Bu makalemizde sizler için;

Van ve Van'ın İlçeleri ile

İlçedeki köy ve mahallelerin

Eski/Kürtçe isimlerini ve anlamlarını derledik.

Van, Bir Şehrin Ötesinde Bir Medeniyetin Adıdır

Bugün Van sadece Türkiye’nin değil, dünyanın da en eski yerleşim merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor.

İsmi, Urartu medeniyetinin izlerini günümüze taşıyor. Kısacası, Van ismi bir şehirden çok daha fazlasını; tarihi, kültürü ve köklü bir uygarlığı simgeliyor.

Van'ın Eski Adı Neydi?

Van'ın köy ve mahallerinin eski adına bakmadan önce, Van'ın eski adına bir göz atalım.

Urartular’ın başkenti Tuşpa (bugünkü Van Kalesi civarı) idi. Bu bölge, Urartu medeniyetinin en önemli merkezlerinden biriydi. Dolayısıyla Van adı, yalnızca coğrafi bir tanım değil; kökleri binlerce yıl öncesine dayanan bir uygarlığın mirası olarak da kabul ediliyor.

“Biaina”dan “Van”a: Dilden Dile Değişim

Van adının dönüşümü, tarih boyunca bölgeyi yöneten farklı halkların dil özelliklerine göre şekillendi.

Urartuca’daki “Biaina”, Asur kaynaklarında “Urartu” olarak anılmış,

Ermeni kaynaklarında ise “Vaspurakan” bölgesiyle özdeşleşmiştir.

Zamanla “Biaina” kelimesinin halk arasında “Vana”, “Van” biçimlerine evrilerek Türkçede bugünkü “Van” biçimini aldığı düşünülüyor.

Van İsminin Anlamı Ne?

Tarihçiler arasında farklı görüşler bulunsa da, genel kanaate göre Van ismi “yüksek ülke”, “kutsal bölge” veya “güçlü yerleşim” anlamlarını taşır.

Bu anlam, bölgenin hem stratejik hem de kültürel önemini vurguluyor.

VAN MERKEZ İLÇE Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi

VAN İpekyolu İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van’ın en kalabalık ilçesi hiç kuşkusuz İpekyolu’dur. Şehrin tam merkezinde bulunan bu ilçe, Van’ın idari ve ekonomik kalbini oluşturur.

Van’ın merkez ilçelerinden İpekyolu, nüfus artışıyla Türkiye’de dikkat çeken yerleşim yerlerinden biri oldu. 2024 verilerine göre 356 bin 977 nüfusa ulaşan ilçe, birçok ilin toplam nüfusunu geride bıraktı.

Bu artışla birlikte İpekyolu, Türkiye’deki 26 ilin nüfusunu geride bırakarak büyükşehir merkezi görünümüne kavuştu.

Kevenli: Şuşanıs

Baklatepe: Xıno

Dibekli: Dibegi

Kaymaklı: Kurduwan

Arıtoprak: Zeranis

Aşağıçitli: Poxazik

Aşağıgölalan: Hespişat

Baklatepe: Xıno

Bakraçlı: Yedikilise

Çalımlı: Aranik

Değirmenarkı: Kêçanis

Değirmenköy: Derman

Dereüstü: Anzaf

Erçek: Arçek

Gövelek: Îrmanis

Ilıkaynak: Çermik

Irgat: Melava

Karakoç: Lîm

Karpuzalan: Zivandanıs

Kavuncu: Çorevanıs

Kaymaklı: Kurdovan

Kevenli: Şûsanis

Kıratlı: Lamizgirt

Köşebaşı: Farîx

Ortanca: Siyawan

Sarmaç: Kopans

Yalınağaç: Adıyeman

Yatıksırt: Mêndan

Yukarıgüneyce: Mezrok

Yukarıgölalan: Hespişatâjor

VAN Tuşba İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Nüfus bakımından Van’ın en büyük üçüncü ilçesi unvanını alan Tuşba aynı zamanda Van’ın eski adıdır.

Ağçaören: Axçewêran

Ağartı: Ayanıs

Arısu: Almaşat

Çitören: Xerabe

Özyurt: Panzis

Özkaynak: Bayarek

Pirgarip:

Çomaklı:Nebad

Çolpan: Panz

Gedelova: Gendekova

Güveçli: Koçeri

Gedikbulak: Canik

Derebey: Derebega

Dibekdüzü: Areveng

Eğlence: Xanege

Yumrutepe: Dırleşın

Şahgeldi:

Kolsatan:

Alaköy:

Kasımoğlu:

Mollakasım:

VAN Edremit İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Edremit ve çevresi çok eskilere dayanan bir tarihi geçmişe sahiptir. Edremit'in kesin kuruluş tarihi bilinmemekle beraber; Van'ın tarihine ve Menua (Şamram) kanalının yapım tarihine bağlı olarak M.Ö. 3000 lere dayanan bir tarihi geçmişe sahiptir.

Van Gölü’nün güneydoğu kısmında, Van il merkezine sadece 18 km uzaklıkta kurulan Edremit, eski çağlardan beri Van’ın en önemli mesire yeri olmuştur. Van Gölü kıyısındaki teraslar üzerine kurulmuş olan ilçe, bağ ve bahçeleriyle yeşil bir görünüme sahiptir.

Urartular da Artemit, sonraları Gümüşdere, Sarmansuyu isimleri ile kullanılan güzel ilçemiz sonunda Edremit ismini alır. Edremit kelimesinin Arapça'dan alındığı rivayet edilir. Erd=yer, met=uzun anlamında. İki hecenin "Erd+met" birleşmesi "uzun yer" anlamı manasına geldiği ileri sürülmektedir. Başlangıçta "erdmit" olarak telaffuz edilen bu kelime zamanla halk ifadesinde inceltilerek bugünkü "Edremit" adını oluştuğuna inanılır.

Zıvastan: Elmalı

Andaç: Mars

Bakacak: Keşişoğlu

Çayırbaşı: Qerevanis

Dönemeç: Engil

Köprüler:Gem

VAN Erciş İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Erciş’in de içinde bulunduğu Van Gölü havzasının geçmişi tarih öncesi dönemlere kadar inmektedir. Bölgede Neolitik yerleşmeler konusunda bilgi olmamasına rağmen Tilkitepe Höyüğü, Edremit, Kalecik, Dilkaya ve Ernis mezarlarındaki buluntularda Kalkolitik yerleşim izleri görülmektedir.

Bugün ise Erciş; sevginin, barışın ve kardeşliğin egemen olduğu, tarihi dokusuyla modern kent özelliklerinin bir arada yaşandığı, bölgenin tarım, ticaret, eğitim ve sağlık merkezi konumunda olan nüfusuyla da bölgenin en büyük ilçesi olma özelliğine sahiptir.

Erciş adının Urartu kralı II. ARGİŞTİ'nin adından geldiğini, II.Argişti'nin bu topraklar üzerinde bir şehir kurduğunu ve bu kralın adının zaman içinde harf değişikliğine uğrayarak ARCIŞ'a dönüştüğünü, daha sonrada ERCİŞ olarak telaffuz edildiğini ileri sürmektedirler.

Akbaş: Mısırki

Bayramlı: Asraf, Azsırav, Aksraf

Sinçali: Toklu/ Zilli

Tekler: Görgüs
Çelebibağ:

Köyücük: Kerx

Mağara: Mıxare

Karlıyayla: Hevırzong

Haray: Hecidêri

Dilan: Pay

Taşlıçay: Pani

Çimen: Dilan

Çatakdibi: Zortıl

Salmanağa: Dêra Jêrê

Düvenci: Tewla Dêri

Kırkdeğirmen: Kanzag

İzik: Çökek

Hasanabdal: Hesenevdal

Çakırbey: Çaxırbeg

Taşkapı: Şor

İkizçalı: Komır

Yılanlı İlani

Dinlence: Pêrtax

Topraklı: Berazgol

Yukarıışıklı: Êrşata Jorê

Ekiciler: Sıvek

Kocapınar: Axi

Doluca: Exs

Şehirbazar: Şarbazar

Taşevler: Tonduras

Hacıkaş: Heciqaş

Hocaali: Xoceeli

Aksakal: Bavezeng

Derimevi: Cergeşin

Sabanbüken: Qızılkılis

İncesu: Incesi

Yünören: Xarxus

Süleyman Mezrası: Mezre

Meydanboğaz: Meydanokî

Gökoğlan: Qubık

Yukarıakçagedik: Hêrişo

Karatavuk: Dızdar / Culge

Yağlık Mezrası: Dêra İska

Karakilise: İşbaşı

Akçayuva: Zekzek

Çataltepe: Şıxlar

Karaboyun: Hezare

Kırkpınar: Çılkani

Yoldere: Ekrek

Uncular: Qerekılise /Maças

Çubuklu: Maçarıs / Papuşkin

Ağaçören: Partaş

Gergili: Tendurek

Keklikova: Soskun

Nişancı: Qeremıllık

Sogıti: Söğütlü

Yeşilova: Suli

Çılganlı: Mamevdal / İmamabdal

Ortayayla: Zevêk

Pepecik: Pebecik

Xaçrof: Pınarlı

VAN Çaldıran İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Gerek Pers imparatorluğunun Gerekse de İskenderin ilk uğrak noktalarından biri burası olmuştur. İpek yolunda geçit noktası olan bu ilçe Tarihi kaynaklara göre Çil(40) derân(kilise) Kırk kilisenin bulunduğu yer anlamına gelmektedir.

