Şehirlerde gerçeklik payı olmayıp dilden dile dolaşan ancak insanların gerçek olmuş gibi anlattığı ilginç şehir efsaneleri vardır. İşte Van’ın Şehir Efsaneleri.

Ekmeğin Parasını Ver Yeter

Vanlı’nın biri çorbacıya gidip az çorba siparişi verir. İçtiği az çorbaya garson ekmek yetiştiremez. Çıkışta içtiği çorbanın fiyatını sorar ve kasadaki esnaf o efsane cevabı verir;

- Çorba bizden olsun sen yediğin ekmeğin parasını ver yeter!

Kamyon Sizin Deli Kardeşimiz Benim

İnsanlardan para toplayan ve topladığı parayı her akşam eve götüren Van’ın sevilen bir delisinin ağabeyleri mal paylaşımı yapıyormuş. Mirasçılardan biri kendisine teklif edilen kamyonu kabul etmeyip tercihini, her akşam yüklü bir hasılatla eve gelen deli kardeşinden yana kullanıp o efsane teklifte bulunmuş.

- Kamyon sizin deli kardeşimiz benim!

Van Kalesine Açılan Gizli Tüneller

Her şehirde olduğu gibi Van’da da gizli tünel efsaneleri geçmişten günümüzü dilden dile dolaşır. Bunların en bilineni, Eski Van Şehrinin kurulu olduğu Van Kalesine çıkan gizli tünellerdir. Eğer ki kale kuşatılırsa, insanların kuşatmadan kurtulmak için Erek Dağı, Kalecik Tepesi ve Toprak Kaleden Van Kelesine gizli tünel çıkışları yapılmıştır. Hatta Toprak Kaleden Van Kalesine olan gizli tünelde 1052 merdivenli olup bir öküz arabasının da geçeceği genişlikteymiş

Dadaş Efsanesi

Van efsanelerinden bahsederken Van’ın Efsane Müdürü Servet Aydın’dan, namı diğer Dadaş’tan bahsetmeden geçemeyiz.

Van’ın en köklü okullarından olan Van Atatürk Lisesinde uzun süre idarecilik yapmış ve disiplini ile efsaneleşmiş Dadaş’ın çekmecesinde boy boy sopalar varmış. Dayak atacağı öğrencisine sopa seçme özgürlüğü tanıyacak kadar ince düşünceliymiş.

Kuskunkıran Tüneline Talip Vanlı Müteahhit

Tehlikeli virajları ile bir zamanlar şoförlerin korkulu rüyası olan Kuskunkıran Geçidi için yapılan tünel ihalesine üç firma girer. Japon müteahhit; geçidin her iki tarafından başlatacağı kazıyı %2 ıskalama payı ile ortada birleştirerek geliş ve gidiş yönlü olmak üzere tek tünel yapacağını taahhüt eder. Laz müteahhit de Japon müteahhit ile aynı yöntemi kullanacağını ancak ıskalama payının %4 olacağını bunun da çok sıkıntı olmayıp en kötü ihtimalle tünelin biraz daha geniş olacağını belirtir. Vanlı müteahhit de aynı yöntemi kullanacağını ancak ıskalama payı konusunda taahhüt veremeyeceğini, geçitin iki tarafından başlatacağı kazı çalışmasını ortada tutturamazsa en kötü ihtimalle biri geliş biri gidiş olmak üzere iki ayrı tünel yapacağını belirtir.

Üç önemli ‘E’

Vanlı bir İş Adamı katıldığı TV proğramında, Van için Üç önemli ‘E’nin olduğunu söylemiş; Eğitim, Ekonomi ve Ehlak

Hz. Ali’nin Zülfikar Kılıcı

Hz. Ali  Zülfikar adlı Kılıcıyla Akköprü taşını bir vuruşta ikiye ayırmış. Van Kalesi’nin üstündeki ayak izi de Hz. Ali’ye aitmiş. O ize ayağını basıp aşağı atlamış. Hatta Evliya Çelebi Van Seyahatnamesinde;  ‘Canavarın bir de babası vardı ve Hazreti Ali, bunu kılıcı Zülfikar ile öldürmüştü. Şimdiki canavarın sesini ben de duydum ama kendisini görmek kısmet olmadı’ diye bahsetmiştir.

Abdurrahman Gazi Türbesindeki Ağacın Sırrı

Van Kalesinde bulunan Abdurrahman Gazi Türbesinde bulanan ve görüntüsü ile hamile bir kadını anımsatan ağaç aslında türbede yatan Abdurrahmam Gazi’nin kızıymış, babasının defnedildiği bu yere gelince, Allahtan bir dilekte bulunmuş. Dileğinde , keşke ben bir ağaç olsam da babamın başında O’na gölge olsam’ bu dileği gerçekleşen şeyhin kızı o dönemde hamileymiş ve o anda ağaç oluvermiş.

ÖZ VANLI EFSANELERİ

Van'ın Efsane İsimlerinden; Nazmi Saraçoğlu, Mesut Menzilcioğlu, Remzi Dede, Yunus Türkoğlu ve Ferruh Güldal tarafından Van Şivesi ile aktarılan Şehir Efsaneleri

Eski Van Çoğ Ğoşmiş

Van eskiden o kadar yeşil ve ağaçlıkmış ki, bir maymun Van dan bir ağaca atlasa teeee Tatvan a geder hiç yere inmeden daldan dala atliyarağ gidermiş.

Beşyol Kazısında Çıkan Hazine

O yeralti çarşisının temelleri kazılınca kepçeci nece kepçeyi vurup oradaki küp gırılıp sonra ğoorrr diye altınlar tökülüp kepçeci ele hemen üstüni toprağa gapatım o ağşam mütahitle beraber bi gamyonla gelıpler garanlığta bi gamyon altın gamyona doldurup gidipler zaten o inşaat bi ara durdi ya aha işte o zaman olmilşti o kepçeci de mütahitle şimdi İstanbulu en zenginlerinden oluplar.

Nerde Eski Gışlar

Vanda eskiden ele gar yağardi millet bi yere gitmağ için garın altından tünel açardi, hele rehva, düzünde ele gar yağardi ki millet telefon direklerinin tepesine, ayağıni goyup ayakkabılarıni bağlardi.

Almanlar Kampı

Pans köyünün orda Almanların kampi var Türkler içeri giremiyi onlar aslında, burada uranyum aramağa gelmişler belki de o cenevar, dedığleri onların küçük denızaltısidır.

Beton Dökülen Su Altı Kaynağı

Özalp yolunun oradaki çöplüğün oradan tren rayi için kepçeler kazarken aşağıdan bi yeraltı nehri çığıp üstüne yün le beton döküpler ancağ gapanıp eger oni batırnasadilar 50 seneye geder Van ın su ihtiyacına yeterdi.

Sihirbaz Zatı Sungur

‘İnce Model Kız Kesme’ numarası ile dünyaca ünlü sihirbaz Zatı Sungur Van’a geldiğinde bir izleyicisinin kafasını kesip Berber Nevredin’e vermiş ve demiş ki sen bu başı traş et be birazdan gelip alıram.

Taş Kapının Saklı Hazinesi

Akköprü'deki daş gapi senede bir gün açılır içi doli hazinedir bi seferinde bi çoban kapı açıldığında içeri girmiş özüni altın toplamaya kaptırmış kapı kapanmış o gün bu gün içeridedir.

Define Hikayeleri

Ermenilerin altın darphanesi Yedi Kilisenin altındaymış. Ama üzerinde sihirli bir daş kapağ varmış. Hem bileği hem nefesi guvvetli bi ğoca olmazsa hepsi arıya dönüp uçup gidermiş. Akdamar adasının da alti doli altındır. Deprem olduğunda biri adadaymiş. O diyip ki ele nece deprem oldi yer sallandı aşaği dan şıngır şıngır altın sesi geldi.

Erçek Gölü Van Gölünün Anasıdır

Erçek Gölüinin küçük olduğuna bakmayın. Aslında Erçek Göli Van Gölünün Anasıdır. Erçekten Van Gölüne de bi bağlanti var hatta Erçek Gölüne düşen bi baston Vangölünden çıkmış.Bi ara ikisini birleştırmaği düşünüpler tam kepçeyi vuruplar gölün içiden birden bele peri gibi biri çığıp diyip ki "durun vıle eğer anayla oğuli birleştirirsenız zina olur" ona sebep iki göli birleştırmağtan Vaz gecıpler.

Gökyüzüne Çekilen Şahmeranın Gocasi

Gem köyündekiler görüp. Şahmeran var ya o yılanın gocasi olacağ herhalde el büyük bir yıllanmış. Önce ağaç kütügi zannedıpler. Sonra havaya dikilmiş bağıplar ki yılan sen sele 5 men diyim 10 metre uzunluğunda. Hem de iki boynuz varmiş. Sonra gökten Bi zincir inmiş yılani gökyüzüne çekıp galdırıp.

Evine Bağlı Van Kuşu

Hani menım o gınali ev guşi vardi ya mende oni bi iranliya, eyi paraya satmıştım 2 sene sonra irandan gaçıp gelıp bağtım bizim damda durup, ama heyvan ele zayıflıyıp gemeti galmamiş, gardaş ev guşi besliyecağsan bele olmali obirleri ele mığodur.

Kapıyı Kapatın Ceyran Yapi

Dönemin Van milletvekillerinden biri seçildiği süre boyunca mecliste hiç söz almamış hiçbir konuda kürsüye çıkmamış yıllarca bulunduğu mecliste kimse onun konuştuğunu duymamış. Yıllar sonra bir gün mecliste hararetli bir tartışma varken vekiller el kaldırıp söz hakkı istedikleri sırada bizim vekilin de tarihte ilk defa el kaldırdığını gören meclis başkanı şaşkınlık içinde tokmağı kürsüye vurarak bütün meclisi susturmuş ve mikrofondan "sayın vekiller şimdi söz hakkını Van millet vekilimize veriyorum buyurun Sayın vekilim" diye söz hakkını vekilimize vermiş.
Salonda oluşan büyük bir sessizlik ve şaşkınlık içinde vekilimiz ayağa kalkarak o efsane sözü söylemiş "sayın başkanım arkadaşlara seleyın o pencereleri gapatsınlar ceryan yapi".

Helikopter Yumurutası

Eskiden vana gar yağardi ele yağardi evden eve tünelle gidilirdi.
Van merkez bele iken müküs e ele gar yağardi oranın yoli kışın 6 ay kapali olurdi bazen müküste erzağ biterdi devlet oraya helikopterle gıda yardımi gönderirdi işte bele bi zamanda müküs ün üstünde helikopter görükti ve aşaği kuli kuli çoval çuval erzağ atıldi helikopter gettığten sora müküsliler kolilerın başına goşti belediye başkanının eşliğinde kuliler çuvallar açıldı içinde patates soğan un şeker bulgur makarnalar çığti çoğ sevındıler tabii o sırada havadan atarken serpilmiş bele pembe yuvarlağ bir madde gördiler annamadilar bu nedır şaş galdilar herkes birbirine ve o maddeye bağıp "vıle bu nedır?" diye sordilar ordaki heç biri bilemedi o nedır dediler ki buni bilse bilse buranın en yaşlisi olan hecı" berke can" emmi bilir. Götürdiker ona Berke Can emmi o maddeyi aldi eline sağa çevirdi sola çevirdi biraz mıncığladı ama ne olduğuni annamadi sora bu maddeyi nereden bulduz yetımler dedi onlarda helikopterden düştüğüni annattilat Ve Berke Can emmi tarihe geçecağ bu sözi seledi "Bu olsa olsa o helikopterin yumurtasidır"

Aslında helikopterden yere düşen o sırada pilotun yemağ için elıne aldıği portakaldi tabi portakal sadece kış mevsiminde çığtığından ve portakal sezoni boyunca müküsün de yollari gapali olduğundan ve yollar temmuzda açıldığında da piyasada portakal galmadığından onlar o güne geder heç portakal görmemişlerdi Yani Berke Can emmi nin de yapacaği pek bişey de yoğti netsın babam.

DEPREM EFSANELERİ

2011’da  Van ve Erciş’te kısa süre arayla yaşanan iki ayrı deprem sonrası dilden dile Deprem Efsaneleri dolaşır olmuş.

Daha şiddetli deprem beklentisinden-Van Gölündeki tusunamiye, hırsızlık vakalarından-tabela değişikliğine…

Üst üste yaşanan iki depremin şaşkınlığından olsa gerek anlatılan her şeye inanılıp dilden dile efsaneleşmiş.

En sonunda bu efsaneler öyle bir hal almış ki  “Van’ı artçılar yıkmadı ama Zırtçılar yıkacak” denmiş...

İşte Birbirinden İlginç Deprem Efsaneleri;

Bir Tır Ceset Torbası Gelmiş

En yaygın Deprem Efsanesine göre Van’a bir tır dolusu ceset torbası gelmiş. Çünkü Van’da öyle büyük bir deprem olacakmış ki, taş üstünde taş kalmayacakmış. Bu deprem sonrası ne çadır ne battaniye, tek ihtiyaç ceset torbası olacakmış.

Van Gölünde Tsunami Olmuş

Deprem gecesi tsunami olup Van Gölü taşmış. Bir rivayetlere göre  Gölün altı delinmiş. Bu nedenle de yüzeye doğru hava çıkıyormuş. Bir rivayete göre de Gölün ortasından gökyüzüne alev fışkırıyormuş.

