara: Mıxare

Karlıyayla: Hevırzong

Haray: Hecidêri

Dilan: Pay

Taşlıçay: Pani

Çimen: Dilan

Çatakdibi: Zortıl

Salmanağa: Dêra Jêrê

Düvenci: Tewla Dêri

Kırkdeğirmen: Kanzag

İzik: Çökek

Hasanabdal: Hesenevdal

Çakırbey: Çaxırbeg

Taşkapı: Şor

İkizçalı: Komır

Yılanlı İlani

Dinlence: Pêrtax

Topraklı: Berazgol

Yukarıışıklı: Êrşata Jorê

Ekiciler: Sıvek

Kocapınar: Axi

Doluca: Exs

Şehirbazar: Şarbazar

Taşevler: Tonduras

Hacıkaş: Heciqaş

Hocaali: Xoceeli

Aksakal: Bavezeng

Derimevi: Cergeşin

Sabanbüken: Qızılkılis

İncesu: Incesi

Yünören: Xarxus

Süleyman Mezrası: Mezre

Meydanboğaz: Meydanokî

Gökoğlan: Qubık

Yukarıakçagedik: Hêrişo

Karatavuk: Dızdar / Culge

Yağlık Mezrası: Dêra İska

Karakilise: İşbaşı

Akçayuva: Zekzek

Çataltepe: Şıxlar

Karaboyun: Hezare

Kırkpınar: Çılkani

Yoldere: Ekrek

Uncular: Qerekılise /Maças

Çubuklu: Maçarıs / Papuşkin

Ağaçören: Partaş

Gergili: Tendurek

Keklikova: Soskun

Nişancı: Qeremıllık

Sogıti: Söğütlü

Yeşilova: Suli

Çılganlı: Mamevdal / İmamabdal

Ortayayla: Zevêk

Pepecik: Pebecik

Xaçrof: Pınarlı

VAN Çaldıran İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Gerek Pers imparatorluğunun Gerekse de İskenderin ilk uğrak noktalarından biri burası olmuştur. İpek yolunda geçit noktası olan bu ilçe Tarihi kaynaklara göre Çil(40) derân(kilise) Kırk kilisenin bulunduğu yer anlamına gelmektedir.

Çaldıran ilçesi 1987 tarihine kadar köy statüsünde Muradiye ilçesine bağlı iken 7 Haziran 1987 tarihinde belde belediyesi statüsüne ve 4 Temmuz 1987 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanan 3392 sayılı kanun ile ilçe statüsüne kavuşmuştur.

Aşağımutlu: Şerefxan

Ayrancılar: Dewtırş

Başeğmez: Avesor

Bızırxana: Bezirhane

Doyumalan: Nêçirvan

Hangediği: Heci Xatun

Han: Xan

Temrenli: Gundê Qaçaxa

Çilli: Bırımi

Alakaya: Gıresor

Güngören: Dıro

Sarıharman: Çaçur

Salhane: Selexane

Sarıçimen: Navri

Soğuksu: Madi

Sungur: Şerebegya

Bışaraxa: Kalkandelen
Gundê Kerra: Aşê Kerra
Kilimli: Mıtkuli

Umuttepe: Sind

Demircik: Tırşık

Erginler: Pışık

Yukarı Çanak: Kurtıka Jorê

VAN Muradiye İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Muradiye tarihinin 5000 yıllık bir geçmişe sahip olduğu tahmin edilmektedir. İlçe, Cumhuriyetin ilanına kadar Kandahar ve Bargiri adıyla iki yerleşim birimi olarak anılırken, bu tarihten itibaren birleştirilerek Muradiye adını almıştır.

İlçe 1914 yılından bu yana ilçelik vasfını muhafaza etmektedir.