Çaldıran ilçesi 1987 tarihine kadar köy statüsünde Muradiye ilçesine bağlı iken 7 Haziran 1987 tarihinde belde belediyesi statüsüne ve 4 Temmuz 1987 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanan 3392 sayılı kanun ile ilçe statüsüne kavuşmuştur.

Aşağımutlu: Şerefxan

Ayrancılar: Dewtırş

Başeğmez: Avesor

Bızırxana: Bezirhane

Doyumalan: Nêçirvan

Hangediği: Heci Xatun

Han: Xan

Temrenli: Gundê Qaçaxa

Çilli: Bırımi

Alakaya: Gıresor

Güngören: Dıro

Sarıharman: Çaçur

Salhane: Selexane

Sarıçimen: Navri

Soğuksu: Madi

Sungur: Şerebegya

Bışaraxa: Kalkandelen
Gundê Kerra: Aşê Kerra
Kilimli: Mıtkuli

Umuttepe: Sind

Demircik: Tırşık

Erginler: Pışık

Yukarı Çanak: Kurtıka Jorê

VAN Muradiye İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Muradiye tarihinin 5000 yıllık bir geçmişe sahip olduğu tahmin edilmektedir. İlçe, Cumhuriyetin ilanına kadar Kandahar ve Bargiri adıyla iki yerleşim birimi olarak anılırken, bu tarihten itibaren birleştirilerek Muradiye adını almıştır.

İlçe 1914 yılından bu yana ilçelik vasfını muhafaza etmektedir.

Beydağı: Öte

Dağören: Dağveren

Devetaş: Keleka

Küçükköy: Gund

Sürüyolu: Pirsolan

Doğangün: Rahmin

Çiçekli: Eşekbatan

Ovapınar: Şivekar

Uluşar: Korşot

Ünseli: Ernês / Arnês

Yumaklı: Anzaf

Topuzarpa: Enguzek

VAN Özalp İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Özalp İlçesi 1869 yılında Mahmudiye adıyla bu günkü Saray ilçe merkezinde kurulmuştur. Kurtuluş Savaşından sonra bu bölgeyi düşmandan kurtaran Van Tümen Komutanı Kazım Paşa (Kazım ÖZALP) 'nın adı Mahmudiye'ye verilerek değiştirilmiştir.

Eski ismi Mahmudiye olan daha sonra Saray olarak adlandırılan Özalp 1869 yılında Hakkâri sancağına bağlanarak kaza yapılmıştır. Özalp ismi Kazım Karabekir’in burayı kurtarması sonucu onun soy ismi olan (Kazım Özalp) Özalp ismi verilmiştir.

Aşağı Tulgalı: Axruka Jêrê

Bodurağaç: Reşan

Eğribelen: Hasantemran

Kalecik: Tornavan

Kırkçalı: Hezare

Çubuklu: Çıbuxli

Hacıkışlak: Mızrev

Keçikayası: Qavlık

Seydibey: Seydibeg

Savatlı: Hespêstan

Sarıköy: Mêrgehi

Günyüzlü: Terxani

Yumruklu: Pirmeydan

Yarımkaya: Yarımqa

Yukarı Koçkıran: Qoçqırana Jorê

Aşağı Koçkıran: Qoçqırana Jêrê

Gözdeğmez: Neçreva

Oymaklı: Êngıza Takora

VAN Gürpınar İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van’ın Gürpınar ilçesi, 4 bin 28 kilometrekarelik yüzölçümü ile Türkiye’nin en büyük ilçesi unvanını elinde bulunduruyor.

Doğu Anadolu’nun geniş topraklarına sahip ilçesi, bazı illerle kıyaslandığında da büyüklüğüyle dikkat çeken Gürpınar ilçesinin eski/Kürtçe adı Payîzava (Xawa Sor)'dur.

Arındı: Sel

Öveçli: Repetik

Otbiçer: Êremir

Bozyiğit: Arıxan

Beşbudak: Sil

Doluçıkın: Kilise

Yurtbaşı: Şêxan, Berkış

Ongün: Akasam

Uzungedik: Gırdesor

Elaçmaz: Selexane

Erkaldı: Hındıstan

Topsakal: Paçan

Topyıldız: Mervana

Giyimli: Xırkanıs

Gölardı: Toni

Yukarıkaymaz: Mejingera Jor, Bêjingıra Serêkaniyê

Süngübayır: Bozkan

Yalınca: Gundê Dımê

Yatağan: Xêrk

Yolaşan: Nerkox

Kamışlı: Elkik

Karakoç: Melkeva

Parmakkapı: Enguştanis

VAN Saray İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Saray’ın 1869 tarihinde "Mahmudiye" adıyla Van’a bağlı bir ilçe olarak kurulduğu bilinmektedir.

Birinci Dünya Savaşı sırasındaki Rus işgali, 3 Nisan 1918 günü sona ermiştir. 1948 yılından sonra Özalp’e bağlı bir bucak olan Saray, 1990 yılında yeniden ilçe statüsü kazanmıştır.

Saray ilçesi, Van ilinin en doğusunda, İran sınırına 4 km uzaklıkta bir ilçe merkezidir. 1.334 km² yüz ölçümüne sahip olan ilçe, Van il merkezine 75 km uzaklıktadır. Burada bulunan Kapıköy Sınır Kapısı'ndan Türkiye ile İran arasındaki demir yolu hattı geçmektedir.

Barışık: Avzerk

Örenburç: Setmanis

Kepir: Kapır

Koçbaşı: Çıllık

Zincirkıran: Gurcevik

Sırımlı: Xerabsorık

Yünkuşak: Usıvheydera

VAN Başkale İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van’ın en doğusunda, İran sınırına komşu bir noktada yer alan Başkale, Doğu Anadolu’nun stratejik ilçelerinden biridir. Yüksek dağların arasında konumlanan ilçe, tarihi boyunca hem ticaret yolları hem de askeri geçişler açısından büyük önem taşımıştır.

“Başkale” ismi, Osmanlı döneminden itibaren belgelerde görülmeye başlanmış ve doğrudan anlamıyla “başta bulunan kale” ya da “önemli kale” ifadesine karşılık gelmiştir. İlçenin eski çağlarda farklı uygarlıkların hâkimiyeti altında olduğu bilinmektedir. Urartular döneminde bölgede yerleşim olduğu düşünülse de asıl bilinen tarih, Osmanlı ve Selçuklu dönemine kadar uzanır. Bu dönemlerde bölgenin güvenliği için inşa edilen kalelerden biri, günümüzde ilçeye adını veren yapıdır.

Başkale yöresinin kesin olarak Osmanlı Devletine bağlanması Kanuni Sultan Süleyman döneminde 16. yüzyıl ortalarına rastlar. Eskiden Kotur-Elbak adıyla anılan yöre 19. yüzyıl sonlarında Van vilayetinin Hakkari sancağına bağlı Elbak (Elbak) kazasının sınırları içerisinde idi. Kazanın adı Cumhuriyet döneminde Başkale olarak değiştirildi.

VAN Gevaş İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van Gölü ile sahili olan Van'ın en yeşil ve gözde ilçelerinden olan Gevaş ilçesinin eski/Kürtçe ismi Westan'dır.

Artos dağı efsanesinde eski adı Westan olan ilçenin isminin nereden geldiği ile ilgilidir. Mahalli çevrede bu isim üzerine çeşitli rivayetler bulunmakla beraber en çok anlatılanı ise şöyle rivayet edilir :

Eskiden Hakkari, Ağrı, Van ve diğer çevrelerden gelen hacı adayları burada toplanıp, kafilenin tamamının gelmesini beklerlermiş.

Bu nedenle dinlenilen, yorgunluk giderilen yer anlamında WESTAN demişlerdir.