Gölün Altından Gelen Patlama Sesi

Van’daki depremi, Van Gölünün altında yapılan nükleer çalışmalarına bağlayanlar bile olmuş. Öyle ki bazı vatandaşlar yaşanan depreme, yer altındaki bu patlamaların neden olduğunu ve bu nedenle fayları yerinden oynadığı tezini savunmuş.

Evinin Soyan Adamlara Yardım Eden Depremzede

Depremi fırsat bilip çevre illerden hırsızlığa gelenler efsane olmasa da, evini kamyona yükleyen hırsızlara yardım eden depremzade tam bir efsane…

Rivayete göre deprem sonrası çadırda kalan vatandaş merak edip evine uğrar. Bir de ne görsün, hırsızlar evinin eşyasını bir kamyona yüklüyor. Durumu çaktırmamak için kolları sıvayarak, eşyaların kamyona yüklenmesi için hırsızlara yardım eder. Eşyalar bittikten sonra da polise şikayete gider.

Belediye Anons Yapmış

Veysi Kurt’un deprem tahminlerinin yanı sıra bir sonrası gün olacak büyük deprem için belediye anons yaparak uyarmış.(Bu anonsu, işlerini rahat görsün diye hırsızların yaptırdığını söyleyenler de var)

Ne Zaman Elime Çift Okey Gelse

Yalan-doğru, sosyal medyada en çok dolaşan deprem efsanelerinden biri Erciş'te kahvehane enkazından çıkartılan genç  Akutçulara; ‘Abi ne zaman elime çift okey gelse başıma bir iş geliyor!’ demiş.

Tabelayı Değiştiren Patnoslular

Van depreminde gelen yardımlardan faydalanmak için Patnoslular, Erciş tabelasını özlerine doğru çevirmişler.

YAZILI EFSANELERİMİZ

En Efsane Şehir Efsanesi Vangölü Canavarı

Tarihi Osmanlı kaynaklarına dayanan Van Gölü Canavarı Efsanesi ilk olarak Sultan İkinci Abdülhamid Han devrinde İstanbul’da yayınlanan Saadet gazetesinin 1889 yılı Nisan ayı sonlarında çıkan 1322 numaralı nüshasındaki habere konu olur. Van Gölü’nün Ahlat sahillerinden geçerken abdest almak için göl kenarına inen bir yolcu gördüğü Canavarı en detaylı şekilde tarif eder. Uzun bir süreden sonra Canavar bu kez 1990’lı yıllardan sonra kendini gösterir. Bu defa Canavarı gören dönemin Vali Yardımcısı Bestami Bey’dir. Canavarın nasıl olduğunu (15 metre boyunda, sırtında sivri çıkıntıları olan…vb)  detaylı bir şekilde anlatır. Bu anlattıklarını , daha önceden canavarı gördüğünü söyleyen yöre halkı da destekler. Bu defa iş ciddiye biner ve Van Gölü Canavarı Arama Timi kurulup, gözlüm kuleleri oluşturulur. Hatta bölgeye dışarıdan Araştırma Ekibi getirttirilir. Bir anda Van’da doğan bu efsane tüm dünyaya yayılır.  Öyle ki yerli ve yabancı binlerce kişi Canavarı görmek için Van’a akın etmeye başlamış. Bunun üzerine heykeli dikilip parklara adı verilmiş öyle ki adına film bile çekilmiş.

Ah Tamara! Efsanesi

Vakti zamanında bu adada yaşayan Ermeni baş keşişin, güzelliği dillere destan Tamar adında bir kızı vardır. Adanın çevresindeki köylerde çobanlık yapan bir genç bu kıza âşık olur. Genç çoban Tamar'la buluşmak için her gece adaya yüzer. Tamar ise her gece, karanlıkta yerini belli etmek için onu bir fenerle bekler.

Bundan haberdar olan kızın babası, fırtınalı bir gecede elinde fenerle adanın kıyısına iner ve sürekli yer değiştirerek gencin boşuna yüzüp, gücünü yitirmesine sebep olur.

Yüzmekten gücünü yitirip, yorulan genç çoban boğulur ve boğulmadan önce son nefesiyle "Ah Tamar!" diye haykırır. Bunu duyan kız da hemen ardından kendini gölün sularına bırakır. O günden sonra ada Ah Tamar! ismi ile anılmaya başlanır.

Taş Kapı/Meher Kapı Efsanesi

Taşkapı olarak bilinen yapı, Van’ın 5 kilometre kuzeydoğusunda, Akköprü Mahallesi’ndedir. Kayaya oyularak iki dikey dikdörtgen çerçeve içine alınmış ve yüzeyinde Urartu çivi yazıları bulunan bir kaya nişidir.

Urartu Kralı İşpuini dönemine ait olan Taşkapı, Urartu dini ile ilgili bilgilerin bulunduğu önemli kaynaklardan biridir. Kapı üzerindeki kitabede, Urartu ülkesi içinde kutsanan tüm tanrı ve tanrıçalar, bunlara sunulan günlük kurban listeleri ve kutsal sayılan dağ, nehir ve kentler bildirilmiştir. Kitabenin bulunduğu nişin hemen ön tarafında, yatay dikdörtgen şeklinde, kayaya oyulmuş bir de kurban sunağı bulunmaktadır.

Taşkapı’ya Meher kapısı’da denmektedir. Meher, “aydınlatan” anlamına gelen bir kelimedir.  Tanrı Haldi’nin buradan bir ışık demeti içinde çıkacağına inanıldığı için bu isimle anılmıştır.

Taşkapıyla ilgili çeşitli inanışlar vardır. Bu yapının bir hazine kapısı olduğu, yılda bir kez, ancak bilinmeyen bir zamanda ve sürede açıldığı ile ilgili efsaneler anlatılır. Efsanelerden biri şöyledir:

Akköprü mahallesi’nde yaşayan Çoban Kız’ın yolu bir gün nasıl olmuşsa Taşkapı’nın bulunduğu tarafa düşmüş. Sabah erkenden hayvanlarını önüne katan Çoban Kız, Taşkapı’nın bulunduğu kayalıkların eteklerinde otlak bir alan bulmuş, hayvanlar otlağa yayılmışlar. Çoban Kız da kapının bulunduğu kayalıklara tırmanmış, kapının önüne gelmiş. Kapıyı, kapı üzerindeki yazıları, şekilleri seyre dalmış.

İnanışa göre bu kapı bir hazine kapısıdır ve yılda bir kez açılır, çok kısa süre açık kalır ve kapanırmış. Tesadüf bu ya, kapının o yılki açılma zamanı Çoban Kız’ın kapının önünde bulunduğu ana denk gelmiş.

Kapı birden bire, büyük bir gürültüyle açılmış. gördükleri karşısında dili damağı kuruyan Çoban Kız, anlık şaşkınlığını üzerinden atmış ve açılan kapıdan içeri girmiş. İçeri girdiğinde şaşkınlığı bir kat daha artmış. İçerisi ağzına kadar altınla doluymuş. Çoban Kız hemen heybesini doldurmaya başlamış, bunu da şunu da alayım derken, süre tamamlanmış, Taşkapı açıldığı gibi yine büyük bir gürültüyle kapanmış; Çoban Kız içerde kalmış.

Akşam olmuş, Çoban Kız’ın geri dönmediğini görenler, merak edip aramaya çıkmışlar. Aramışlar, taramışlar, sonunda hayvanları Taşkapı’nın bulunduğu bölgede bulmuşlar. Hayvanlar bulunmuş ancak Çoban Kız ortadan yok olmuş. İzleri takip ede ede Taşkapı’ya kadar çıkmışlar, Çoban Kız’ın ayak izleri, tam kapının önünde bitiyormuş.

Kapının hikâyesini bilenler, Çoban Kız kapının önüne geldiğinde kapının açıldığına, kızın içeri girdiğine, kapı kapanınca da kızın içerde kaldığına hükmetmişler.

Rivayet edilir ki, Çoban Kız’ı kurtarmak için kapının önünde bin bir keçi, bin bir koyun, otuz üç deve kurban edilmiş, kapı yine de açılmamış.

Yapılacak tek şey kalmış; bir yıl süreyle kapının önünde, tekrar açılacağı günü, saati beklemeye karar vermişler.

Tam bir yıl sonra kapı açılmış, bekleyenler hemen içeri girmişler. Çoban kızı omzunda altın dolu heybesiyle ayakta, taş kesilmiş halde bulmuşlar. Kapı kapanmadan dışarı kaçmışlar. Böylece de Çoban Kız’ın akıbeti anlaşılmış.

Şahbağı Efsanesi

On yedinci yüzyılda Van kalesini muhasara eden Şah Abbas, üst surlarla çevrili olmasından dolayı kaleyi ele geçirememiş, muhasaranın uzun sürmesiyle otağını kaleyi karşıdan gören Köprü Dağları’nın karşısına kurmuştur. Muhasara o kadar uzun sürmüştür ki, Acemlerin burada kurmuş olduğu bağlarda üzümler yetişmiş meyve verir olmuş, bu sebeple buraya da “Şahbağı” adı verilmiştir.

Muhasara devam ederken kelede erzak tükenmeye başlamış. Buna rağmen Kale Beyi kaleyi sonuna kadar savunmaya kararlıymış.

Günlerden bir gün yaşlı bir kadın Kale Beyi’yle görüşme arzusunun olduğunu ve kendisiyle görüşmek üzere huzura çıkmak istediğini dile getirmiş. Nöbetçiler de kadının bu dileğini yerine getirip onu beyin huzuruna çıkarmışlar.

Yaşlı kadın: “Beyim, görüyorum ki İran şahı kaleyi muhasara etmiş, kalede erzak da azalıyor. Eğer emir buyurursan beni kaleden çıkarsınlar, İran şahının otağına gideyim ona çok değil bir iki kelam edeyim.” demiş.

Kale Beyi buna razı olmamış ama kadın da: “Beyim kadının fendi erkeği yendi, benim de şaha bir fendim var, ne olur bana müsaade edin” diye yalvarmış.

Kale Beyi bu sözler üzerine kadını kıramayıp: “sen bilirsin, kötü bir şey olursa buna ben sebep olmak istemem” demiş.

Yaşlı kadın huzurdan ayrılırken Kale Beyi’nden son bir dileğinin olduğunu ve kendisi kaleden ayrıldıktan sonra kalenin şimal(güney) tarafından, yani şahın otağının bulunduğu tarafa kireç tozlarının burçlardan aşağı dökülmesini istemiş. Kale Beyi bu işe pek bir anlam verememişse de kireç dökmeleri için adamlarına buyrukta bulunmuş.

Geçimini sütüyle sağladığı keçisini ve bir bakraç yoğurdu yanına alarak yola koyulan kadın şahın yanına varmış ki ne görsün, içeri girmenin imkânı yok. Nöbetçiye çok yalvarmış; ağlamış, inlemiş, onlardan merhamet dilemiş ve nihayet şaha haber vermelerini sağlamış. İran Şahı da onu kabul etmiş. Yanına çıkarmışlar. Şah ihtiyar kadını görünce: “Buyur bir isteğin mi var” diye seslenmiş.

Kadın: “Hayır şahım, şükür olsun ki bir isteğim yoktur. Sana hediye olarak keçi ve bir bakraç yoğurt getirdim. Az ise çoğa kabul et, imkânlarım bu kadar” demiş.

Şah bu hediyeleri neden getirdiğini sormuş. Kadın anlatmış: “şahım, bizde adettir; çok kalan misafire az da olsa çok da olsa bir hediye götürürüz.”

Bu sözler şahı çok memnun etmiş. Beraberce otağı gezmeye çıkmışlar. Dışarı çıkıp Van Kalesi’ni görünce şah çok şaşırmış. Çünkü burçlardan aşağı beyaz bir şeyler dökülüyormuş. Şah kadına dönerek: “Burçlardan aşağı dökülen nedir?” diye sormuş.

Kadının beklediği an da bu anmış. Şaha şöyle bir dönüp çok önemsiz olaymış tavrı takınarak:  “Onlar mı, onlar undur şahım” demiş.

Şah biraz daha şaşırmış ve tekrar sormuş: “Ne unudur bu?”

Kadın kayıtsızca başını sallamış: “Şahım kalede o kadar çok erzak var ki, unlar vaktinde yenilmediğinden bozulup acıyorlar. İşte bu dökülen de bu acıyan unlardır. Kale Beyi de o acıyan unları dışarı döktürüyor.” demiş.

Bunun üzerine şah düşüncelere dalmış. Şahın bu düşünceli halini gören kadın: “şahım ne düşünüyorsun öyle?”

Şah ensesini kaşıyarak cevap vermiş: “Hatun ne düşüneyim. Bu düşünce başka düşünce. Demek kalede bu kadar erzak var ha! Bu kaleyi zor zapt ederim.”

Kadın şahın elini öpüp keçisini ve yoğurdunu orada bırakarak otağdan ayrılmış. Doğruca kaleye gelerek durumu Kale Beyi’ne anlatmış. Şah otağını kaldırarak İran’a gitmiş, kale de muhasaradan böylelikle kurtulmuş.

Şimdi o üzüm bağının olduğu köye Şahbağı (Beyüzümü) denilir. Halen Van şehir merkezine bağlı bir köy olan Şahbağı, üzüm bağları ve günümüzde pek görülmüyor olsa da bu üzümlerden elde edilen şaraplarıyla bilinir.

Van'ın Gürpınar ilçesi Değirmendüzü Mahallesinde bulunan Tarihi 40 Değirmen (Çıl Aş)'in son Değirmen Ustası Mustafa Yılmaz dün (23.03.2024) hayatını kaybetti.