Beydağı: Öte

Dağören: Dağveren

Devetaş: Keleka

Küçükköy: Gund

Sürüyolu: Pirsolan

Doğangün: Rahmin

Çiçekli: Eşekbatan

Ovapınar: Şivekar

Uluşar: Korşot

Ünseli: Ernês / Arnês

Yumaklı: Anzaf

Topuzarpa: Enguzek

VAN Özalp İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Özalp İlçesi 1869 yılında Mahmudiye adıyla bu günkü Saray ilçe merkezinde kurulmuştur. Kurtuluş Savaşından sonra bu bölgeyi düşmandan kurtaran Van Tümen Komutanı Kazım Paşa (Kazım ÖZALP) 'nın adı Mahmudiye'ye verilerek değiştirilmiştir.

Eski ismi Mahmudiye olan daha sonra Saray olarak adlandırılan Özalp 1869 yılında Hakkâri sancağına bağlanarak kaza yapılmıştır. Özalp ismi Kazım Karabekir’in burayı kurtarması sonucu onun soy ismi olan (Kazım Özalp) Özalp ismi verilmiştir.

Aşağı Tulgalı: Axruka Jêrê

Bodurağaç: Reşan

Eğribelen: Hasantemran

Kalecik: Tornavan

Kırkçalı: Hezare

Çubuklu: Çıbuxli

Hacıkışlak: Mızrev

Keçikayası: Qavlık

Seydibey: Seydibeg

Savatlı: Hespêstan

Sarıköy: Mêrgehi

Günyüzlü: Terxani

Yumruklu: Pirmeydan

Yarımkaya: Yarımqa

Yukarı Koçkıran: Qoçqırana Jorê

Aşağı Koçkıran: Qoçqırana Jêrê

Gözdeğmez: Neçreva

Oymaklı: Êngıza Takora

VAN Gürpınar İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van’ın Gürpınar ilçesi, 4 bin 28 kilometrekarelik yüzölçümü ile Türkiye’nin en büyük ilçesi unvanını elinde bulunduruyor.

Doğu Anadolu’nun geniş topraklarına sahip ilçesi, bazı illerle kıyaslandığında da büyüklüğüyle dikkat çeken Gürpınar ilçesinin eski/Kürtçe adı Payîzava (Xawa Sor)'dur.

Arındı: Sel

Öveçli: Repetik

Otbiçer: Êremir

Bozyiğit: Arıxan

Beşbudak: Sil

Doluçıkın: Kilise

Yurtbaşı: Şêxan, Berkış

Ongün: Akasam

Uzungedik: Gırdesor

Elaçmaz: Selexane

Erkaldı: Hındıstan

Topsakal: Paçan

Topyıldız: Mervana

Giyimli: Xırkanıs

Gölardı: Toni

Yukarıkaymaz: Mejingera Jor, Bêjingıra Serêkaniyê

Süngübayır: Bozkan

Yalınca: Gundê Dımê

Yatağan: Xêrk

Yolaşan: Nerkox

Kamışlı: Elkik

Karakoç: Melkeva

Parmakkapı: Enguştanis

VAN Saray İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Saray’ın 1869 tarihinde "Mahmudiye" adıyla Van’a bağlı bir ilçe olarak kurulduğu bilinmektedir.

Birinci Dünya Savaşı sırasındaki Rus işgali, 3 Nisan 1918 günü sona ermiştir. 1948 yılından sonra Özalp’e bağlı bir bucak olan Saray, 1990 yılında yeniden ilçe statüsü kazanmıştır.

Saray ilçesi, Van ilinin en doğusunda, İran sınırına 4 km uzaklıkta bir ilçe merkezidir. 1.334 km² yüz ölçümüne sahip olan ilçe, Van il merkezine 75 km uzaklıktadır. Burada bulunan Kapıköy Sınır Kapısı'ndan Türkiye ile İran arasındaki demir yolu hattı geçmektedir.

Barışık: Avzerk

Örenburç: Setmanis

Kepir: Kapır

Koçbaşı: Çıllık

Zincirkıran: Gurcevik

Sırımlı: Xerabsorık

Yünkuşak: Usıvheydera

VAN Başkale İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van’ın en doğusunda, İran sınırına komşu bir noktada yer alan Başkale, Doğu Anadolu’nun stratejik ilçelerinden biridir. Yüksek dağların arasında konumlanan ilçe, tarihi boyunca hem ticaret yolları hem de askeri geçişler açısından büyük önem taşımıştır.