İnköy: İn

Yoldöndü: Anzak

Altınsaç: Kanzak

Aydınocak: Şevvan

Kuşluk: Texmenus

Değirmentaş: Engelor

Hasbe: Norkox

Göründü: Mirxapet

Daldere: Qalqar

Anaköy: Kalotis

Töreli: Ext

Bağlama: Paxan

Yuva: Şarkê

Uysal: Wirkonia

Yemişlik: Narik

Dereağzı: İşkirt

Dilmetaş: Zeve

Güzelköy: Pişêvank

İkizler: Tişox

Kurultu: Werendas

Kayalar: İriç

Dağyöre: İlihi

Kazanç: Pagvas

Kocak: Poğris

Yanıkköy: Arpêt

Atalan: Etehan

Abalı: Kârs

Enginsu: Xerenkas

Aladüz: Pıltanis

Hasbey: Norkux

VAN Çatak İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van'ın en kadim ilçelerinden olan Çatak İlçesinin eski/Kürtçe ismi Şax'tır.

Çatak Osmanlı İmparatorluğu tarafından 1830’lu yıllarda büyük bir kasaba haline getirilmiş olup, uzun süre Hakkari Derebeyliğine bağlı olarak kalmıştır.

İlçenin eski adı ŞAX/ŞATAKH olup, 1865 yılında İlçe teşkilatına kayıt edilirken ŞİTAK adını almıştır.

Cumhuriyet İdaresi kurulduktan sonra İlçenin adı Çatak olarak değiştirilmiştir.

Işınlı: Arkanis

Eliaçık: Xasis

Görentaş:

Toyga: Xelifan

Sırmalı: Alekan

VAN Bahçesray İlçesi Köy ve Mahallelerini Eski/Kürtçe İsmi ve Anlamı Nedir?

Van'da en çetin kış koşullarının yaşandığı Bahçesaray ilçesinin eski/Kürtçe ismi Miks/Müküs'tür.

Müküs/Miks Arapça bir kelime olup, Meks kelimesinin çoğuludur.

Lügat anlamı; öşürler, borçlar, vergiler ve bunların toplamıdır.

Ayrıca toplanma yeri ve üs anlamında da kullanılır.

Van'ın kent hafızası Sait Ebinç'in kadifemsi kaleminden, okuyanlara zamanda yolculuk yaptıran, Eski Van Şehrinde kısa bir gezinti...

Epeyce zaman oluyordu ki güzel serin bir ramazan ikindisinde kendimi kırlara vurdum. 

Başımı alıp aheste adımlarla eski harabe şehri boydan boya kat ettim.

Hava sâkin, sâf ve hareketsiz. Her tarafa baharın serinliği ve nemi çökmüş.

Sema büsbütün bulutsuz.

Güneşin parlak ışıltıları çimenlere yayılmış kır papatyaları çimenler arasından tek tük yeryüzüne kıyam etmiş. 

Eski alışkanlığımdır ne zaman bu yıkık beldeye gelsem manevi bir haz alırım.

Bir hoşluk hissi bir huzur hissederim. Kadim zamanların bu harabe beldesinde bir yadigarı nefes arıyorum. 

Bu insansız hayatsız sükûnetli yıkık beldenin tenhalığında şehrin eski şenlikli mutlu zamanlarını tahayyül ediyorum.

Muhayyilemin kanatlandırdığı ruhum bu sessiz mazi içinde dolaşıyor.

Bu yıkık beldenin bir zamanlar bağlar bahçeler içinde yalnızlıklarına gömülmüş sakız gibi beyaz badanalı eski evlerini düşündüm.

Harebelerin yıkıntıları altında bir pınar akıyordu.

Yanından geçtiğim bu metruk harebelerin sükûtu asırları görmüş beşerin hatıralarını saklıyordu.

Şehrin yanı başındaki göl gümüş bir ayna gibi parlıyordu.

Yanımdaki bir harabeyi gizli bir çeşmenin uğultusu kemiriyordu. Ben şimdi oturmuş bu tenha sahilde  bu şehrin eski neşeli şetaretli günlerini hayal ediyorum.

Burası benim için bütün bir hayal alemi ağaçların türlü gölgeleri altında  Horhor bağlarına yaklaştıkça ruhumda  bir takım tarihi hatıralar uyanıyor.

Bu bağların üzerinden bir asırdan fazla zaman geçmiş.

Asırlardır bu bağlar kaç bahar, kaç hazan gördüğü halde ruhaniyetinden bir şey kaybetmemiş. Sonsuz yeşillikler  içinde güneşe karşı titreyen ışığın suları, perişan saçlarını sallayan söğütler, möhrelerin dibinde göğe kıyam etmiş kavaklar arasından geçtim.

Bu müthiş tenha ramazan ikindisinde Horhor bağlarının ağaçlarla çevrelenmiş çimenler geçmiş zamanın bir hayat nişanı gibi durgun gölün yelkenleri gibi su üstünde ruhumu sallıyordu. 

Mağrip vakti güneş  tabiatın dudağına son sessiz busesini kondurarak yeni iklimlere taze sabahlara doğru koşup gidiyordu.

Van Kale’sinin burçlarında bir redif iftar topunu ateşliyordu.

Beş asırlık Hüsrev paşa camiinin minaresinden  gâmlı gâmlı mağrip ezanı gönlüme dolarken göklere ezanın sesi ruhani şiirini döküyordu. Uzakta Erek Dağı’nın dumanlı başı gittikçe çekiliyordu.

Denizin hafif dalgalarında ıslanan sahil asırlardır hayatın ezeli neşidesini söylüyordu.

'Açkan Sen, Sen Değilsin'

Van'ın Kent Hafızası Sait Ebniç Hocamız'dan, alış veriş yaparken tok karnına gidilmesi önerisini destekleyen keyifli bir iftariyelik yazı...

RAMAZANDA AĞIR TAHRİK

Geçen gün ramazanın birinci günü evin ihtiyaçlarını almak için çarşıya çıktım. Ramazanın ilk iftarına birkaç saat kala “memleketimden alışveriş manzaralarına” tanık oldum. Soluk benizli oruçlu yüzleri, çocuksu neşeyi, izleyerek “şunların haline bak yiyemeyeceklerini bile bile nasıl gördükleri her şeyi satın almak için didiniyorlar” diye kendi kendime terennüm ettim.

Keşke demez olaydım!!.

"Ayıplama gelir başına” sözünün doğruluğu kafama dank ettiğinde; elimdeki poşetlerde iki yüz elli gram taze mahsul kavrulmuş leblebi, bir kavanoz dolu turşu, altı tane horoz şekeri, dört adet çarşı çöreği, bir kilo nar gibi kızarmış baklava, buharı üstünde tür tüten ramazan pidesi, yarım kilo Bahri’nin çiğ köftesi mevcut bulunuyordu.

Neyleyim o gün çarşıyı saran kavrulmuş kahve kokusu her tarafı kaplamıştı. Kavrulmuş kahve aziz ramazan günü kaldırımın dibine bırakılır mı?

Efendim hele o neydi öyle! Bir tepsi saray baklavası. Elyafındaki o incelik, o tap tazelik gül yaprağı gibi zarif ve nazik. O kabarıklıkta bir manolya goncası dolgunluğu ve dilimlerindeki intizam. Hani üstü sert, kıtır kıtırdır da ısırınca ağzınız balla dolar.

İnsaf bu derece ustalıklı bir lezzet ve letafet henüz dünya yüzünde yoktur. Hızımı alamadım bir de üstüne kemal numunesi olarak tatlılardan keşkülü fukara aldım. Beni beşer için lezzeti son haddine vardıran bu lezzet için "Allahını seven beni tutmasın!!" naraları attıracak oruç ağız çarşının ağır tahriki altında kalmış nefsine rüşvet verenler taifesine dahil oldum.

Böyle günlerde aç karnına muhakemeden çok muhayyilenin koku göz hassasına hitap eden pazarlama stratejisinin iğvasına kapıldım.

İftara yakın poşetlerle eve döndüğümde poşetleri yerleştirirken hanım ilk önce Turşu’yu ardından baklavayı görünce şaşırdı “bu ne?” “ne alaka” “hani verdiğim listeden hiçbirini almamışsın” diye fırça yiyince.

Ben de her şey o fırındaki o fettan baklavanın ağır tahrikiyle başladı dedim.

Bütün cürüm onun dedim.

Evliya Çelebi elli yıl boyunca gezip dolaştığı yerleri, seyahati esnasında yaşadığı,  gördüğü ve duyduğu her şeyi titiz bir şekilde yazdığı on ciltlik seyahatnamesine kaydeder.