Mustafa Yılmaz'ın hayatını kaybetmesi ile Gürpınar'ın meşhur 40 Su Değirmeni yetim kaldı.

40 Su Değirmeni (Çıl Aş) Nedir?

Van ilinin un fabrikaları olarak tarihe imza atmış yaklaşık 3500 yıllık bir geçmişi olan ve birkaç metre aralıklarla duran değirmenler Başbulak (Serekani) mevkisinde çıkan su ile beslenmekteydi.

Tarihi Şamran Kanalı ile birlikte inşa edilen değirmenler yüzyıllar boyunca aktif bir şekilde insanlığa hizmet vererek birer geçim kaynağı olmuştu.

Gürpınar tarihi açısından önemli ber yere sahip olan bu değirmenlerde bazı günler yaklaşık her bir değirmen 200 teneke buğday öğütür ve bazen de yoğunluktan dolayı 15 gün sonrasına bile randevu verirlirdi.

Bir dönemin üretim ve geçim kaynağı olan değirmenler maalesef şimdi garip, yıkık, kaderine terkedilmiş durumda.

Günümüzde 40 değirmenden sadece 1 tanesi faal halde bulunmaktaydı.

İlerlemiş yaşına rağmen Değirmendüzü Mahallesi'nde Ermenierden kalma tarihi su değirmenini 70 yıldır döndürmeye çalışıyordu.

70 yıldır her sabah evinden çıkarak tarihi değirmenin yolunu tutan Yılmaz, 'Taşıma su ile değirmen dönmez' atasözünün aksine beton kanallar aracılığıyla getirdiği suyla değirmenin çarkını döndürüyordu.

Usta Değirmenci TRT Belgesel'e Konuk Olmuştu

İşte O Belgeselden Kesitler:

Gelişen teknolojiye rağmen yıllardır tarihi değirmeni ayakta tutan Mustafa Yılmaz'ın en büyük kaygısı, kendisinden sonra gelen kuşağın tarihi değirmeni çalıştıramayacak olması.

Çevresinde "usta değirmenci" olarak tanınan Yılmaz,  13 yaşından beri değirmende çalıştığını söyledi.

Bu işi dedesinden öğrendiğini ve çocukluğundan bu yana un öğüttüğünü anlatan Yılmaz, ilçede bulunan 39 değirmenin teknolojiye yenik düştüğünü belirtti.

Yılmaz, teknolojinin gelişimiyle devreye giren elektrikli değirmenlerin insanları hazır un kullanmaya yönelttiğini, bu nedenle su değirmenlerine ilginin her geçen gün azaldığını kaydetti.

Ömrünü değirmende geçirdi

Yöre halkının önceki yıllara göre su değirmenini daha az tercih ettiğini anlatan Yılmaz, "Eskiden elektrikle çalışan değirmenler yoktu. Bu nedenle değirmenler sadece suyla çalışırlardı. Bazı günler yaklaşık 300 teneke buğday öğüttüğümüz olurdu. Bazen 15 gün sonrasına bile randevu verirdik. Gece gündüz çalışmamıza rağmen yetiştiremiyorduk." diye konuştu.

Yılmaz, insan gücüyle çalışan değirmende bir ömür geçirdiğini anlattı.

Eskiden çevre ilçeler, köyler ve hatta İran sınırındaki köylerden bile insanların buğdayını öğütmek için değirmene geldiğini aktaran Yılmaz, "Kışın bile çalıştığımı hatırlıyorum. Eskiden daha bereketliydi. Şimdi ise o bereket kalmadı. Herkes rahata alıştı. Gücüm yetse kendim hamur yoğurur, ekmek pişiririm ama yaşım geçti. Bu işi çocuklarıma bırakmak isterdim ama çocuklarım bu işten hiç anlamazlar. Hepsi gelse, bir teneke buğdayı bile öğütemezler. Çünkü nasıl çalıştığını bilmiyorlar." dedi.

Mustafa Yılmaz'ın eşi Pakize Yılmaz ise kendisinin 55 yıldır eşine yardım ettiğini, geçimlerini değirmenden elde ettikleri gelirle sağladıklarını söyledi.

Eşine her zaman yardımcı olmaya çalıştığını dile getiren Yılmaz, "Hayatım boyunca bir yandan çocuklarımı büyüttüm bir yandan da değirmende eşime destek oldum. Çalışan demir pas tutmaz. Bizler de yıllardır çalışarak ayakta durmaya çalıştık. Eskiden zahmet vardı ama sağlıklıydık. Sürekli çalıştığımız için hastalık nedir bilmezdik." diye konuştu.

Mustafa Yılmaz'ın yeğeni Mehmet Sıddık Yılmaz da eski fonksiyonu kalmayan tarihi değirmenlere artık insanların fazla ilgi göstermediğini vurguladı.

Tarihi değirmenlerin ayakta tutulması gerektiğini belirten Yılmaz, değirmen kültürünün kaybolmaması için çalışma yürütülmesini istedi.

Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 2023-2024 Faaliyet Programında yer alan 18 ve 19 Mart 2024 tarihleri arasında, Van
Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü organizasyonluğunda düzenlenen Okul Sporları Halkoyunları İl Birinciliği yarışmaları sona erdi.

Gençlik ve Spor Bakanlığı, Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 2023-2024 Faaliyet Programı çerçevesinde, Van Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü tarafından organize edilen Okul Sporları Halk Oyunları İl Birinciliği yarışmaları sona erdi.

Geleneksel halk oyunlarının coşkusunu yaşatan yarışmaları, Van’da büyük ilgi gördü.

Şampiyona'ya 30 Okuldan 450 Öğrenci Katıldı

Nur Tatar Spor Salonu'nda saygı duruşu ve İstiklal Marşı';nın okunmasıyla başlayan yarışmalar minikler, yıldızlar, gençler geleneksel, düzenlemeli ve düzenlemesiz kategorilerinde yapıldı. 30 okuldan 450 öğrenci ve eğitmen, hakem ve gözlemcilerin katılımıyla başlayan yarışmalarda, ekiplerin dereceye girebilmek için kıyasıya mücadeleleri salondakiler tarafından ilgiyle izlendi.

Yöre kültürünün en güzel şekilde yansıtıldığı oyunlarda öğrenciler birinci olabilmek için ter döktü.

6 Farklı Kategoride Değerlendirme Yapıldı

Gençler Düzenlemeli dalında Nene Hatun Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi birinci olurken, İsmail Öztürkçü Anadolu Lisesi ikinci ve Borsa İstanbul Anadolu Lisesi
ise üçüncü oldu.

Yıldızlar Düzenlemesiz dalında Fevzi Geyik Ortaokulu birinci, Birol Emin Ortaokulu ikinci ve Van Ortaokulu ise üçüncü oldu.

Yıldızlar Düzenlemeli dalda Özalp 3 Nisan Ortaokulu birinci olurken, Hilmi Irak Ortaokulu ise ikinci oldu.

Gençler Düzenlemesiz kategorisinde İpekyolu Anadolu Lisesi birinci, Van Anadolu Lisesi ikinci ve Edremit Mesleki Teknik Anadolu Lisesi ise üçüncü oldu.
Minikler Düzenlemesiz dalında Koç İlköğretim Okulu birinci, Fevzi Çakmak İlkokulu ikinci ve Müslih Görentaş Ortaokulu üçüncü olurken, Minikler Düzenlemeli
dalında Van Gölü Ortaokulu birincilik kupasının sahibi olmayı başardı.

6 farklı kategoride yapılan okullar arası halkoyunları yarışmaları sonunda dereceye giren ekiplere ödülleri, Van Gençlik ve Spor İl Müdürü Yalçın Özdemir, Halkoyunları İl Temsilcisi, Ulusal Halkoyunları Hakemleri ve diğer protokol üyeleri tarafından verildi.

'Amaç; Halkoyunları Geleneğimizi Gelecek Nesillere Aktarmak'

Yapılan ödül töreni sonrası tüm sporcu ve eğitmenleri tebrik ederek başarılar dileyen, Van Gençlik ve Spor İl Müdürü Yalçın Özdemir yaptığı konuşmasında şu
ifadelere yer verdi;

“Gençlik ve Spor Bakanlığımız tarafından 2023-2024 Eğitim ve Öğretim yılı kapsamında il müdürlüğümüz okul sporları birimimiz ve il temsilciliğimiz tarafından organize edilen okullar arası halkoyunları yarışmalarını bu yıl 30 okulumuzdan 450 öğrenci, eğitmen, hakem ve gözlemcilerimizin katılımlarıyla büyük bir coşkuyla gerçekleştirdik.

Bu duygu ve düşüncelerle geleneğimiz olan halkoyunlarını gelecek nesillerimize aktarılması konusunda en büyük destekçimiz olan halkoyunları eğitmenlerimize çok teşekkür ediyor, bu yarışmanın gerçekleşmesinde emeği geçen başta çalışma arkadaşlarım olmak üzere, il temsilciliğimize ve tüm paydaşlarımıza çok teşekkür ediyor, dereceye giren okullarımızı tebrik ediyorum.” şeklinde konuştu.

Van halk kültürüne büyük bir emek veren, Bir çok Van Türküsüne kaynak kişilik yapmış, besteci ve türkücü Faik Erener'i nam-ı diğer Mıtrıp Fayik'i rahmetle anıyoruz...

FAİK ERENER KİMDİR?

Van halk müziği kültürüne emek veren en önemli kişilerden biri Faik Erener’dir.

Van Nüfus Müdürlüğü kayıtlarına göre Faik Erener 1893 yılında doğmuş, 1971 yılında vefat etmiştir. Günümüzde öne çıkan birçok Van türküsünün bestecisi, kaynak kişisi ya da aktarıcısı olan Faik Erener, daha önce çaldığı kabak kemane çalgısı gibi keman çalgısını dizine koyarak çalması ile ünlenmiştir.

Yaşadığı dönemde sesinin güzelliğinden dolayı “Van Bülbülü” olarak da anılan Faik Erener halk arasında “Mıtrıp Fayık” lakabıyla tanınmaktadır. Van’da yüzyıllardır yerleşik olarak yaşayan Mıtrıplar’ın Van halk kültürüne özelde ise müzik kültürüne çok büyük hizmetleri olmuştur.

Bunların en önemli isimlerinden biri de Fait Erener'dir.

Kaynak: Murat Oto

#vankültürü #vantürküleri #mıtrıpfayik

Edremit Belediye Başkanı ve Başkan Adayı İsmail Say, Van'da Urartu Krallığı döneminde yapılan ve dünya su mühendisliği harikası olan 51 kilometre uzunluğuna sahip tarihi Şamran Kanalı’nın UNESCO geçici kültürel miras listesine alınacağını duyurdu.

Peki Van'ın başka hangi değerleri UNESCO listesinde?

Şamran Kanalı UNESCO Yolunda

Edremit Belediye Başkanı ve Başkan Adayı İsmail Say, Van'da Urartu Krallığı döneminde yapılan ve dünya su mühendisliği harikası olan 51 kilometre uzunluğuna sahip tarihi Şamran Kanalı’nın UNESCO geçici kültürel miras listesine alınacağını duyurdu.

 Konuyla ilgili başvuruların yapıldığını söyleyen Başkan Say, ayrıca kanalın,”Menua Yürüyüş Yolu Projesi" kapsamında yeniden turizme kazandırılacağını söyledi.

Başkan Say,  Şamran kanalında ve Menua yürüyüş yolunda restorasyon çalışmalarının yapılacağını belirten Başkan Say, 3 bin yıllık tarihin vatandaşlarla buluşturacaklarını aktardı.

UNESCO Dünya Kültürel ve Doğal Mirası  Listesi

UNESCO’nun 1972 yılında kabul ettiği Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunmasına Dair Sözleşmeye bağlı olarak oluşturulan Dünya Kültürel ve Doğal Mirası Listesinde 2017 yılında Polonya’nın başkanlığı ve ev sahipliğinde Krakow’da gerçekleştirilen Dünya Mirası Komitesi 41. Oturumunda kabul edilen miraslarla birlikte 1073 miras yer almaktadır.

Bunlardan 832’si kültürel, 206’sı doğal ve 35’i karma (doğal ve kültürel) miraslardır. Türkiye’nin söz konusu listede 18’i kültürel, 2’si karma olmak üzere 20 miras alanı bulunmaktadır.

UNESCO Dünya Kültürel ve Doğal Mirası Geçici Listesi

Dünya Miras Komitesi tarafından UNESCO Dünya Mirası Listesine alınan bu mirasların yanı sıra bir de bu listeye önerilmesi öngörülen ancak henüz adaylık süreçleri tamamlanmayan miraslardan oluşan Geçici Liste bulunmaktadır.

Geçici Liste Üye Devletler için ulusal bir envanter niteliğinde olup, asıl listeye başvurulacak olan alanlar bu listeden seçilerek belirlenmektedir. UNESCO’nun Dünya Mirası Geçici Listesi’nde 173 Taraf Devletin 1650 mirası yer almaktadır. Türkiye’nin Geçici Listede ilki 1994 yılında sunulan ve son olarak 2017 yılında güncellenen şekliyle 67 kültürel, 2 karma ve 2 doğal olmak üzere toplam 71 mirası bulunmaktadır.

Van'dan İki Değer UNESCO Mirası Geçici Listesinde

Birleşmiş Milletler (BM) Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu’nun (UNESCO) Dünya Kültür Miras Listesi’nde ülkemizde 20 şehirden eser yer alıyor.