“Başkale” ismi, Osmanlı döneminden itibaren belgelerde görülmeye başlanmış ve doğrudan anlamıyla “başta bulunan kale” ya da “önemli kale” ifadesine karşılık gelmiştir. İlçenin eski çağlarda farklı uygarlıkların hâkimiyeti altında olduğu bilinmektedir. Urartular döneminde bölgede yerleşim olduğu düşünülse de asıl bilinen tarih, Osmanlı ve Selçuklu dönemine kadar uzanır. Bu dönemlerde bölgenin güvenliği için inşa edilen kalelerden biri, günümüzde ilçeye adını veren yapıdır.

Başkale yöresinin kesin olarak Osmanlı Devletine bağlanması Kanuni Sultan Süleyman döneminde 16. yüzyıl ortalarına rastlar. Eskiden Kotur-Elbak adıyla anılan yöre 19. yüzyıl sonlarında Van vilayetinin Hakkari sancağına bağlı Elbak (Elbak) kazasının sınırları içerisinde idi. Kazanın adı Cumhuriyet döneminde Başkale olarak değiştirildi.

VAN Gevaş İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van Gölü ile sahili olan Van'ın en yeşil ve gözde ilçelerinden olan Gevaş ilçesinin eski/Kürtçe ismi Westan'dır.

Artos dağı efsanesinde eski adı Westan olan ilçenin isminin nereden geldiği ile ilgilidir. Mahalli çevrede bu isim üzerine çeşitli rivayetler bulunmakla beraber en çok anlatılanı ise şöyle rivayet edilir :

Eskiden Hakkari, Ağrı, Van ve diğer çevrelerden gelen hacı adayları burada toplanıp, kafilenin tamamının gelmesini beklerlermiş.

Bu nedenle dinlenilen, yorgunluk giderilen yer anlamında WESTAN demişlerdir.

İnköy: İn

Yoldöndü: Anzak

Altınsaç: Kanzak

Aydınocak: Şevvan

Kuşluk: Texmenus

Değirmentaş: Engelor

Hasbe: Norkox

Göründü: Mirxapet

Daldere: Qalqar

Anaköy: Kalotis

Töreli: Ext

Bağlama: Paxan

Yuva: Şarkê

Uysal: Wirkonia

Yemişlik: Narik

Dereağzı: İşkirt

Dilmetaş: Zeve

Güzelköy: Pişêvank

İkizler: Tişox

Kurultu: Werendas

Kayalar: İriç

Dağyöre: İlihi

Kazanç: Pagvas

Kocak: Poğris

Yanıkköy: Arpêt

Atalan: Etehan

Abalı: Kârs

Enginsu: Xerenkas

Aladüz: Pıltanis

Hasbey: Norkux

VAN Çatak İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van'ın en kadim ilçelerinden olan Çatak İlçesinin eski/Kürtçe ismi Şax'tır.

Çatak Osmanlı İmparatorluğu tarafından 1830’lu yıllarda büyük bir kasaba haline getirilmiş olup, uzun süre Hakkari Derebeyliğine bağlı olarak kalmıştır.

İlçenin eski adı ŞAX/ŞATAKH olup, 1865 yılında İlçe teşkilatına kayıt edilirken ŞİTAK adını almıştır.

Cumhuriyet İdaresi kurulduktan sonra İlçenin adı Çatak olarak değiştirilmiştir.

Işınlı: Arkanis

Eliaçık: Xasis

Görentaş:

Toyga: Xelifan

Sırmalı: Alekan

VAN Bahçesray İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van'da en çetin kış koşullarının yaşandığı Bahçesaray ilçesinin eski/Kürtçe ismi Miks/Müküs'tür.

Müküs/Miks Arapça bir kelime olup, Meks kelimesinin çoğuludur.

Lügat anlamı; öşürler, borçlar, vergiler ve bunların toplamıdır.

Ayrıca toplanma yeri ve üs anlamında da kullanılır.