On ciltlik seyahatnamesinin dördüncü cildinde Anadolu'nun doğu ve güneydoğusunda gezinir.

Akrabası olan ve Van'a vali olarak gönderilen Melek Ahmet Paşa ile beraber 09 Mart 1655 tarihinde Van'a gelmek üzere İstanbul'dan yola çıkar.

Bu yolculukları yaklaşık üç ay sürer. Bitlis'ten Van'a gelirken geçtiği Ahlât, Adilcevaz, Erciş, Muradiye, Amik gibi yerleşim yerlerinden de bahseder.  05 Haziran 1655 tarihinde Van'a ulaşır. 

EVLİYA ÇELEBİ GÖZÜNDEN VAN GÖLÜ

Evliya Çelebi Van Gölü suyunun çamaşırları temizleme özelliğini şöyle bir hikâye ile anlatır: 

"Süphan Dağını yuva edinmiş bir ejderha vardır. Bu ejderha zaman zaman yuvasından çıkarak insanlara zarar vermektedir.

Hazreti Ali bu ejderhayı gelip öldürür. Ancak ejderhanın kanı Hazreti Ali'nin atı Düldül'e ve hırkasına bulaşır.

Hazreti Ali ejder kanı ile bulanmış hırkasını Van Denizi'nde yıkarken elinden bir parça sabunu Van Denizi'ne düşer. Peygamberin damadı,  Ali Kerrar-ı Veli :" İlahi, bu denizde esvabını (kıyafetlerini) yıkayanların esvablarını, benim sabunumla kıyamete kadar pak ve tertemiz eyle" diye dua ettiğinden halen günümüzde Van Gölü zehir gibi acı iken sabunsuz bir çeşit beyaz esvap yıkanır ki diller ile anlatılmaz."der…

EVLİYA ÇELEBİ GÖZÜNDEN VAN KALESİ

Van Kalesi hakkında" Nice bin okçu pehlivanlar aşağıdan ok atıp kaleyi aşıramamışlardır.

Ama Sultan IV. Murad Han Revan Kalesini fethedip bu Van'a geldiğinde Pehlivan Sarı Solak'a ve Koca Hacı Süleyman'a ok attırıp Van Kalesini aşırmışlardır.

Gerçekten de mavi bulutlar içinde görünmez seçkin bir kaledir."der…

EVLİYA ÇELEBİ GÖZÜNDEN VAN İKİLMİ

Van'ın iklimini anlatırken, "Van'ın sonsuz hayat veren havası" başlığı altında:

"Bu Van'ın suyu ve havası çok tatlıdır. Yavaş esen rüzgârı bu şehre mahsus olduğundan küçük-büyük bütün insanları düzgün yapılı, sağlıklı, sağlam bünyeli, dev elli olurlar.

Kışın orta derecede soğuklukta olduğundan yazı-kışı güzeldir."der…

Evliya Çelebi'nin Van ile ilgili anlatımları birinci ciltte bulunmaktadır.

Evliya Çelebi yukarıda isimleri verilen büyük yerleşim yerlerinin yanında seyahati sırasında geçtiği birçok küçük yerleşim yerlerini hatta köyleri bile anlatmıştır. 

EVLİYA ÇELEBİ'NİN GÖZÜNDEN AMİK VE MOLLAKASIM KÖYLERİ

Evyliya Çelebi sadrazam Melek Ahmet Paşa ile önce 1652 Senesinin Recep ayında Amik köyüne gelir.

Amik kalesinin 940 tarihinde Rüstem Paşa tarafından zabt edildiğini buranın bir Tūrkmen köyū olduĝunu Van eyaletinde Paşa hassı ve ve Van kadısı hükmünde naiblik olduğun Kale dizdarı ve elli kadar neferi olduğunu yazar bir han hamam ve küçük çarşısından bahseder.

Bu Amik kalesinden doğuya doğru giderek Alakköye geldik Burada Paşa ile buluşarak Amik kalesini anlattım.

Paşa görmeden hayretler içinde kaldı. Buradan yine doğuya doğru giderek (Kara Kasım Köyü) ne geldik Yeşil bir kazada yüz hâneli şenlikli bir köydür.

Burada Dördüncü Sultan Murad Han’ın bir sofası vardır.

Halen mesire yeridir Molla Kasım adında ki zât da burada bir derviş tekkesi içinde olup sar’a hastalığına tutulmuş olan bir kimse burada yedi gün kalınca şifa bulur.

Buradan kıbleye doğru giderek Çaybaşı denilen yerde menzil aldık.

Yeşil bir sahra olup çaydan uzakça yüz haneli gelişmiş bir köyü var.

Bu çay Çomaklı Dağı’ndan ve Van’ın doğu tarafında bir top menzili olan Akkirpi dağlarından toplanıp burada Van gölüne dökülür.

ESKİ VAN GRAVÜRLERİ

Van'ın kent hafızası, şair ve yazar Ümit Kayaçelebi, dünden bugüne Van'ın en işlek caddesi olan Cumhuriyet Caddesindeki değişimi yazdı...

CUMHİRİYET CADDESİ ŞEHRİN AYNASIYDI

Vakti zamanında o rüyalar şehri, hayaller diyarı, sessiz sakin ve asude şehri Van’da bizim bir cumhuriyet Caddemiz vardı.

O şehrimizin aynasıydı. Her şey oradaydı her iş o cadde üzerinde başlar biterdi.

Hükümette mi işin var Vali orada, Milli Eğitim orada, Tapu, Orada, Nüfus dairesi orada ve hatta Emniyet müdürlüğü de dahil cümle resmi daireler hepsi hükümet binasının çatısı altında.

Hükümet binasının önünde sadece Vali beye mahsus makam arabası ve bir de bunun haricinde Emniyet Müdürünün arabasından başka bir vasıta göremezdiniz.

Yol üzerinde Vakıflar Bankası, İş Bankası, Yapı Kredi Bankası , Gümrük  Müdürlüğü, Tekel Müdürlüğü, PTT Merkez Müdürlüğü  ve Belediye Reisliği hepsi Cumhuriyet Caddesinin üzerinde olunca bütün resmi işler ve işlemler hep burada görülmekte.

CADDEYE PARK EDEN VASITA YOKTU

Caddenin iki kıyısında da çeşitli esnaf ve tüccarlara ait muhtelif iş yerlerine ilaveten Taksi yazıhaneleri var ama inanın hiç biri cadde üzerinde durmuyorlar ve hep yolun arkalarında park ediyorlar.

Cadde üzerinde park eden vasıta asla görmek mümkün değil.

Yani burası benim dükkanım deyipte esnaf tüccar dükkanının önüne arabasını getiripte oraya bırakmıyor.

Cadde de kaldırımlar adeta boş rahat rahat yürüyorsunuz ne size omuz vuran var ne de çarpışan.

Araba sesine korna sesine adeta hasretiz bu kadar asude bir şehirde yaşıyor ve böyle bir cadde de yürüyoruz.

Temizlik mi! koskoca caddeyi tek başına bir çöpçü temizliyor aklıyor paklıyor.

Görgüsüzlük yok.

Yiyeyim atayım, içeyim atayım, yere tüküreyim, balgam atayım bunlar çok zor görebileceğiniz şeyler.

HERKES CADDENİN ÇÖPÇÜSÜYDÜ

Caddedeki esnaf hepsi yaz kış kapısının önüne gözü gibi bakar ve mıntıkasını kendisi temiziler.

Kimsesin çöpçüyle işi yok ve olmazdı da. Herkes caddesinin ve sokağının çöpçüsü.

Çer çöpünü toplar gaz tenekesinden icat ettiği tenekeye bırakır akşam üzeri çöpçü alır götürür küllüğe bırakır ve oradan çöp arabası alır giderdi.

Kış ayları geldiğinde bile herkes kapısının önü donmasın ne kendisi kayıp düşsün, nede kaldırımdan gelip geçen kayıp da düşüpte bir yerini kırmasın incitmesin diyerek mecrefe ile kapısının önünü kürür ve sonradan da sekeville iyicene süpürür kaldırım da kardan temizlenerek piri pak olurdu.

Yok efendim ben tüccarım ben zenginim bana ne ben süpürmem etmem diye hiçbir kimsensin aklının ucundan bile geçmezdi.

Hepsi dededen  babadan atadan görmüş geçirmiş insanlardı o yüzden Cumhuriyet caddesine önce cadde üzerinde yer alan esnaf ve ehli tacirler bakarlardı.

Akşam  olduğu zaman yaz günlerinde bir çoğu da kapısının önünde oturur sohbet eder çay içerlerdi  kapılarının önünü de sularlardı toz olmasın diye.