UNESCO tarafından Dünya Kültür Miras Listesi’ne ülkemizde koruma altına aldığı kültürel ve doğal alanların sayısı 20’ye yükselirken Van’da herhangi bir eser UNESCO Dünya Kültür Miras Listesi’ne henüz giremedi.

Ancak Van’da bulunan ve her yıl binlerce ziyaretçiyi ağırlayan Akdamar Kilisesi ve Van Kalesi, UNESCO Dünya Kültür Mirası Geçici Listesi’nde yer alıyor.

BM UNESCO’nun Dünya Kültür Miras Kurulu tarafından alınan karar ile Akdamar Kilisesi 2015 yılında Dünya Geçici Miras Listesine eklenirken

2016 yılında ise Van Kalesi Dünya Geçici Miras Listesine eklenerek kültürel miras varlığını korumaya devam ediyor.

Van Musiki Derneği'nin 2007 yılında düzenlediği Van Türküleri Gecesine özel bir performans sergileyen Van'ın unutulmaz efsane folklorcuları...

Tosun Özister

Cenap Ünsal

Şefik Tüfenkçi

Halit Kahraman

Halil Orbahçi

Şirin Dalhan

Cem Hamzaoğlu

Kemal Sargın

Video: Murat Oto

#vanhalkoyunları #vanfolklor #eskivanlılar

Van'ın yetiştirdiği önemli sanatçılardan Kazım Buzoba'n hayatını, sanat yılının 65 yılın anısına 'Dengbêj Kazo Efsanesi' adıyla anlatan belgeselin galası İstanbul'da yapılacak. 
 

Usta Gazeteci-Yazar'ın Kaleminden Belgesele Dönüşen Efsane

Gazeteci-Yazar Adnan Deniz, Anadolu'nun kültür ve sanatını zenginleştiren muteber şahsiyetlerini yüceltmeye devam ediyor. Daha önce "Mavi Ülkenin İnsanları" adlı röportaj belgeseliyle büyük bir başarı elde eden Deniz, bu kez de Dengbej Kazo'nun etkileyici hayat hikâyesini anlatan "Dengbej Kazo Efsanesi" belgeseliyle karşımıza çıkıyor.

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti ve Aydın Doğan Vakfı İletişimciler yarışmasında 1'incilik ödülüne layık görülen Deniz, Dengbej Kazo'nun 65'inci sanat yılını ve eşsiz müzik mirasını kutlamak için hazırladığı bu belgesel ile bir kez daha dikkatleri üzerine çekiyor. Belgeselin 18 Şubat 2024 tarihinde gerçekleşecek galasında, Dengbej Kazo özel bir dinleti sunacak. Anadolu'nun mistik atmosferini ve zengin kültürünü yansıtacak bu gecede ayrıca, Kazo'nun 65'inci sanat yılı sevenleriyle kutlanacak.

Sanatta 65 Yıl Anısına

Kazım Buzoba (Namı Diğer Dengbêj Kazo) kimdir?

Van merkeze bağlı Ermanis (Gövelek) köyünde 1950 yılında doğan Kazo, dengbêj olan babası ve dedesi sayesinde çok erken yaşlarda dengbêjlik sanatı ile tanıştı. Dedesi Ecemê Kının, Zor Hüseyin Paşa’nın divanında dengbêjlik yapmıştır.

Daha genç yaşta Hecî Ebdülkerim ve Tahıro gibi bir çok dengbêj ile birlikte stran söyleyen Kazo, söz konusu dengbêjler ile birlikte 50’ye yakın kaset yapmıştır. Mıhemed Arifê Cızrawî ve Erivan radyosu dengbêjlerinden Şeroyê Bıro’dan etkilenmiştir. 1990’lı yıllardan sonra Kürtçe müziğin serbest olması ile birlikte aile üyelerinden Koma Şirvan adında bir müzik grubu kurdu. Bu süreç içerisinde toplam 26 bandrollü albüm çıkarmıştır.

Van'ın kent hafızası Sait Ebinç Hocamız,  değme meteoroloji uzmanlarına taş çıkartan Van Halk Takvimi Geleneğini yazdı...

Hâlâ hayret ettiğim bir nokta var! O da eski zaman insanlarının dört duvar içinde ömür geçirmelerine rağmen mevsim döngülerini ve kozmik değişimleri gökyüzünün görüntüsüne bakarak bir rasathane isabetiyle bilmeleriydi. Bütün kış ömrü dört duvar içinde geçen babaannemin bunları nasıl kesin bir şekilde bilip kıl kadar yanılmadığının sırrını hâlâ çözememişimdir.

'Değme Meteoroloji Uzmanlarına Taş Çıkartan' Halk Takvimi

Havalar konusunda değme meteoroloji uzmanlarına taş çıkaran bütün bu mevsim dönümlerinin kozmik bilgisi hangi tecrübenin ve irfanın eseriydi halen anlamış değilim.

Bir bakarsın zamanı gelince şeb-i yelda deyip durur, vakti gelir gelmez “Çarşambaya Çileye gireceğiz” derdi. Ben de çocuk dimağımla sorardım Çile nedir?

Şeb-i yelda nedir?. O da hiç üşenmeden bana bu mevsimlerin dönümlerini bir masal tadında anlatırdı. Mesela Çile’nin kışın en uzun gecesi olan 21 Aralıktan başlayarak “kırk” gün süren ağır soğuklar olduğunu ondan öğrenmiştim.

Bizim Van taraflarında buna Farisi kültürünün ağırlığıyla çile (kırk ) diğer yörelerde Arapça kırk anlamında gelen “Erbain” dendiğini sonradan öğrendim. Rahmetli babaannem “Çilede ayılar uykuya dalarlar acıkıp susayınca tabanlarını yalarlar!” derdi. Bazen de “Hamsin’in çıkmasına üç gün kaldı der.” Onun bana anlattığı dimağımda bir lezzet gibi kalan masallardaki zaman ve mekan kavrayışındaki bu kozmik derinliği hep merak ederdim.

İhtimal ki onun bu kozmolojik irfanı eski zamanların uzun kış gecelerinde ortalıktan el ayak kesilip evlere kapanınca tandır başlarında anlatılan Emrah ile Selvi, Yusuf ile Züleyha Kerem ile Aslı hikayeleri Yazıcoğlunun Ahmediyesi ve Hazreti Ali cenklerinden beslenmişti. Bazende odanın kapı pervazına asılı olan saatli maarif takviminin yapraklarında onun mevsim ve havalarla ilgili bu bilgisinin doğruluğunu görünce hayretler içinde kalırdım. O’nun sıklıkla söylediği bir tekerleme de vardı.

“Eze koydum, büze koydum, tandır başında dize koydum kış her şeyini toplayıp bir devenin terkisine binip çekip gidiyor”

“Hani benim güzelleriyle sere serpe gezenlerim?”

diyerek neşe içinde baharın habercisi Hacı Leyleklerin geldiğini Leyleklerden sonra sazende bülbüllerin Van’ın çayır ve çimenlerinde feryada başladığını söylerdi.

'Baharın Müjdecisi Cemre'

Bazende “Bak balam torpağdan ılık ılık buhar çıkıyor cemre torpağa düşmüş” derdi. Baharın ilk müjdecileri cemrelerdi. O vakit ki miladi takvime göre Şubatın yirmisinden başlayarak birer hafta ara ile cemreler suya havaya ve toprağa düştüğünü söylerdi.

Cemrenin sözlükteki asıl anlamı “ateş tanesi”; buradaki, asıl anlamı ilk baharın başlangıcında sıcakların azar azar artması anlamındaydı. Cemre’nin diğer bir anlamı da Mekke’de hacı olurken bir defa atılan taş anlamına da gelmekteydi.

Baharın ikinci müjdecisi ise Leyleklerin bizim diyarlara buyurmasıyla başlardı. Leylekleri pencereden gören ilk kişi;

Hacı Leylekler Hacdan geliyorlar!!

Hayırlı uğurlu olsun Leylekler geliyor!. çığlığını basar basmaz:

“Aman çocuklar ayakta göreyim!” diye kocakarılar da bile yerlerinden fırlayan fırlayana

Hikmeti şu; ayakta gören o sene çok gezermiş; otururken gözü ilişen de köşe kadısı olur çıkarmış. Leylekler ilk göründükten sonra bir daha görünmezlerdi. Ancak sulak alanlarda çayırlarda ya da köye giderken Göllü Köyü’nün telefon direklerinin tepelerinde yapmış oldukları yuvalarda teveffuk ederdik. Bazende rahmetli babaannem Kışın son kozu son nefesi olan Nisan’daki Camuş Kıran soğuklarının hikayesini anlatırdı. Camuş Kıran’dan sonra kışın bütün her şeyini toplayıp bir devenin terkisine binip gittiğini söylerdi.

'Erek Dağının Tüm Kar Sularını Toplayan Akköprü'

Baharın üçüncü müjdecisi de ağaçların tomurcuklanışı, çiçeklenişi; bademlerin eriklerin envai türlü çiçeklerle donanmış olmasıyla başlardı. Van’ın bağlarında çayır çimenler adam akıllı yükselmeye başlayınca eyyam-ı baharın zamanları gelmiş olurdu. O vakitlerde Erek dağının bütün kar sularını toplayan Akköprü deresi feryat ve figan içinde başını dağlara çarpa çarpa derin yarlardan vadilerden sıçraya sıçraya geçerek en nihayet Van ovasına gelir orada birkaç kehriz suyunu kendine katarak bir dilber gibi bağların bahçelerin arasından aheste aheste süzülerek aşağıdaki denize vasıl olurdu. Bahar aylarında Akköprü Deresindeki şenliğin büyüleyici bir yanı vardı. Dere kenarındaki çimen ve çayırlardaki kadınların ulu söğüt altındaki sohbetleri, bir tarafta semaverin dumanı harikulade bir öğlen sonrasındaki güzelliğin bu kesitini tabiatın içindeki bu şiirsel tablonun resmedilmesi için memleketimin zevk sahibi sanatkarları Cemil Altaylı’nın Hüseyin Ayça’nın Rıfat Çalışkan’ın Recep Şenli’nin paletlerindeki hercai renklere fırçalarını dokundurmayı bekliyor….

Akköprünün Hıdırellez safalarını bir başka yazıda kaleme alacağım

Van'ın manevi şahsiyetlerinden biri de Sofu Baba'dır. 

"Şeyh Abdurrahman Gazi, Seyyid Abdulhakim Arvasi, Seyyid Fehim -i Arvasi, Şeyh Muhammed-i Tayyar, Şeyh Gazai Baba, Kılıçlı Baba, Nanyemez baba, Sultani Yekpayi " gibi isimler Van'ın manevi şahsiyetleri olarak ilk anda aklımıza gelenlerdir.

Dönemin Başbakanı rahmetli Turgut Özal, Van'a geldiği zaman konuşmasına genellikle" Evliyalar Şehri Van" diye başlardı.

Sofu Baba türbesi ve camisinin etrafının bomboş olduğu, bizim çocukluk günlerimizdeki perşembeler çok güzel olurdu. Anneler için manevi bir mekân, çocuklar içinse koşup oynanacakları geniş alanların olduğu harika bir yerdi.

Yakınlarımız daha çok "Garipler" "Haraba Mahalle" ile "AkköprüMezarlığı"nda yatıyor olmalarına rağmen, "Sofu Baba Mezarlığı"nı ziyaret ettiğimiz kadar buralara gitmemişizdir.

Buda insanımızın "Sofu Baba" ya olan muhabbetindendir.

Bu iman abidesi insanı kısaca tanıtıp, güzel bir menkıbesini bilgilerinize sunacağım…

'Van Evliyalarından Olup İsmi Mustafa Efendidir'

Sofu Baba Van evliyasındandır. İsmi Mustafa efendidir. Sofu Baba adıyla meşhur oldu. Van eşrafından Abdullah Tüfekçibaşızade'nın torunu olup, babasının adı Abdurrahman efendidir.

On dokuzuncu yüzyılın son yarısında Van'da yaşamıştır. Kabri ve kendi adıyla anılan camisi İpek Yolu üzerindedir. Mustafa Tüfekçi gençliğinde Evliyanın büyüklerinden Peygamber Efendimizin (sav) soyundan olan Seyyid Fehim-i Arvasi Hazretleriyle tanışmasıyla maneviyat dünyası kemale ermiştir.

Seyyid Fehim-i Arvasi Hazretleri, her yıl Van'a gelir Şabaniye Mahallesi'ndeki camide halka vaaz eder, ilim ve edep öğretirdi. Vaazlarına devam edenler arasında Mustafa Efendi de vardı! Sıcak bir yaz günü dersine gelen talebeleri imtihan etmek maksadıyla;

"Birisi olsa da Erek Dağı'ndan bir tabak kar getirse. Karlı bir su içseydik" diye buyurur. Sofu Mustafa sessizce bu işe talip olur! Bin bir zorlukla kısa bir zaman zarfında dağa gidip istenilen karı alıp getirir. Hocasının hoşuna giden bu hareketinden sonra ismini sorar ve dua eder! O sırada Mustafa efendi'de bir haller görülür, ağlamaya başlar. Bunun neticesinde gönlü muhabbetle dolar. Ve bu hadiseden sonra, hocası Van'da olduğu müddetçe yanından hiç ayrılmaz!

Sevgi ve vefanın tezahürü bu olsa gerek. Sofu Baba'nın soyundan "Fehim" adında birçok zat vardır. Oğlu Sıtkı Efendi, onun oğlu "Ağabey" diye bilinen Abdurrahman efendi, onu oğlu Fehim efendi, Fehim efendi'nin oğlu ise mahkeme zabit kâtipliği yapmış olan Necmettin Efendi'dir.

Arvas Köyüne Yolculuk

Sofu Mustafa Efend,i bir kış günü annesine;" Ey Anacığım, heybemi hazırla Arvas'a gideceğim!" dedi. Annesi durumu ve hocasına olan derin sevgisini bildiğinden;
" -Etme oğlum, bu karda kışta evden dışarı çıkılmaz, aç kurtlar seni yerler. Gitme bahar yaklaşıyor bekle o zaman gidersin!" Demesine rağmen, oğlunun kararlı olduğunu görünce çaresiz heybesini hazırladı.
Mustafa Efendi, Arvas'ta çok ihtiyaç olan bir küp kandil yağını alarak yola koyuldu! Soğuk dondururken kurtlar yiyecek ararken, dere tepe demeyip gece gündüz yola devam etti.

Karşısına Hızır Aleyhiselam Çıkar

Yolun mesafesi tahminen 100 km. kadardı. Bu şartlarda dahi geri dönmeyi hiç düşünmüyordu.

Sofu Mustafa Efendi yüksek bir dağın tepesindeyken karşısına biri çıktı;

"- Oğlum! Aç isen sıcak yemek vereyim. Nereye gidiyorsan seni götüreyim" dedi. Sofu Mustafa ona hiç teveccüh etmedi. Yoluna devam etti. O devamlı şeyhini düşünüyordu! O'na olan muhabbeti gönlünü ısıtıyor ve başka bir şey düşünemiyordu. Kendini ona o kadar yakın hissediyor! Şeyhinin hayalini" Çabuk gel, seni bekliyoruz" der halde görür gibiydi!

Nihayet bir akşamüstü Arvas Camiinde ezan okunuyordu. Seyyid Fehim-i Hazretleri mihraba geçmeyip biraz bekledi. Hâlbuki öyle yapmazdı, ezanın akabinde mihraba geçip imam olup huzur ve huşu içinde namaz kıldırırdı. Talebeleri ve cemaat "Bunda bir hikmet vardır" düşüncesindeyken Seyyid hazretleri;

"-Bir yolcumuz geliyor, kendisi farkında değil ama nerdeyse donmak üzere" Hakikaten az sonra kapıdan içeri Sofu Mustafa Efendi girdi. Buzdan kardan bir adam gibiydi. Seyyid Fehim-i Hazretlerinin emriyle papuçlarını ve paltosunu çıkarıp sobayı yaktılar. Sofu Mustafa kendine gelince hocasının mübarek ellerini öptü.

Hocası sordu; Yolda karşına çıkıp sana yardım etmek isteyen zatı tanıdın mı? O Hızır Aleyhisselamdı! Neden yardımını istemedin?

"-Efendim, tanıdım size selam ediyor, ama o anda sizin sevginiz içimi kaplamıştı, duramazdım! Yola devam ettim.
Sonra beraberce o unutulmaz namazlardan birine daha durdular…

Van'da bir çok türkü ve halk oyununun kaynak kişisi olan ve şık giyiminden dolayı 'Tango Ağa' olarak adlandırılan Sadullah Karatekin.

Tango Ağa, yaşadığı dönemde oldukça şık giyinen ve oldukça bakımlı biri olmasından dolayı kendisine 'Tango Ağa' lakabı verilmiştir.

Asıl Adı Sadullah Karatekin'dir. 1956 yılında zamanın Cumhur Başkanı Celal Bayar'ı Van'dan uğurlamaya giderken bindiği araç devrilmiş ve bu kazada vefat etmiştir.

1950 yılına ait ses kaydı Murat Oto arşivine aittir.

Kayıttaki Eserler:

Havada Bulut Benim (Uzun Hava)

Pehlivan Oyun Havası

Ağaç Başında Gora

Ezel Bahar Yaz ayları Gelende

Kerem Dedi Bu Dünya'da Üç Nesneden Korkarım

Van'ın Kent Hafızası Sait Ebinç'in kaleminden Tango Ağa

On dokuzuncu asrın son çeyreğinde 1879 Doksan üç harbinden bir sene sonra doğmuş Van’da Mollakasım Köyü’ndeki yatırı bulunan Karaşeyh’in ahfadından olup esas ismi Sadullah Karatekin’dir.

Eskiden hacılık ve hafızlık insanı adından eden unvanlardı.

Bu nedenle lakaplarıyla topluma mal olmuş şahısların isimleri yakın tanıdıkları hariç çoğunlukla lakaplarıyla bilinirdi.

Filvaki Tango Ağa lakabı Sadullah efendinin ismini geride bırakıp adının önüne geçmiş bir lakaptı. Tango Ağa Van’da hem Abdülhamit dönemini yaşamış hem Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemini yaşamış bir insandı. Tango Ağa Van’ın işgal yıllarının çilesini zorluğunu görmüş ve bizzat tanık olmuş bir insandı.

Bulunduğu her sohbet ortamında Atatürk’e olan hürmetini ve sevgisini dile getirirmiş. Bu nedenle başındaki milli mücadaleyi temsil eden kalpağı ölene kadar çıkarmadı.

Tango Ağa aynı zamanda Van’ı İstanbul Meclis-i Mebusan'da temsil eden Van’ Mebusu Hakkı Ungan’la da akrabaydı. Hakkı Ungan daha sonra yedi dönem Van mebusluğu yapacaktır. Hakkı Ungan’ın Babası Hacı İbrahim’in Babası Hüseyin Mollakasım Karyesinden (köyünden) Şeyh Mustafa Efendinin biraderi Şeyh Ahmet’in kızıyla evliydi. Tango Ağa Van’ın renkli simalarından biri olarak her zaman meşk meclislerin aranan şayanı-ı dikkat adamlarından biriydi.

Düğünelerde Aranan Bir Sesmiş

O davudi sesiyle çok güzel Türküler söylermiş. Düğünlerde merasimlerde onun sohbeti nüktesi ve hepsinden önemlisi sesi ve çok güzel oyun oynamasıyla marufmuş. Bu lakap onu tanıyanların anlatıklarına göre kendisi İstanbul’da uzun süre kalıp her zaman şık giyindiği için bu ad Van’ın sakinleri tarafından ona yakıştırılmıştı.

Tango Ağa uzun boylu, mütebbesim simasıyla başında her daim Kuvvayı Milliye’nin sembolü olan kalpağıyla Fransız devrimindeki Jakobinlerin giydiği külot pantolonu ayağında her daim parlak çizmeleriyle elinde gümüş kırbacı göğsünde gümüş köstekli Nacar saatiyle at sırtında Van’a gelip giderken bütün o muhittte köylerde ve şehirde hatırı sayılır hürmet duyulan sofralı bir şahsiyetmiş.

1957 senesinde Van’a gelen Cumhur Başkanı Celal Bayar'ı karşılamak için Terzi Baki Okay ve Edremitli Baydaş’la birlikte Hava Alanı’na giderken o zamanki Edremit yolu Van Kalesinden başlayarak Şamranaltı'ndan geçtiği için o civarda Terzi Baki Okay’ın jipinin devrilmesi suretiyle kaza geçirirler o kazada Terzi Baki Okay ve Edremitli Baydaş yaralı kurtulurken Tango Ağa bu kazada rahmete gider.

TANGO AĞA ARŞİV KAYITLARI

Dağlık ve soğuk bir bölge olan Van şehri ve çevresinde ana geçim kaynağı küçükbaş hayvancılıktır. Buna ve halkın yarı göçebe yaşam tarzına bağlı olarak bölgede yün kilim dokumacılığı çok eski bir gelenek olarak günümüze kadar ulaşmıştır.

VAN'da KİLİMCİLİK

Türk el sanatları Anadolu’nun her köşesinde birbirinden farklı teknik ve güzelliklerde meydana getirilmekte, bu Van ve yöresinde de kendini göstermektedir. Yörede el sanatlarının bu kadar canlı olmasının sebebi; bölgenin İran ve Doğu Türkistan yol kavşağı üzerinde bulunmasıdır.

Van ve çevresinde çeşitli el tezgâhlarında son derece güzel kilimler dokunmaktadır. Bunlar gerek çevrede gerek diğer büyük illerde pazar bulmakta, ayrıca yabancı turistlerin büyük ilgisini çekmektedir.

Van kilimleri yarım asır öncesine kadar yer tezgâhlarında çift kanat (şak) şeklinde, büyük boyutlu dokunmaktayken, günümüzde dokunanlar dikey tezgâhlarda ve daha küçük ebatlarda dokunmaktadır.

Dokumada geleneksel aletler kullanılmakta ve malzeme olarak bazen yün ipliğin bazen de fabrika iplerinin kullanıldığı görülmektedir. Van’da dokunan kilimlerde genel olarak kırmızı, siyah, natürel kahverengi, lacivert ve natürel beyaz olarak adlandırılan kirli Van beyazı renkleri görülür ki bunun sebebi kış mevsiminin oldukça uzun olmasıyla oluşabilecek kirlenmeyi saklayabilmektir.

VAN KİLİMLERİNİN ÖZELLİĞİ

Van ve yöresinde dokunan kilimlerde estetik güzelliğin yanında ilettiği mesaj çok daha önemlidir.Okuma Yazma bilmeyen İnsanımız ilmek ilmek, motif motif, duygularını, sevgisini, dile alamadığı, açıkça söyleyemediği aşkını, üzüntüsünü, beklentilerini kilimine işlemiştir. Kilimlerin her motifi bir mesajdır.

Her kilim bir kitap gibi zamanın mesajını günümüze taşımıştır.Her kilimde ayrı bir güzellik ayrı bir duygu vardır. Motiflerin tekrarından oluşan desenlerle süslü kilimlerin kenarlarında tek ya da çift sıralı bordürlere rastlanır. Kilimlerde kullanılan motiflerden birkaçı; kurt ayağı, akrep, çakmak, muhabbet kuşları, ip susması, koç boynuzu, kengöz, elibelinde, toplu koçbaşı, dikmeli susmadır. 

İLK TESCİLLİ ÜRÜNÜMÜZ KİLİM

Van için bu kadar önemli kültürel bir değer olan Kilimcilik Van Büyükşehir Belediyesi tarafından değerlendirilerek 'Jirkan Kilimi' coğrafi işaret alarak tescillenmiştir.

JİRKAN KİLİMİNİN ÖZELLİĞİ

120 x 230 ölçülerinde doğal kök boyayla boyanmış gerçek yün iplikten oluşan tasarımımız kirkitli dokuma tekniği kullanılarak yapılmıştır. Kullanılan renkler ise lacivert, sarı, kırmızı, yeşil, siyah ve beyazdır.

Kilimin dış bordüründe eli belinde motifi kullanılmış, çoğunlukla kadın nadiren de erkek sembolü olan bu motif Türk kültüründeki "Yuvayı yapan dişi kuştur" atasözüne atfen dişinin eve uğur, bereket, kısmet, mutluluk, neşe ve bereket getirmesi dileklerini sembolize etmektedir.

İkinci bordürde kullanılan pıtrak motifi dikenli bir bitkinin tasviridir. Dikenlerinden dolayı göz değmesi ve nazardan korunma amacıyla kullanılmaktadır.

Ana zeminde simetrik düzende yer alan bereket motifi, dişiyi gösteren iki adet eli belinde motifi ve erkeği gösteren iki adet koçboynuzu motifinden oluşmaktadır. Doğumu, ebedi mutluluğu ve uğuru anlatan bir desendir. Bereket motifinin tam ortasında yer alan göz motifi, gözlerden çıkan bir enerji neticesinde nazarın ortaya çıktığı inancından dolayı, gözden gelen tehlikeyi yok etmek için nazarlık olarak kullanılmıştır.

Zeminde yer alan hayat ağacı motifleri ölümsüzlük, sonsuzluk ve özgürlük simgesi olarak yerini almaktadır.

Van’da birisi vefat ettiği zaman eğer mevsim yaz ise mevtanın yattığı odanın pencereleri açılır ve oda havalandırılır.

Vefat gece olmuş ise odanın ışığı söndürülmez ve mevta kıbleye doğru yüzü çevrilerek bir yatağın üzerine bırakılırdı. Ve karnının üzerine şişmesini önlemek için bıçak veya temiz bir demir parçası bırakılır ve gözleri de kapatılırdı.

Okuması bilen merhum veya merhumenin başucunda Kur’an okunur; yalnız bırakılmaz. Her yörede olduğu gibi yaygın olan inanışa göre, ölü elden geldiğince çabuk gömülmeye çalışılır.

Bu arada aileden ve yakınlardan birileri hemen mezarlığa giderek bir mezarcı bularak bir mezar kazdırır. Biri sal getirmeye gider, biri camiye giderek küçük camii veya büyük camideki hocalardan birisine giderek öğlen veya ikindi, de artık cenaze hangi zamanda kaldırılacaksa ona göre sala vermesi söylenir ve salada ölenin yakınlarının ismi çok fazla olmamak üzere sırayla yazdırılırdı.

Bundaki sıralamada ölen erkek ise oğulları, kardeşleri önce okunurdu. Kadın ise kocası ve oğulları gerekirse diğer çok yakınlarının salada isimleri okunurdu. O yıllarda hocalar minareye çıkıp ezan okudukları zaman şehirde bulunanlar salayı çok rahat duyabiliyorlardı.

Salayı okuyan hocaya da gönlü hoş olsun helal etsin diyerek zarf içinde veya açıktan ufak veya ölü sahibinin maddi durumuna göre daha fazla miktarda bir meblağ para takdim edilirdi.