Yok arazöz gelsin sulasın diye bir beklentileri de yoktu ve kendi işlerini kendileri görürlerdi.

Şehirde özellikle Cumhuriyet Caddesinde çok muhterem tüccar ve esnaflarımız yer alırlardı ki hepsi birbirinden kıymetli insanlar.

BİR ZAMANLAR CUMHURİYET CADDESİ ESNAFLARI

Dilerseniniz aklımda  kalan bazıların şöyle bir sıralayayım;

Süleyman Salaz Beşyol Taksi, Van Muş Nakliyat Anbarı Kaya Kayaçelebi  Avukat Münci ve Necat İnci, Kamelya Ticaret Tuncay, Ayhan Kayaçelebi, İstanbul Radyo Tamir Ali Bey, Şifa Eczanesi, Kral Konfeksiyon, Gençlik kitabevi Cahit Türkoğlu, Aktan Kırtasiye Cevdet Büyükbay, Şahin Türkmenoğlu, Kunduracı Fevzi Aydın ve Fevzi Gülpınar, Halk Fırını, Terzi Şamil Perihan oğlu, Terzi Şeref Koç, Güleryüz Kasket, Ada Palas, Cengiz Çaldağ, Avukat Tevfik Doğuışıker, Avukat Burhan Koçak, İlhami Şengül, Resul il, Ömer il Niyazi, Hakkı ve Ahmet Türkmenoğlu kardeşler, Cem ka, Enver Perihanoğlu, Özvan Çayevi, Yalçın kitapçı, Vansesi Gazetesi, Altınmakas, Niğdeli Mobilyacı Şevket, İzmir Kundura, Saraçoğlu kardeşler, Hadanoğlu ticaret ve daha bir çok esnaf ve tüccar bu kadar saymakla iktifa ediyorum.

ARTIK KALDIRIMLARDA YÜRÜMEK ZOR

Kuyumcu olarak da sadece cadde   üzerinde Sabahattin ve Celal Yüzbaşıoğlu var.

İşte dün böyle idi. 

Bu gün ise artık ne o eski esnaflar var nede tüccarlar çoğu Hakkın rahmetine gitimiş veyahut başka yerlere göçmüşler. 

Artık kaldırımlarda yürümek zor omuz vuranda var çarpanda var.

Çünkü şehir kalabalıklaşmış. Milyonluk şehir.

Kimse kimseyi tanımıyor küçükler büyüklere yol vernmez olmuşlar.

Kaldırımlar yayalara yetmediği gibi arabalarda caddeye yetmez olmuş.

O dün bom boş olan yollarda artık ip gibi park eden vasıtalardan geçilmiyor.

Zaman oluyor ki çift sıra bile park edenler olabiliyor.

Bir yanda yayalar kaldırımlara sığmaz iken arabalarda caddeye sığmıyor.

Cumhuriyet caddesi o eski orijinilatesini kaybetmiş maalesef hiçbir özelliği ve güzelliği kalmamış.

Bir araba meşheri olan Cumhuriyet caddesinde bazen gezerken burası Cumhuriyet caddesi mi yoksa Cumhuriyet parkımı diye aklımdan geçiriyorum.

Bakıyorum cadde caddeden çıkmış da parka dönmüş gibi görüntü vermekte.

Bu tablo inanın  beni her zaman üzmekte  ve o eski Cumhuriyet caddesi ile kıyasladığımda haliyle çok üzülüyorum.

Dün caddede iki kuyumca varken bu gün kuyumculardan geçilmiyor.

Kendi mülkiyetleridir kimse onlara kalkın gidin deme hakkına da sahip değil lakin bu esnaf bir plaza bir iş merkezinde pekala bir arada olabilirlerdi ama bu çok istenilen bir şey olsada maalesef hayata geçirilmedi.

CUMHURİYET CADDESİ TRAFİĞE KAPATILSIN

Keşke bu hemşerilerimiz bir yerde bir arada olsalardı Vana çok büyük bir iyilikte bulunmuş olurlardı!

Cumhuriyet Caddesi kapatılsa burada araçlar park etmese caddenin  bi görücüye çıkması neden mümkün olmuyor?

Neden her gelen burada park ediyorlar?

Cumhuriyet Caddesi trafiğe kapansa kaldırımlarda yeni güzelleştirmeler yapılasa güzel olmaz mı?

Bunu idarecilerimiz gündeme getirseler bu mümkün olursa inanın Cumhuriyet Caddesi Vanın boynuna takılan altın bir gerdanlık gibi süsler diyorum.

Böyle bir cumhuriyet caddesini hayal ediyor ve özlüyorum bilmem siz ne dersiniz.!

İŞTE CUMHURİYET CADDESİNDEKİ 100 YILLIK DEĞİŞİM

Van'a bir gezi için gelen Sabah Gazetesi köşe yazarı Mehmet Çalışkan Van Müzesi gesiznde, yurt dışına kaçırılarak başka ülkelerin müzelerinde sergilenen tarihi eserleri köşesine taşıdı.

İşte O Yazı:

'Geçtiğimiz günlerde şehri; bir çekim merkezi haline getirme vizyonu taşıyan, çok uluslu bir girişim olan Tariria adlı turizm, kültür - sanat ve gastromi merkezini ziyaret etmek için Van'a gittim.

Van Müzesi gezimde bölgede kurulan medeniyetlerden biri olan Urartulara ait tarihi eser ve hazineleri görmek etkileyiciydi. Yurt dışına kaçırılarak başka ülkelerin müzelerinde sergilenen tarihi eser ve hazinelerin olduğunu öğrenmek ise bir o kadar iç eziciydi.

Yurt dışına kaçırıldıkları için doğal olarak onları Van Müzesi'nde göremiyorsunuz. Sadece ne olduklarını yazıldığı afişlerde fotoğraflarını görebiliyorsunuz. O afişler, ziyaretçileri müzenin girişine asılmış bir şekilde karşılıyor. Kaçırılanlara rağmen Van Müzesi, bir hayli zengin tarihi unsurlara sahip.

YURT DIŞINA KAÇIRILAN TARİH

Yurt dışına kaçırılan tarihi eser ve hazineler şöyle;

• Ayak ve Kaseler

Museum zu Allerheiligen / İsviçre

• Miğfer

Museum zu Allerheiligen / İsviçre

• Karışık Yaratıklar

The British Museum / İngiltere

• Karışık Yaratıklar

Hermitage Museum / Rusya

• Boğanın Üzerine Binmiş Tanrıça

The Metropolitan Museum of Art /ABD

• Heykel

Tiflis Arkeoloji Müzesi / Gürcistan

• Minau İsminin Kazılı Olduğu At ve Gemi

Ariadne Gallery / ABD

• ll. Rus İsminin Kazılı Olduğu At ve Gemi

Museum für und Gawerbe / Almanya

• At Koşum Süsü

Badisches Landsmuseum / Almanya

• Heykelcik

Vorderasiatisches Museum / Almanya

• Grifon Şeklinde Mobilya Aksamı

Vorderasiatisches Museum / Almanya

• Ayaklı Kazan

Museum für Vor-und Fürhgeschichte / Almanya

• Metal Kaplar

Museum zu Allerheiligen / İsviçre

• Miğfer

Prähistorische Staatssammlung / Almanya

• Bakraç

The Ebnöther collection Museum zu Allerheiligen / İsviçre

• Miğfer

Prähistorische Staatssammlung / Almanya

• Pektoral

Prähistorische Staatssammlung / Almanya

• Mücevherler

Prähistorische Staatssammlung / Almanya

• Miğfer

Prähistorische Staatssammlung / Almanya

• Üçayaklı kazan

Badisches Landsmuseum / Almanya

• Testiler, pişmiş Toprak ve Tunç

Prähistorische Staatssammlung / Almanya

• Madalyon

Prähistorische Staatssammlung / Almanya

• Miğfer

The Ebnöther collection Museum zu Allerheiligen / İsviçre

• Üçayaklı kazan

Prähistorische Staatssammlung / Almanya

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı yurt dışına kaçırılan eserlerin Türkiye'ye iadesi için yoğun çalışmalar yapıyor. Son yıllarda bu konuda çok yol alınarak birçok tarihi eser ve hazine ülkemize iade edildi. Bu konuda çalışmalara devam ediliyor.

Gönül, tamamının hemen iade edilmesini istiyor ama yurt dışında o kadar tarihi eser ve hazinemiz var ki iade çalışmaları ne yazık ki uzun yıllar sürecek.'

YAZININ TAMAMI İÇİN TIKLAYINIZ

Sabah Gazetesi Gastronomi ve Mekan Yazarı, İdil Çimrin Hakkari'nin birbirinden lezzetli yöresel yemeklerini tarifleri ile birlikte yazdı.