Yalnız hoca değil ölüyü yıkayan hoca efendi veya hoca hanıma, mezar kazana, cenazeye eşlik eden hoca efendiye de ölü sahipleri değil komşuları, akrabaları veya yakınlarından biri verir daha sonra alıp almamak da artık kendi aralarında kalmış bir şeydi Genelde kimse verdiğin kolay kolay da almazdı. Sırf benim de bir hayrım olsun düşüncesi hâkimdi insanlara.

Ancak zamanla şehir kalabalıklaşmaya başlayınca hocalar minareye çıkmaz ve salaları camii içinden okumaya başladılar ve bu bugünde böyle devam etmektedir.

Evde haliyle bir hüzün hâkim olmasına rağmen ölünün bir an evvel kaldırılmasını teminen aile büyükleri metaneti muhafaza ederek gerekle organizede bulunurlardı.

En yakın camiye giden birisi yardımlaşarak teneşir ve tabut getirir ve haliyle eskiden her evin bir bahçesi olduğundan bahçede münasip bir yer çarşaflarla kapatılır ve teneşir kurulurdu.

Tabi ki ölen sıcak su ile yıkanması gerektiğinden iki tane kara kazan ocak yakılarak üzerine bırakılırdı. Zaten o zamanki evlerde hem kavurma için hem de su kaynatmak için kazan bulunurdu. Su kaynadıktan sonra ölen kadın ise kadın hoca bir veya iki yardımcısı ile ölüyü yıkamaya başlardı ve ve o mahalle kimsede yaklaşmazdı.

Şayet ölen erkek ise gelen hoca efendi bir veya iki kişi ile mevtayı yıkar ve kefenlendikten sonra Tabuta bırakılarak hemen ya Garipler veya Akköprü veya Şabaniye mezarlığına doğru hareket edilirdi.

Bu arada aile yakınları sağa sola haber göndererek akraba ve hısımların, tanıdıklarında cenazeye iştirak etmeleri hususunda haber verilirdi. Her evde telefonun ve şimdiki gibi cep telefonlarını olmadığı o günlerde bu iş hep koşturarak olabiliyordu.

O zamanlar böyle cep telefonlarının ev telefonları olmadığından aile içindeki veya komşu çocukları şehirdeki uzak mahallelere koşturularak vefat haberi iletilerek cenazeye çağırılırdı.

Ve biri de doğruca hükümet tabibine giderek ölüm rapor alırdı. Ölüm normal olması durumunda zaten hükümet tabibi kolay kolay gelip bakmazdı ve beyan kâfiydi. Trafik kazası, intihar ve benzeri ölümlerde ancak hükümet tabibi gelip bakardı.

Vefat eden erkek ise normal bir örtü kadın ise başörtüsü ve kadın olduğunu belirten bir örtü üzerine serilirdi.

Şimdi ölü evden alınarak camiye götürülüyor ve orada yıkanıp kefenleniyor ve cenaze namazı da camide kılınıyor.

Oysaki o yıllarda camide yıkama, kefenleme ortamı yoktu. Ne gasil haneler vardı nede yıkama için bir yer. Bu nedenle evde yıkanan kefenlenen ve tabuta konan cenaze ailesinin, hısım, Akrabalarının, yakınlarının, tanıdıklarının iştirakiyle ya Akköprü mezarlığına, Ya Garipler mezarlığına veyahut Şabaniye mezarlığına defnediliyordu.

Cenaze evden kalktığı için haliyle aile efradının ve yakınlarının feryat ve figanları arasında evden çıkarken sanırsınız ki bir kıyamet koptu.

Ve en önde hoca efendi olmak üzere edepli ve adaplı bir şekilde usulüne uygun önden ve arkadan cenazeyi tutarak kafile yavaş yavaş Akköprü mezarlığına yol alırken bu arada mahalle veya sokaklardan geçerken görenlerde cenazeye katılırlardı.

O yıllarda cenaze mezarlığa defnedilmek üzere götürülürken hiç kimse dünya kelamı etmez saygılı bir şekilde cenazeye katılırlardı. Ve cenaze giderken asla kimse hoca efendinin önüne geçmez onun önünde de yürümezdi.

Zaten hocalarımız da belli kişiler idi. Aklımda kalanlar; Hafız Hamdi Atak, Ömer Hoca, Ali Çalım, Şeyh Reşit Efendi, Çolak Hüseyin Hoca, Aziz Ay Hoca…

Ve mezarlığa gelindiğinde cenaze musalla taşına bırakılarak orada hazır bulunan cemaat ile namazı kılınırdı.

Namaz kılındıktan sonra hoca efendi merhum veya merhumeyi nasıl bilirdiniz diye sorar ve cemaatte iyi bilirdik derdi.

Ve daha sonra haklarınızı helal ediyor musunuz dediğinde:

- Helal ettik derdi hazır olan cemaat.

Ve cenaze oradan alınarak kazılan mezarın başına getirildikten sonra ve İslami ieklide kabre indirilirken merhum ve merhumeyi en yakınları kabire inerek öyle bırakırlardı. Sonra üzerine sallar dizilir ve araları Güzelce küçük sallarla da kapatıldıktan sonra önce sulu bir çamur ve ardından kürekle toprakla örtülürken herkes bir fasıl küreği eline alarak toprak atar ve en sonunda başucuna ve ayak ucuna taşlar dikilir ve bir sırada küçük taşlar dizilirdi.

Ölü toprağı serpilirken kullanılan kürek elden ele geçmez. Küreği alan kişi birkaç kürek toprak attıktan sonra küreği yere bırakır ve almak isteyen yerden alır.

İmam olsun, cemaat olsun, Kuran’dan belirli ayetleri okurlar. Bundan sonra, imam “talkın” verir: Ve hoca efendi talkından sonra yine sorardı:

-Ey cemaat merhum veya merhumeye haklatırınız helal ediyor musunuz dediğinde yine hazır olan cemaat:

-helal olsun dedikten sonra Fatiha okumayı müteakip, Herkes hep birlikte yürüyerek dağılırdı.

Daha sonra cenaze evi tanzim edildikten sonra mevsim yaz ise gelenler bahçede kış ise misafir odasında buyur edilir ve taziye kabul edilirken, Gelenlere çay veya kahve ikram edilirken evlerin dar ve müsait olmaması hasebiyle gelen fazla oturmaz ve kalkıp giderdi.

Çünkü o yıllarda taziye evi diye bir mekân yoktu.

Ve taziye evinde kadınlar ayrı bir yerde erkekler ayrı bir yerde Kuran, Yasin okurlar ve büyükler dini sohbetlerde bulunurlardı.

O yıllarda böyle fazla katlı evler olmadığı için yer müsait olmadığından birinci derece yakınların dışında çoğu gelen acı bir çay veya kahvesini içtikten sonra Fatiha okuyup kalkardı. O günkü taziye olan evde malayani konuşmalar, boş konuşmalar da asla olmazdı. Saygıdeğer yaşlı insanlar hep dini sohbetlerde bulunurlar ve o güzelim insanlar zevkle dinlenir ve bu arada acılı insanlarda Ölüm Allahın emri diyerek sabır ve sükûnetle otururlardı.

Ve üç gün boyunca en başta komşular olmak üzere cenaze evine sabah kahvaltı, öğlen ve akşamları da bakır sini ve kaplarda evde yapılan yemekler getirilirdi. Bundan 50-60 yıl öncesinde kıymalı bile ancak ramazanlarda olabilirdi. Yemek fabrikaları da yoktu. Konu komşu ocak üzerinde, gaz ocağında bin bir meşakkatle yemek yaparlardı ve bundan da büyük keyif alırlardı bir hayırda bulunduk diye.

Bu adet şimdi kalktı ama o zamanlar vardı. Talkın... En sonunda, ölünün oruç ve namaz borçlarını ödemek, yerine getiremediği sözlerini affettirmek için fakirlere “devir” veya “ıskat” adı verilen usule göre para dağıtılırdı ve bu işlemde özellikle camilerde yapılırdı..

Üçüncü gün kadınlar ve erkekler mezarlığa giderek kabir ziyaretinde bulunarak ölüye okurlar ve bu arada hatim okunmuşsa bağışlanırdı.

Ölüm sonrası cenaze sahipleri üç veya yedi hayrı, kırk lokması ve elli iki mevlüdü yapılır. Eğer ailenin durumu iyiyse bütün hayır günlerinde yemek yapılır ve gelen konuklara dağıtılır. Üç veya yedi hayrında helva dağıtılması da adettendi.

Kırkında veya elli ikinci gün hayrında yemek verir ve mevlit okutur. 52. günde mevlüt okutulması ve yemek verilmesinin sebebi ise ölünün burnunun 52 günde bedeninden ayrılarak toprağa düştüğü inancıdır. Hayırlarda Kuran okunur, gül suyu dağıtılır ve şeker, şerbet, tatlı ikram edilir.

Ölen kişinin yakınları her dinsel bayramın arife günü mezar başında Yasin ve Kur'an-ı Kerim okur, okutturur.

Bunların başında ölünün “kırkıncı”, “elli ikinci” günleri n de yörede adet olduğu üzere ya evde veyahut camide mevlit verilirdi. O zamanlar böyle şimdiki gibi paket şekerler olmadığı için akide şekeri alınır ve evde külahlara beşer onar sarılarak verilirdi.

Ölüyü anma günleri içerisinde “kırkıncı” gün, en yaygın anma günüdür. “Kırkıncı” günde ölen için yemek verilir, helva; dağıtılır; mevlit okutulur; hatim indirilir; “Yasin” okunur, “kırk duası” okutulur. Elli ikinci günde de, mevlit, Kur’an ve “elli ikinci gece duası” okunur, dua edilir; yemek verilir, helva dağıtılır..

Bu üç gün içerisinde yakın olan komşular, hısım akrabalar radyo açmaz, gramofon çalmaz, eğlenti de yapmazlardı. Çok acil düğün, sünnet olduğu zamanda cenaze sahibinden gelinerek müsaade alınırdı.

Yas süresince gerek kadın, gerek erkek, gerekse ailenin öteki üyeleri birtakım şeyleri yapmaktan kaçınırlar. Genellikle renkli, süslü şeyler giyilmez; gezmeye, eğlenceye gidilmez, yıkanılmaz, tıraş olunmaz.

Bu arada nişan, düğün, sünnet gibi törenler, ya ileri bir tarihe alınır, ya sessiz bir törenle yapılır. Komşular ve akrabalar, ilişki derecelerine göre, birtakım şeylere dikkat ederek yaslı ailenin acısını paylaşmaya çalışırlar.

KARA BAYRAM SONRADAN ÇIKTI

Bu arada rahmete giden in ardından gelen bayramlar eskiden kara bayram olarak ilan edilmemesine karşın son yıllarda ölenin sahipleri bu bizim kara bayramımızdır diyerek komşu, akraba, hısım ve tanıdıklara bayramlaşmaya gitmeyerek evlerinde oturarak bayramlaşmaktalar.

Yeri gelmişken şunu söylemekte fayda var, ben ne çocukluk nede gençlik yıllarımda kara bayram kelimesini asla ve kata duymadım Ve yapıldığına da şahit olmadım.

Bu adet seksenli yıllardan sonra bir adet haline geldi. Bunu da burada böylece belirtmiş olmakta fayda var.

Ne diyelim Allah ölenlere rahmet kalanlara da hayırlı bir ömür versin.

Van'ın kent hafızası Sait Ebinç hocamızdan, Van kültüründen önemli bir yeri olan Van Kuşları hakkında keyifli bir köşe yazısı...

DAMLAR ve O ADAMLAR: ŞEHİR KUŞÇULARI

Dam dediysem; sakın ha!! şimdilerde entel barlarda soytarılık jargonunda “consume” edildiği tüketimin erotikleştirildiği erotizmin tüketimleştirildiği kadını muvakkat (geçici) tüketimin nesnesi olarak gören o meşum zihniyetin kullandığı “Dam” kelimesiyle karıştırmayasınız ha!!.

Dam kelimesinden muradım bütün bu olumsuz telmihlerden azâde bir zamanlar şehirlerde bağlar ve bahçelerin serin gölgeliğindeki sessiz sâkin sakız gibi beyaz badanalı şahsiyeti olan evleri kast ediyorum.

Bu yazıya başlık teşkil eden “o adamlar”dan kastım ise hususen o evlerin damlarına çul serip kuşçuluk ve kuşbazlıkla uğraşan insanlardır.

Mahelle'den Apartman Teraslarına Hapsolan Güvercinler

Şehirlerin henüz apartman cinnetine teslim olmadığı, tek katlı evlerin bağlı bahçeli zamanlarında en masum hobilerden biri de kuşçuluktu. Dünyanın en sâfiyâne hobilerinden biriyle uğraştıkları halde kuşçular kadar azarlanan ve horlanan bir başka zümre var mıdır bilmiyorum.

Eskiden kuşçulara ne kız verilir ne de şahitlikleri kabul edilirmiş. Kız vermemeyi anlamak mümkün ama şahâdetlerinin kabul edilmeme gerekçesi oldukça ilginçtir. Kuşçular çarşıda pazarda sokakta muttasıl gökyüzünün sonsuz maviliklerine baktıkları için kuşçuların etraflarında olup biten şeyleri fark etmeyecekleri düşünülürmüş. Kuşçuların o yıllarda mahalle sâkinleri nezdindeki statüleri yarı mecnun ıslaha muhtaç kişilerdi.