İşte Hakkari Mutfağının baş tacı yemeklerden; Gulol, Çorti Aşı, Cimiig ve Cembeli Tatlısı malzemesi ve tarifleri...

İşte İdilka'nın Mutfağı Tarifi ile  Hakkari Yöresel Yemekleri 

Türkiye'nin 81 ilinden biri olan Hakkari'nin kuzeyindeki Van'ın, batısındaki Şırnak'ın, doğusundaki Kuzey İran'ın ve güneyindeki Kuzey Irak'ın mutfak ve yemek kültürlerini belirgin çizgilerle birbirlerinden ve elbette Hakkari mutfağından ayırmak oldukça zor, hatta imkansızdır.

Benzer bir coğrafyayı ve sosyokültürel yapıyı paylaşan bu geniş coğrafi alanda yaşayanların yiyecek içecek alışkanlıklarının ve mutfak kültürlerinin bu doğal benzerliği arasından yalnızca Hakkari'ye özgü olanları ayıklamak hem zor, hem de gereksiz bir çabadır.

GULUL

(Hakkari Yöresel Yemeklerinden Gulul Yemeği Tarifi ve Malzemeleri)

MALZEMELER

10 su bardağı yoğurt
*1 yumurta
*1 yemek kaşığı un
* 2 küçük kase pirinç
*Pekmez
* Tereyağı
* 1 yemek kaşığı tuz
* Öğütülmüş buğday

YAPILIŞI: 

Öncelikle yoğurdumuzu 1 yumurta, 1 yemek kaşığı un koyup ayran haline getiriyoruz. Ocağın üstüne koyup kaynatıyoruz ve üzerine sıcak su ilave edip karıştırıyoruz. Kaynadıktan sonra 1 yemek kaşığı tuz ekleyip ardından yıkanmış pirinç ve öğütülmüş buğday koyup kaynamaya bırakıyoruz. Servis ederken üzerine kızartılmış tereyağı döküp pekmez ekliyoruz.

ÇORTİ AŞI

(Hakkari Yöresel Yemeklerinden Çorti Aşı Tarifi ve Malzemeleri)

MALZEMELER

*1 su bardağı lahana turşusu
* 300 gr. kemikli yağlı et
* 1 su bardağı döğme

YAPILIŞI: 

Çorti, salamura lahana turşusudur ancak bu sirkeyle yapılmaz. Çorti aşını yapmak için büyük bir tencerenin içine kemikli ve yağlı etler konur. Bunun üzerine bol miktarda çorti ile döğme ilave edilerek bir miktar su alınır ve pişirilmeye bırakılır.

CİMİLİG

(Hakkari Yöresel Yemeklerinden Cimilig Tarifi ve Malzemeleri)

MALZEMELER

* 1 su bardağı pekmez
* 3 yemek kaşığı tereyağı
* Tandır ekmeği

*1 su bardağı pekmez
* 3 yemek kaşığı tereyağı
*Tandır ekmeği

CEMBELİ TATLISI

(Hakkari Yöresel Lezzetlerinden Cembeli Tatlısı Tarifi ve Malzemeleri)

MALZEMELER

*Bayat ekmek
*Tereyağı
*Pekmez

YAPILIŞI: 

Bayat ekmekleri küçük parçalara ayırıyoruz. Tereyağını bir tavada eritiyoruz. Ekmekleri tereyağının içine alıp kızartıyoruz. Kızarınca üzerine pekmez ekleyip, 2 dakika sonra alıyoruz.

KÖŞE YAZISININ LİNKİ İÇİN TIKLAYINIZ

Babam kalp krizi geçirince, Şemdinli Devlet Hastanesine kaldırdık. Tam 1 buçuk gün, hastanede "normal bir sancı" denildi ve kalp krizi olduğunu anlamadılar. Babam 1 buçuk gün o eziyette kaldı.

Kalp krizi olduğu anlaşılınca, Hakkari Devlet Hastanesi yoğun bakımına sevk edildi. Burada bir buçuk gün boyunca tıkanan damarları açmaya çalışıyorlar, sonuç alamayınca Van Bölge ve Araştırma Hastanesine sevk ediyorlar. Şemdinli Devlet Hastanesinde uyguladıkları ilaçlı tomografi, babamın açık olan damarlarında ve böbreklerinde hasar oluşturdu.

Bölge Hastanesindeki anjiyodan sonra babam bir kaç saat iyi oldu. Aynı günün gece yarısında, kendi deyimiyle, sanki vücuduna doldurulmuş olan barutlar patlatılıyordu ve acilen ikinci kez anjiyoya alındı. Yoğun bakım sırasında enfeksiyon kapmış!

İkinci anjiyodan sonra babam yoğun bakıma alındı. Bir gün diyalize alacaklarını söylediler. Babama ben eşlik ettim. Diyaliz ünitesinde, cihaza bağlanmadan tam 53 dakika bekledik. Çalışanların deyimiyle, tek cihaz arızalıydı. Hayatımda gördüğüm en amatör tamirat yapıldı: Elindeki malzeme çantalarıyla gelen ustaların hiç birinin hiç bir sağlık sağlık tedbiri olmadı. Tarlada çalışır gibi, malzemelerini yoğun bakım odasına dizip, babamın 1 metre uzağındaki cihazı onardılar. Bir saate yakın.

Diyaliz cihazı, karaciğerini zedeledi. Karaciğeri, akciğeri zedeledi. Devletin hastanesinin yoğun bakım servisinde... Kalp krizi geçirdiği için hastaneye kaldırdığımız babam, enfeksiyonun vücuduna yayılmasıyla vefat etti.

Babam vefat ettiğinde, cesedini sedye üzerinde yoğun bakım kapısına getirerek, "babanız vefat etti, onu alabilirsiniz" dediler. Açıklama bu kadar. İki görevliden birinin elinde siyah çöp poşetinin içindeki eşyalarını, ikinci görevlinin elindeki ölüm tutanağını ve sedyede üzeri örtülmüş babamın cesedini bu şekilde teslim aldık. Hıçkırıklar, ağlamalar, haykırışlarla, sedye üzerindeki babamın cesedinin yanına, çöp poşetindeki eşyalarını ve ölüm tutanağını bırakarak, hastane koridorundan morga götürdük.

Hikaye bu kadar...

Babamın yoğun bakımda olduğu 16 gün boyunca, hiç bir görevlide eldiven, maske, galoş görmedik. Güvenlik görevlileri bizimle konuşurken, gözleri telefonda oynadıkları oyunlarındaydı.

Doktordan hiç bir zaman sağlıklı bilgi alamadık. Geceleri hastaneye madde bağımlıları, torbacılar, ayyaşlar doluşuyor ve hastanede sabahlıyordu. İnsancıl, uluslararası yasalara uygun, insani ve olması gerektiği gibi bir muamele görmedik. Saat başı yoğun bakımdan kurbanlık koyun gibi çıkarılan cesetler, beton üzerinde sabahlayan hasta yakınları ve ölüm çığlıkları, orada kaldığımız 23 günün en gerçekçi özetiydi.

Yürüyerek hastaneye gelen babamı, emin ellerde kaptığı enfeksiyon nedeniyle kaybettik.

Babam deyip geçmiyorum. Öl(dürül)eceğini bile bile sağlık çalışanlarına büyük saygı gösterecek kadar asil, son nefesinde "misafirlere iyi bakın" diyecek kadar mertti. Mirac gecesini bekleyecek kadar sabırlı, yüzbinlerin duasını alacak kadar güvenilirdi.

Babam, hiç bir ihmal olmadan, eceliyle vefat etti!!!

Vanlı İş İnsanı Van'a olan vefa borcunu ödemek için Van Mutfak Kültürünü dünyaya tanıtacak 10 Milyon Dolarlık yatırımla Gastronomi ve Kültür Merkezi yapıyor. 

VAN TURİSMİ İHTİŞAMLI GÜNLERİNİ ARYIYOR 

80 ve 90’lı yıllarda Türkiye’nin en büyük kültür ve turizm merkezi olan Van, 2000’lerde yitirdiği cazibesini ve turizm hareketliliğini yakalamak için arayışlarını sürdürüyor.

Son dönemlerde hem yerli hem de İranlı turistlerin ilgi odağı olan Van’da, yeniden kültür turizminin önemli destinasyonlarından birisi olma çabaları sürerken kente önemli yatırımlar yapılıyor.

'DOĞDUĞUM TOPRAKLARA VEFA BORCUM VAR'

Doğal ve tarihi güzellikleri, zengin kültürü ile binlerce yılda onlarca medeniyete başkentlik yapan Van’da sürece katkı sunacak önemli yatırımlardan birisi de Vanlı bir iş insanı olan Bekir Kaya eliyle yapılıyor.

20 yıl önce Van’dan ayrılıp Avrupa’ya giden ve başarılı bir kariyer oluşturan iş insanı Kaya, kente büyük katkı sunacak bir turizm, kültür ve gastronomi merkezi kurdu.

İnşaatı Edremit ilçesinde yapılan ‘Tariria’ adlı özel merkezde çalışmalar sona ererken Kaya, “Doğduğum topraklara borcum var” diyerek dünyaca ödüllü mimarlar ve ekipler ile yaparken bu önemli yatırımı da binlerce yıllık bir hikâyeden yola çıkarak oluşturdu. Kaya, 10 milyon dolarlık yatırım ile memleketine karşı büyük bir vefa örneği göstermiş oldu.

EDREMİT’TE DEV BİR KÜLTÜR VE GASTRONOMİ MERKEZİ İNŞA EDİLDİ

Uzun bir süredir Edremit’te inşa edilen ve titizlik ile inşa edilen yatırımda sonra gelinirken iş insanı Bekir Kaya ve ekibi bir gastronomi merkezi olarak inşa edilen merkezde son dokunuşları yapmak üzere Van’da buluştu.

Geçtiğimiz günlerde büyük bir ekip ile Van’a gelen ve merkezi inşa eden ekip başta olmak üzere büyük bir heyet ile Van’da da gezi düzenleyen iş insanı Bekir Kaya, burada yatırımı ile ilgili de bilgiler verdi.

Marketing Türkiye’den Günseli Özen’e Van’da yaptığı büyük yatırımı anlatan Kaya, hem kendisi hem de yatırımı ile ilgili konuştu.

VAN’A BORCUM VAR DEDİ, 10 MİLYON DOLARLIK YATIRIM İLE MEMLEKETİNE DÖNDÜ

Yıllar önce eğitim almak için İngiltere’ye gittiğini anlatan ve Türkiye’ye babasının yaşadığı rahatsızlık dolayısıyla döndüğünü anlatan Vanlı iş insanı Bekir Kaya, Türkiye’ye dönüşünde memleketi Van’a bir vefa yatırımı olarak Tariria adındaki merkezi kurmanın da planlarını yaptığını ifade etti.

Hem işini hem de hobisini bir araya getirdiği hayal yatırımını Van’da yapan Kaya bu süreçte dünyaca ünlü bir mimar olan Kay Ngee Tan ile çalışırken, Van’daki yatırımında hem modern hem de kentin geçmişinden izler taşıyan kadim izler taşıyan bir yatırımın temellerini attı.

Özen’e konuşan Kaya, 10 dolarlık dev bir yatırımı Van’a yapma sebebini ise “Doğduğum topraklara borcum var” sözleri ile cevapladı.

“KEŞKE DAHA ÖNCE YAPSAYDIM”

Kaya, Van’daki yatırımı ile ilgili olarak ayrıca şu ifadelere yer verdi; “Babamı kaybettiğimizde binlerce Vanlı hemşerimiz cenazemizi kaldırdı, taziyeye geldi. Bu benim için farkındalık anıydı.

Doğduğum topraklara yatırım yapmaya karar verdim. Bu yatırım hem kent için ekonomik değer hem de sosyal etki yaratmalıydı. Şimdilerde Tariria benim olduğu kadar her birisi kendi alanında yetkin insanların kendini gerçekleştirme projesi.

Hayaller ortak olunca aldığınız yol da sınırsız oluyor. Tariria’nın bugün geriye dönüp geldiği yere baktığımda keşke daha önce kendi toprağıma yatırım yapsaydım diyorum.”

VAN’DA KURULAN TARİRİA NEDİR?

Öte yandan Mareketing Türkiye’nin derlediği haberde o yatırım ile ilgili olarak şu detaylar paylaşıldı; “Homage Hospitality çatısı altında hayata geçirilen ve kültür, sanat, gastronomi alanlarını kapsayan Tariria projesi, Van’ın zengin mirasını modern bir perspektifle yeniden canlandırmaya hazırlanıyor.

Turizm, kültür ve gastronomi alanlarında yürüteceği faaliyetlerle bölgeyi ulusal ve uluslararası turizm destinasyonu kılmayı hedefleyen proje aynı zamanda sürdürülebilir, yerel kalkınmaya öncülük edecek yeni bir referans merkezi olarak konumlanıyor.”

BU MERKEZ ÇOK FARKLI!

Gastronomiden eğitime, sanattan mimariye geniş bir yelpazenin bir araya geldiği hibrit bir proje olarak dikkat çeken Tariria, aslında Van’ı bir çekim merkezi haline getirme vizyonu taşıyan, çok uluslu bir girişim.

Tariria projesinin Kurucu Ortağı Bekir Kaya yaklaşık 10 milyon dolarlık yatırım bütçesi bulunan, bu çok yönlü projeyle yöre gençlerine gastronomi eğitimi alma fırsatı sunarken, bir yıl içerisinde en iyi işveren olma hedefiyle bölge halkına istihdam sağlamayı planladıklarını söylüyor.

Projeyle bölgede yapılacak ilklere imza atacaklarından bahseden Kaya, Tariria’nın ziyaretçilerine bölgenin gastronomik unsurlarını muhteşem manzaranın eşliğinde deneyimleme şansı verdiğini de ekliyor.

Aynı zamanda Van’a modern sanatı taşıyan Tariria, bir kültür merkezi gibi konumlanarak bölgenin kültürel dokusuna değer katmayı hedefliyor.

TARİRİA’NIN HİKAYESİ 2800 YILLIK BİR EFSANEYE DAYANIYOR

Tariria projesi, ilhamını Van topraklarına özgü, 2800 yıllık bir aşk efsanesinden alıyor. Rivayete göre, Anadolu ve dünya su mühendisliğinin bir harikası olan, 51 kilometre uzunluğundaki Menua Sulama Kanalı, Kral Menua tarafından eşi Tariria’ya olan aşkını ölümsüzleştirmek için yaptırılmış.

Kanal, 700-800 yılları arasında Urartu Krallığı’nın tatlı su ihtiyacını karşılamak ve Van Ovası’nı sulamak amacıyla kullanılmış. Günümüzde bazı bölümleri hala faaliyette olan su kanalının çevresi ise yapay teraslar oluşturularak asma bahçeleriyle donatılmış.

Kral Menua, kanalın etrafındaki bahçeleri tasarlarken ise Dünyanın Yedi Harikası’ndan sayılan Babil’in Asma Bahçeleri’nden esinlenmiş. Adını da bu efsaneye borçlu olan Tariria projesinin alanı da tarihi kanalın bulunduğu, “uğurla ayak basılan yer” anlamına gelen Kadem-bastı mevkii olarak dikkat çekiyor.

HEM GASTRONOMİ HEM DE BİR KÜLTÜR MERKEZİ

Tariria projesinin en önemli özelliklerinden biri de bölgenin yerel kültür, tarih ve doğal güzelliklerini modern ve sürdürülebilir bir yaklaşımla bir araya getiren bir turizm destinasyonu olarak tasarlanmış olması. Proje, Van ve çevresine yeni bir soluk getirirken, bölgenin turizm, kültür ve gastronomi potansiyelinin en üst düzeyde kullanılmasını amaçlıyor.

Sürdürülebilirlik bilinciyle planlanan Tariria’nın hedefleri arasında kadim kültürlerin zengin tarihine ev sahipliği yapan bu coğrafyanın doğal ortamını korumanın yanı sıra geçmişiyle geleceği arasında bir köprü kurmak ve unutulmaya yüz tutan kültürel değerlerini yeni nesillere aktarmak yer alıyor. Bu kapsamda hem çevresel hem de kültürel sürdürülebilirlik ilkelerini benimseyen Tariria, şehrin ve bölgenin ekolojik, ekonomik ve sosyal sorunlarının çözümüne katkı sağlıyor.

HER DETAYI AYRI GÜZEL: BİR ÜTOPİK MERKEZ…

Tariria’nın çevresel sürdürülebilirlik ilkelerinin temelini sıfır karbon hedefi ve enerji verimliliği odaklı yaklaşımı oluşturuyor. Bu hedef ve yaklaşımının kilit unsuru ise projenin enerji ihtiyacını karşılamak üzere tasarlanan güneş enerjisi tarlası.

Tariria’nın tükettiğinin iki katı yenilenebilir enerji üretebilme kapasitesine sahip olan güneş enerjisi tarlası ile yaklaşık 7-8 ay içerisinde merkezin tüm ihtiyacının sürdürülebilir enerjiden sağlanması planlanıyor.