Kuşçular ebeveynlerin en başta azarlaya azarlaya artık gına gelip baş edemedikleri en sonunda kabul ettikleri bir gruptu. “Ölüye bir gün ağlanır deliye her gün” sözü umumiyetle kuşçular için de kullanılan bir sözdü.

Güvercin Türk İslam Kültüründe uğur getirdiği efendimizi müşriklerden kurtardığı inancının aksine bazen uğursuzluk getirdiğine de hükm edilirdi. Güvercinlerin "Pisliğime basanlar ve etimi yiyenler bu dünyada doymasın" diye beddua ettiğini söylerlerdi.

Kışın toprak damlı evlerin yağmurlu karlı günlerinde evin çatısının damlamasının suçu bile kuşçuların hanesine yazılan kabahetlerden biriydi. Oysa 19. Asrın başlarında telgraf icat edilmeden kuşçuluk ve kuşbazlık bir haberleşme mesleği olarak Avrupa ve Osmanlı saraylarında en itibarlı mevkiî ve mesleklerden biriydi.

Sarayda Kuşçubaşılık diye mühim bir mevkii bile vardı. Sarayın en itibarlı mesleklerinden biriyken zamanla telgraf ve telefonun icadıyla saraydan kovulup sokağın en itibarsız uğraşı derecesine düşen kuşçuluk ebeveynlerin çocuklarının istikbaliyle ilgili mesleksiz kalacaklar diye en büyük endişelerinden biriydi.

O yıllarda sokakta kuşla köpekle uğraşan çocukların istikbalinin pek parlak olamayacağı konusunda toplumsal hafızada üzerinde ittifak edilmiş yaygın bir kanaat vardı. Şimdi bu kırk yıllık toplumsal değişmeye bakıyorum bırakın sokakta köpekle kuşla oynamayı köpekler sokaktan artık evlerin içine alınıp bu konuda köpek otelleri yeni yeni sektörler bile oluşmuş durumda.

Her Mahallesin Ünlü Bir Kuşçusu Vardı

1970’li yılların ortalarında mahalle sakinlerinin gözünde kuş yetiştirmek ayıplanan küçümsenen bir meşgale olsa da Van’da her mahallenin ünlü kuşçuları vardı. Kuş yetiştirmeye kuş sevgisini kuşçulardan başka kimse anlamaya yanaşmasa da bu fakirin küçük biraderi de evin ciddiyet ölçülerinin hayli dışında bu meşgaleyi Ezemin oğlundan tevarüs etmişti.

Çocukluğunun kısm-i azamı pinlerde kümeslerde damlarda üstünde başında kuş teleği ve kuş tüyü eksik olmaksızın geçse de bu kuşçuların bütünü mesleksiz sayılmazdı.

Bir kısmı mesleklerinin yanında bu hobiyi sürdürürlerdi. Hatta içlerinde ulusal çapta büyük iş adamı olanlardan biri Abdurrahman Yörūktū. Hacı Nuhi'nin torunu Ali Polatoğlu gibi eşraf ve esnaf taifesinden kuş merağı olanlar da vardı.

Bir de bütün mesaisini bu meşgaleye harcayan iş güç geçim derdi demeden çoluk çocuğun bütün rızkını düşünmeksizin bütün mesaisini bu meşgaleye harcayan gökyüzünün sonsuzluğunda hayal bulutlarına dalanlarda yok değildi.

Van’da kuşçuların bir zamanlar sürekli kuşlarla ilgili sanki adeta ornitoloji(kuş bilimi) kongresi gibi her defasında yeni gelişmelerden haberdar oldukları bilgi alış verişinde bulundukları kuşçular kahvesi de vardı. Kuşçuların gözünde kuşun taklası üç beş kez üst üste takla atışını seyretmek uğruna feleğin bütün zevklerine gözlerini kapatan ve bu esnada damdan düşüp bazen çamura batıp bazende bir taraflarını kıran eski zaman kuşçularını şimdi merhametle karışık bir sevgi ile hatırlıyorum.

Bazen de bütün harçlıklarını o tarihlerde halen bacası tüten Van daki un fabrikalarından Şamran Un fabrikası Vangölü ya da Kale Un fabrikasından kuşlarına yem almak için kapı aşındıran kuşçularla küçük kardeşim sayesinde mülaki olmuştum.

Van’da kuşçular arasında zimni bir teamül vardı gökyüzü her mahallenin kuşçuları tarafından adeta parsellenmişti. Bu gün diplomasideki gibi her mahallenin kuşçularının kuşlarını uçurduğu hava sahanlığı vardı. Bir başka mahallenin kuşçusu diğer mahallenin gökyüzündeki kuş kümesine parlak verirse el verirse bu kaideyi ihmal etmiş olurdu. Parlak vermek ya da el vermek sadece tek başına uçan yabancı kuşlar için geçerli bir kaideydi. Bu kaideye riayet etmeyen kuşçular teamüle aykırı hareket etmiş olur kuşçular zümresi içinde muteber kuşçu sayılamazdı.

Yüreklerinin yarısını belki de tamamını çocukluk safiyetine tahsis etmiş bu garip kuşçu zümresinden hatırlayabildiğim kadarıyla Van'da neredeyse her mahallede bir iki kuşbaz vardı.

Bunlardan hafızamda kalanlar; Kuşçuların yoğun bulunduğu mahelleler İskele mahallesinin kuşçuları, Suvaroğlu Gölbaşı, Mercimek Çalık Dere mahallesi,

Ğaraba mahallenin Ğaçortun kuşçuları meşhur kuşçulardı. Mahallelerin kıdemli kuşçularına gelince rahmetli Veysel Çiçeksay, Erek'te Selami Demirci Terzioğlunda Hakkı Terzioğlu Sıhkede Gülsoylar Karakelleler, Öğretmen Erol Aka. Eşekçiogullarından Yaşar Yarımbatmanda Sabahattin Yarımbatman Suvaroğlu’nda Kuşçu Seledin (Selahattin Demirer) Şahin Gökalp. Zeki ve Fethi Yakupoğlu kardeşler Yakup Demirbaş ve onun çırağı küçük kardeşim Salih Ebinç Kuş çeşitlerine gelince bunların içinde en makbulü Bağdadi, Mardin, Mısırlı, Arap Papaklı, Kelebek Demkeş Çilli galiba en sıradanına Mığo türleri dahil Evliya Çelebi’nin seyahatnamesinde yirmi iki tür bu ev güvercinlerini saydığını biliyorum.

Pederimin bütün azarlarına rağmen küçük kardeşim bu hobisinden uzun yıllar vazgeçmedi.

En son şehirlerarası bir hırsızlık şebekesinin bir yaz gecesinin tenhalığında kuş kümesine dadanıp kümesin kapısını kırmak suretiyle kümesteki kuşların toptan çalınmasıyla bizim ailede kuşçuluk hobisi de son buldu.

 Bağ bahçe ve sakız gibi beyaz badanalı damlı evlerin müdavimleri

Bu duruma pederim pek belli etmese de galiba gizli bir memnuniyet içindeydi fakat küçük kardeşim hüzün ve hicran içinde aylarca damlarda gökyüzünden kuşlarının bir gün dönüp geleceğini bekleyip durdu. Aylar geçti bir iki kuş dışında dönen olmadı. 1990 lı yıllara gelince şehirlerin ufkunu boydan boya körelten beton kitlesi apartmanlarla birlikte kuşçulukta tarihe karıştı.

Şehirlerde bağ bahçe ve sakız gibi beyaz badanalı damlı evler kalmayınca başları bermutat gökyüzünün sonsuz maviliklerine yönelmiş kuşçular artık sokaklarda görünmez oldular. Bir zamanlar damdan dama sıçrayarak kuşlarını uçurtan kuşbazlar dev bloklar arasında çaresiz kalınca kuşlar gibi kuşçular da şehri terk ettiler.

Güvercin sevmekten başka günahı olmayan derbeder kuşçuların torunları bugünlerde artık şehrin ufkunu boydan boya körelten beton ormanlarından başka bir gökyüzünün büyülü maviliklerini bile göremez oldular...

Van'ı Yeniden Keşfedeceğiniz Muhteşem Bir Tanıtım Belgeseli

Van Büyükşehir Belediyesince 'Farklı Şehir Van' temasıyla hazırlanan ve şimdiye kadar izlediğiniz Van Tanıtımı Belgesellerini unutturacak bir tanıtım filmi...

Bir hikâyenin başlangıcıdır Van.

Tarih, doğa ve kültür yolculuğunun başlangıcıdır Van.

Bir sabah gözlerinizi açtığınızda keyifli bir tatilin başlangıcıdır Van.

Kısa bir uçak yolcuğu ya da bir kara yolculuğu; hedef Van ise rota sizi ilginç bir hikâyenin ortasına atacaktır.

Yaklaşık 7000 yıllık bir tarihe yolculuktur yapılan tercih.

Çok eski dönemlerden beri yerleşim alanı olmuş Van ve çevresi, coğrafya bakımından önemli bir konumu olduğu için, birçok uygarlığın izlerini üzerinde barındırmıştır.

Urartu Medeniyetinin başkenti Van’da, bugüne değin varlık göstermiş Hurriler, Hititler, Persler, Medler, Selçuklular ve Osmanlılar gibi birçok kültürün izleri ile tarihi yapıların içerisinde tarihe tanıklık edersiniz.

Van’da başlayan bir tatil serüveni mutlaka çok uzun ve unutulmaz anlarla dolu olacaktır. Van kahvaltısı ile yapılacak bir başlangıç ise bu uzun yolculukta enerji kaynağı olacaktır.

Tarih, Doğa ve Kültür Serüveni Tarih, doğa ve kültür serüvenidir bu hikâyenin adı. Her taşın üzerinde tarihin izlerini bulursunuz.

Akdamar adasında, Tamara ile koyun çobanının sulara gömülen aşklarının hikâyesine tanıklık ederken doğayı ve tarihi bir arada yaşar, Van gölünün sularında keyifli bir yolculuğa çıkarsınız.

Her tutkunun bir karşılığı vardır Van’da.

Doğa’nın, tarihin ve sanatın bir arada nasıl bir ahenk oluşturduğuna şahitlik ederken, şaşkınlık ve hayranlık yeni ruh haliniz olacaktır.

Kilim desenleri de tarihi gibi ilmek ilmek işlenmiştir Van’da.

El sanatının ustalığı kilim desenlerinde olduğu gibi gümüş işlemelerinde de göz kamaştırır.

Gümüşün sanatla buluştuğu bu topraklarda Savat işlemeleri gibi, mimari yapıların da tarih boyunca bir sanat eseri inceliğinde işlendiğini görürsünüz.

Bu mimari yapılarla 7000 yıl öncesine gidebileceğiniz gibi, yakın tarihi yansıtan yapılarla da Van kültürünü ve mimari yapısını de keşfetmek mümkün.

Bakir doğası ve birbirinden harika manzaralarıyla kendine hayran bırakan bu şehirde, uzun doğa yürüyüşleri yaparak, bölgenin keşfedilmemiş güzelliklerini görme imkanı da bulabilirsiniz.

Amaç doğa sporları ise Van’ın coşkun akan sularında rafting yaparak ya da dağlardan kendinizi rüzgara bırakarak yamaç paraşütü ile ve ya da yüksek yamaçlarda kayak yaparak da Van’ı keşfedebilirsiniz.

Van gölüne neden deniz dendiği ile ilgili aklınızda bir soru işareti varsa kısa bir sahil gezintisi ile de bu sorunun cevabını bulmanız mümkün olacaktır.

Van’ın gölü kadar akarsuları ve şelaleleri de doğanın bir şaheseridir.

Muradiye şelalesinden akan su, ziyaret boyunca doğal bir terapi sağlar ve size doğanın muhteşem zarafetini sunar.

Doğanın Van’da ne kadar cömert olduğunu ise Vanadokya peribacası oluşumlarında görürüsünüz.

Rüzgarın toprak da oluşturduğu bir sanat eseridir burası ve kendinizi bu sanat eserinin büyüsüne kapılmaktan geri alamazsınız.

Dünya'nın En Büyük Sodalı Gölü Peri bacalarında kahverenginin en güzel halini görebileceğiniz gibi Mavinin en güzel halini de Dünya’nın en büyük sodalı gölü olan Van gölünde bulabilirsiniz.

Van gölü sahillerinde yüzerek stres atabileceğiniz gibi Van gölünün uçan balıkları inci kefalini de izleyerek balıkların su ile olan dansına tanıklık edebilirsiniz.

Van gölünün üzerinde bir balerin edasında süzülen flamingolar ise görsel ziyafetin doruk yaptığı bir an olarak hafızanıza işleyecektir.

Van gölünün küçük halini görmek isterseniz de Van kedisinin gözlerine bakmanız yeterli olacaktır.

Van ili gibi Van kedisi de bir renk cümbüşü barındırır ve misafirperverlikleri ile de sıkı bir dost olabilirler.

Kedisi, gölü, şelalesi, peri bacası, travertenleri, kaleleri, kahvaltısı ve daha birçok özelliği ile güzelliğin adresidir Van.

Doğanın her aşamasının keşfidir Van. Van’ın tarihi ve doğası gibi insanlarını da keşfedeceksiniz bu yolculukta ve sizi hayrete düşürecek ilgi, alaka ve yakınlıkları.

Van’ın misafirperver ve sıcak insanlarını her ihtiyacınız olduğunda yanınızda bulacak ve belki de misafirleri olacaksınız. 

Serüvenin sonuna geldiğinizde Türkiye’nin doğusunda uzak ama bir o kadar yakın olan eşsiz güzelliklere sahip, medeniyetler beşiği bir kültür şehrinin olduğunun farkındalığı ile bir daha gelmek üzere şehirden ayrılırsınız.

Fotoğraflar: Özkan Çörek

#vantanıtımbelgeseli #vantanıtımfilmi #vantanıtımvideosu

İnanç turizminin önemli mekanlarından Van’daki Akdamar Kilisesi’nde bu yıl 8. düzenlenen ayin pandemi tedbirleri kapsamında sınırlı sayıda kişinin katılımıyla yapıldı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından verilen izinle ilki 2010 yılında yaptırılan ayin, 2015 yılında başlayan terör olayları nedeniyle ara verilmişti.

2018 yılında yeniden yapılan ayinin bu sene sekizincisi düzenlendi..

Pandemi nedeni ile sınırlı sayıda kişinin alındığı ayini 85. Türkiye Ermeni Patriği Sahak Maşalyan yönetti.

#VanGevaş #AkdamarKilisesi #Ayin

130 yıllık Van Gölü Canavarı

İster inan ister inanma...

İster gül, ister ciddiye al...

Ama tam 130 yıldır Van Gölü’nde süren bir efsane bu.

Bundan tam 131 yıl önce.

2’nci Abdülhamid dönemi..

Saadet gazetesinin  29 Nisan 1889 günkü manşeti: 

“Bitlis merkez sancağına bağlı Hizan kazası ahalisinden 3 kişi, yolculuğa çıkıp, Bulanık tarafına giderken yol güzergâhı olması nedeniyle Van Denizi’nin Tatvan Ahlat arası sahillerine tesadüf eder. Bunlardan birisi namaz kılmak için deniz kenarında bir yerde abdestini almaya başlar. Sıra ayaklarına gelip yıkamak için azıcık denize girer girmez deniz hayvanlarından biri derhal ayağına sarılıp kendisini denize çekmeye, bu ise bütün kuvvetiyle dışarı çıkmaya çabalar.”

29 Nisan 1889 Saadet gazetesinde yayınlanan temsili bir çizim

Olay hemen yayılır. Ve rivayet odur ki. Saraya kadar uzanır.

O dönem “sansasyonel gazetecilik” ya da “tabloid” ne kadar var bilmem.

FERYADI GÖĞE YÜKSELİR

Ama haberin devamını okuyunca heyecan daha da artıyor:

“Adam  bir başına hayvanın tasallutundan kurtulamayacağını anlayınca feryat ile arkadaşlarından yardım ister. Arkadaşları güç hal ile bu şahsı denizden çıkarır ise de hücum eden hayvan zavallı adamın topuğundan dizine kadar sarılmıştır. Adamın feryadı göklere çıkar. Bütün çabalar sonuç vermeyince biçare adamın arkadaşları ateş yakarak hayvanın adamın ayağını bırakması için kuyruğunu ateşle yakarlar.”

25 METRE YÜKSELİR

O zaman cep telefonu yok ki video çeksinler..

Müthiş bir yaratıcılıkla, olayın tanıklarına göre temsili bir resim çiziyorlar.

Ve resmi de en heyecan verici anla tamamlıyorlar:

“Ateş tesiriyle hayvan yürek tırmalayan çığlık ile heybet, kuvvet ve acıyla havaya fırlar. Ayağını kapmış olduğu adamı da beraber kaldırıp 20-25 metre yükseğe çıktıktan sonra denize doğru inerek adamı da beraber alıp götürür.”

CANAVAR VAR MI YOK MU?

- Birçokları gibi, Mehmet Şeşen de gördüğünü söylüyor. 

Ve bir dönem Van Tarih ve Kültür Araştırmaları Derneği Başkanı olan İkram Kali bakın ne diyor:

“Öyle bir yaratığın olduğuna ben şahsen inanıyorum. Geçmişte askeri, polisi, mülki idareden, sporculardan, böyle bir canavarın olduğunu gören ve tarif eden insanlar var. Van Gölü canavarı siyah, hızlı yüzebilen, zaman zaman ses çıkaran bir özelliğe sahip, gölün farklı kıyılarında görülebilmekte. Bir şeyin yokluğunu iddia etmek yerine onun varlığını araştırmak gerektiğine inanıyorum.”

GELDİK BUGÜNE

- Biliyorum, yetkililer bu efsaneyi ciddiye almazlar.

Ama halk öyle değil... Çünkü halk efsanelerle yaşar...

Yıllardır “Van Gölü canavarını gördüm” haberleri çıkar.

Ciddiye alınmaz.

Ama içten içe efsane sürer.

Son olarak Van’a tatil için gelen Züleyha Sona, kuzeniyle Van Gölü sahilinde gezmeye çıktı.

Van Gölü üzerinde zikzak şeklinde tırtıklar olan bir yaratığın hızla yüzdüğünü gördüler. Hemen cep telefonuna kaydettiler. Züleyha anlatır:

“Birden gördük. Siyahtı. Çok heyecanlandım.”

Aslında görüntülerde pek bir şey görünmez. Ama yine de heyecan yaratır.

Zaten inanmaya hazırız. Balıkçılar Züleyha’yı alıp dürbünlerle göle çıkarlar.

CEM YLMAZ, RECEP İVEDİK

- Bu canavar haberleri genellikle gülümsetir.

Hatta komedi filmi önerileri bile var.

Çünkü mesele Van Gölü canavarı var mı yok mu meselesi değildir.

Efsanenin yarattığı ve yaydığı şey önemlidir.

Marvel’in kahramanlarını düşünün... Milyarlarca dolarlık Disney filmlerini.

Drakula var mıdır yok mudur diye soruyor muyuz?

Şimdi Cem Yılmaz’ın Van Gölü’nde canavar araştırması yapan bir arkeoloji ekibine danışmanlık yapan uyanık bir balıkçı olduğunu düşünün.

Gora’dan sonra koparmaz mı?

Ya da..

Van Gölü balıkçı kooperatifiyle canavarı arayan bir Recep İvedik...

Yani demek istiyorum ki...

Efsanelerin var olup olmadığını sorgulamak yerine...

Efsanenin zaten kendisinin bir varlık olduğunu kabul edelim.

Evet balıkçı kardeşim...

Biz  kendi efsanemizin dekorunda, aramaya devam edelim...

İyi pazarlar... 

Prestij Gazetesi yazarlarından, Benim 'Van'ın Bilge Kalemi' olarak gördüğüm Adil Harmancı, son günlerde yine gündeme gelen Van Balğı mı? İnci Kefali mi? tartışması ile Deliçay'daki Kaç Çiftliğini tartışmalarını köşesine taşıyarak çözüm önerileri sundu.

"Genel olarak herkesin sorunu koronavirüs ancak Van’da kendimizce şöyle de önemli bir sorunumuz var bu aralar;

Van Gölü’nden tatlı sulara doğru üreme göçünde olan, 15 bin dolayındaki ailenin geçim kaynağı olan ve aynı zamanda havza turizmi için de önemli bir gerekçe olan Van Balığını ya da diğer adıyla İnci Kefalini nasıl koruyabiliriz diye bir çabamız var.

Bunu tartışıyor ve bunu konuşuyoruz bir süredir, bu doğrultuda önlemler alıyor, yasaklar uyguluyor, avlanmasını, satılmasını, alınmasını ve yenilmesini istemiyoruz bu aralar.

Çünkü balığımız üreme göçü seyahatinde bu aralar, Van Gölü etrafındaki tatlı su derelerine doğru suyun akış tersine yol almış bulunmakta, 15 Temmuz’a kadar da geri dönmeyecek Van Gölü’ne.

Tabi bunu tartışıp konuşurken, önlemleri elden geldiğince uygularken, Erciş bölgesinde Deliçay kenarında bir kaz çiftliği olduğu ve buradaki kazların suya girerek balıklara zarar verebileceği konusu gündeme getirildi.

Bir süre sosyal medyada gündem oldu, üniversiteden akademisyenler tartışmaya katıldı, sonra haber oldu, açıklamalar yapıldı vs.

Sonuçta iki tane görüş çıktı ortaya kaz çiftliği ile ilgili tıpkı balığın adındaki gibi;

Van Balığı mı İnci Kefali mi?

Önce şu balığın adı konusunu izah edeyim; bir kısım üniversiteden akademisyen ‘Van Balığı’ diye nitelerken bir kısım da ‘İnci Kefali’ diye isimlendiriyor dünyada sadece Van Gölünde yaşayabilen tek endemik tür olan balığı.

Tabi ben de haber ve makale yazarken ne diyeceğimi şaşırmış bulunmaktayım, Van Balığı dediğimde bir taraf, İnci Kefali dediğimde de diğer taraf sevimsiz bir şekilde bakıyor, o nedenle de bir çok cümlede sadece ‘balık’ deyip geçiyorum ve işin kötü tarafı isimle ilgili ortak bir kararda buluşulmayacağı, benim de iki arada bir derede durumumun devam edeceği gibi gözüküyor!

Peki, kaz çiftliği ile ilgili iki farklı görüş ne..?

Yine üniversiteden akademisyenler ikiye ayrılmış durumda bu konuda da; biri, ‘kazlar balıklara zarar vermez, çiftlik olduğu yerde kalsın’ diyor, diğeri de, ‘hayır zarar verir, çiftlik buradan mutlaka ya kaldırılmalı, ya da dere ile ilişkisini kesecek şekilde bir önlem alınmalı’ diyor.

Olaylara tek taraflı bakmayan biri olarak bu her iki görüşü de haber yaptım, şimdi de kişisel değerlendirmemi kısaca yazdım, ama haberler yine yüz ekşitti, bunu his ettim.

O zaman da, akademisyenlere, mesleklerine, bilgilerine saygı bir yana, bir de kendi önerimi belirteyim dedim; yani kaz çiftliği için ‘yararlı’, ‘zararlı’ ikilemi dışında bir başka çözüm yok mu diye düşündüm, aklıma Van arazisinin ne kadar da devasa ve işlemeye muhtaç olduğu geldi.

500 ya da bin tane kazın olduğu çiftlik için bu kadar karşılıklı söz üretmek yerine ortak bir karara varılıp, Erciş’in, ya da başka bir ilçenin sınırları içinde yer alan devasa boş araziler, hem de kazların beslenebileceği otlak alanların olduğu alanlar değerlendirilse, kaz çiftliği buralara kurulsa, hem de bir değil, şu işsizlik ortamında daha fazla çiftlik kurulsa, istihdama yol açılsa daha iyi olmaz mı?

Hem bu tür tartışmalar da yaşanmamış olur.

'Bir Komisyon Kurulmalı'

Bu kaz çiftliği konusu ile balık adı konusunda madem çözüm üretemiyoruz, ortak bir yol bulamıyoruz, gerekirse kentteki hatırı sayılır bir komisyon, çoğulcu bir karar mekanizması bu her iki konuya bir çözüm getirebilir diye düşünüyorum.

Belki kaz çiftliği konusu daha basit çözümlenebilir bir konu, ama Van Gölü’nde yaşayan balığın adı konusu biraz daha karmaşık gibi gözüküyor, çünkü hem Van Balığı adı hem de İnci Kefali adı vazgeçilebilecek gibi isimlendirmeler değil, her birinin kendi içinde hem tarihi hem de yerel önemi var, ancak buna rağmen bu ikili ifadelendirmeyi ortadan kaldırmak için genelde kabul gören isim üzerinde karar kılınabilir, gerekirse bunun için bir anket de düzenlenebilir.

Yani yazdıklarımla artık kimsenin alınmasını istemiyorum şahsen, muhtemelen başka muzdaripler de vardır.

Kaynak: Prestij Gazetesi

Van - Bahçesaray'ın önemli değerlerinden ve Kürt Edebiyatının önde gelen isimlerinden Feqiye Teyran'ın Ey Dilbere eserini bir de Alman Orkestırası'nın eşlik ettiği Kürt Opera Sanatçısı Pervin Chakar'ın Klasik Batı Müziği yorumu ile dinleyelim...

Van İpekyolu Kaymakamı ve Belediye Başkan Vekili Sinan Aslan, daha önce Kültür Sokak’ta karşılaştığı ve okuduğu kürtçe uzun havasından etkilendiği “Dengbej Kava İnal’ın Bostaniçi Mahallesi’nde bulunan evine misafir oldu.

Kava İnal ve ailesi ile yakından ilgilenen Kaymakam ve Başkan Vekili Aslan, maddi yetersizlik sebebiyle okula gidemeyen Kava’ya eğitim desteğinin verilmesi ve aileye gerekli sosyal yardımların arttırılması hususunda yetkililere gerekli talimatlar verdi.

Küçük Dengbej Kava’dan bir kilamda dinleyen Başkan Vekilimiz Aslan, konuşmasında şunları kaydetti,

“Kava çok yetenekli bir çocuk. Onunla Kültür Sokak’ta esnaflarımızı ziyaret ederken tanıştım. Güzel bir sesi olduğunu fark edince bir şarkı söylemesini istedim. Etkileyici bir sesi olduğunu görünce, arkadaşlarıma ileride ziyaret etmek istediğimi söyledim. Sağolsun arkadaşlar evini bulup beni haberdar ettiler. Bende Kava’yı evinde ziyaret ettim. Bundan sonraki süreçte hem eğitimine destek olacağız hem de müzik alanındaki yeteneğine yardımcı olacağız. Belediye olarak yapacağımız kültürel etkinliklerde de kendisine yer vermeyi planlıyoruz.” dedi.

Van'ın önemli seslerinden Dengbej Kazo'nun Avrupalı Sanatçılar ile yaptığı muhteşem çok sesli düet...