VAN MUTAFI BU MERKEZ İLE DÜNYAYA TANITILACAK

Van mutfağının temel taşları olan ürünleri yaşatmayı ilke edinen Tariria, Van ve çevresinde, geleneksel ve yerel yemek ve yeme biçimlerini teşvik eden Slow Food’a bağlı bir convivium (yerel topluluk) oluşturulmasını hedefliyor.

Yerel üreticilerden gastronomi tutkunlarına birçok kesimin üye olacağı bu Slow Food birliği ile hem geleneksel gıdaların kullanımının yaygınlaştırılması hem de Tariria mutfağının ürünlerinin Van’da yetiştirilen ürünlerden elde edilmesi amaçlanıyor.

VAN’IN LEZZETLERİ BU MERKEZ SAYESİNDE ULUSLARARASI LEZZET KATALOĞUNA GİRECEK

Tariria için bir diğer önemli öncelik, Van’ın geleneksel ürünlerini, Slow Food tarafından oluşturulan Ark of Taste listesine kaydettirebilmek.

Üretimi az olan yerel ürünlerinin tanıtımına ve korunmasına katkı sağlamak adına oluşturulan Uluslararası Lezzet Kataloğu niteliğindeki bu liste, ürünlerin detayları hakkındaki bilgilere tüm dünyadan erişim sağlanabilmesi, bölgesi dışında bulunamayacak ürünlerin bilinirliğinin arttırılması, yerel olanı teşvik edip bu anlamda farkındalık yaratılması ve bu ürünleri yetiştiren küçük üreticilere destek olunması açısından büyük önem taşıyor.

Bölgenin kültürüne de odaklanan Tariria, aynı zamanda bölgenin dokusuyla iç içe geçen özel etkinliklere ev sahipliği yapmak üzere kurgulanmış bir mekân. Haftalar süren bu özel etkinliklerde, sanatçılar, müzisyenler ve sporcuların katkılarıyla Van’ın kültürel kalbinde iz bırakan deneyimler yaratılması tasarlanıyor.

DÜNYACA ÜNLÜ MİMARIN DOKUNUŞLA EŞSİZ BİR MİMARİ ESER OLARAK TASARLANDI

Eşsiz mimari tasarımıyla dikkat çeken Tariria, tamamen camla kaplı ve kolonsuz çelik yapısıyla da ziyaretçilerine görsel bir şölen sunuyor. Tariria binasının en önemli özelliği ise çevreye duyarlı bir yaklaşımla bir tane bile ağaç kesilmeden inşa edilmiş olması.

Projenin mimari tasarımı, Homage Hospitality ve Kaya on Coast markalarıyla Tariria’nın ortağı, Kay Ngee Tan Architects’in Kurucusu, ödüllü mimar Kay Ngee Tan’ın imzasını taşıyor.

Proje için “pavilion in the garden” ekolüne uygun bir dizayn hazırlayan Kay Ngee, Tariria’nın Van’ın tarihi ve kültürel zenginliğine bir saygı duruşu niteliği taşıdığının altını çiziyor.

DÜNYA O İSMİ TANIYOR

Kay Ngee’ın Kurucusu olduğu Kay Ngee Tan Architects ise UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan Singapur Botanik Bahçeleri’nin sekiz hektarlık Gallop Yolu Uzantısı’nda (Gallop Extension) gerçekleştirdikleri projeyle Singapur Mimarlar Birliği’nin (Singapore Institute of Architects) verdiği 2023 Yılın Tasarım ve Tasarımcısı Ödülü’nün almaya hak kazanan, ünlü bir mimarlık firması.

Kay Ngee ayrıca Singapur’un tüm disiplinlerdeki tasarımcılara ve tasarım projelerine verdiği en büyük ödül olan, prestijli Başkanlık Tasarım Ödülü’ndeki Yılın Tasarımcısı Ödülü’nün (President’s Design Award 2023) de sahibi.

İpek yolu’nun geçtiği stratejik bir konumda bulunan Van, tarihte birçok devlete ev sahipliği yapmıştır. Müslümanların çoğunluk, Ermenilerin azınlıkta olduğu Van’da yıllarca beraber yaşamışlardı. Ancak Osmanlı Devleti’nin zayıflamaya başladığı sıralarda misyonerler Ermenileri birlikte yaşadıkları Müslümanlara ve devlete düşman etmek için çalışmalarda bulunmuşlardı.

Misyoner okullarında, kiliselerde Ermenilerde milli bilinç uyandırılmaya çalışılmıştı. Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’na katıldıktan sonra Ermeniler Osmanlı’ya karşı büyük devletlerle işbirliği içerisine girmişti. Ruslardan destek alan Ermeniler, ülkenin birçok yerinde isyanlar, olaylar çıkarmışlardı. Bu olayların en kanlı ve yoğun yaşandığı yerlerden biri de Van idi. 1915’te çıkardıkları isyan Van merkez dâhil köy ve kazaların tamamına yayılmıştı.

20 Mayıs 1915’te Rusların Van’a girmesi Ermeniler tarafından sevinç gösterileriyle karşılandı.

Ruslar savaşta şehri ele geçirmelerine yardımcı olan Ermeni çete lideri olan Aram Manukyan’ı Van Valisi olarak atadı. Osmanlı Ordusu Van’ı geri alana kadar Ermeniler Van’da savunmasız Müslüman halka akla hayale gelmeyecek işkence ve katliamlarda bulunmuşlardı.

Ermeniler, devlet dairelerini ve Müslümanlara ait olan evleri yakıp yıkmışlardı. Bu çalışmada 1915’te Van’da baş gösteren isyanda Ermeni çeteleri ve isyanda etkili olan çete lideri Aram Manukyan’ın faaliyetleri incelenecektir.

İşte Tolstoy'un Kızının Kaleminden 1915 Ermeni Olayları Gerçeği

Üünlü Rus Yazar Lev Nikolayeviç Tolstoy’un kızı Aleksandra Lvovna Tolstaya’nın kaleme aldığı hatıratındaki 1915 yılının Haziran ayının son haftasında geldiği Van şehri hakkındaki izlenimleri ve bu şehirde yaşanan Ermeni isyanına dair verdiği bilgiler...

 "Ermeniler, canlı canlı Türkleri gömüyorlardı."

Aleksandra Tolstaya, 1. Dünya Savaşı'nda gönüllü hemşire olarak Rus ordusuna katıldı. 20 Mayıs 1915’te Rus ordusunun Ermeni çetelerin yardımıyla Van’ı işgalinden sonra Van’a geldi.

Anılarında Van’da yaşanan Türk-Kürt soykırımını şöyle anlatıyor:

“Yerde bezlerle örtülü, kirli bedenler: Türkler. Erkekler, kadınlar, yaşlılar, gençler, çocuklar. Hepsi birlikte üst üste yığılmış bir halde. İniltiler, sayıklamalar, küçük çocukların ağlama sesleri. Bize doğru kirli zayıf eller uzanıyor, kadınlar ağlıyor. Ben, gazetelerde Türklerin hunharca davrandıklarını, Ermenileri katlettiklerini okumuştum. Anlamıyorum… - Burada Van’da biz, Ermenilerin insanlık dışı gaddarlığını gözlemledik. Ermenilerin, kadınların göğüslerini kestiklerini, kollarını, bacaklarını tersyüz ettiklerini ve kırdıklarını söylüyorlardı.

Bu insanlık dışı gaddarlığın kurbanlarını bizzat ben kendim gördüm. Biz Van’a geldiğimiz zaman, esirlerin bir bölümü ölmüştü. Yaklaşık 800 kadar insan kalmıştı. Her gün 15-20 cesedi eski çukurlara yuvarlıyor ve toprakla üstünü gelişi güzel kapatıyorlardı.”

Yazar ve Aktivist Erhan İdiz'in, asrın felaketi depremde tuttuğu 'İnsan Hikayeleri'  kayıtlardan Kadirşinas Vanlıları ayıkladık. İşte birbirinden dokunaklı hikayeler...

DEPREM ACISINI EN İYİ BİLEN KADİRŞİNAS VANLILAR

Halkımız büyüklüğünü bu afette de gösterdi fakat ben en çok Vanlılara hayran kaldım.

Van’da bile bu kadar Vanlı görmedim. :) Maraş’ta, Adıyaman’da Malatya’da kiminle konuştuysam yollar hep Van’a çıktı.

Bu abi de onlardan, Malatya’da aşçılık yapıyor.

Diğer hikâyelerime de bakarsanız genelde Vanlılara denk geldim.

Eski deprem tecrübesiyle, insanların ihtiyaçlarını bildikleri için herkes kendi başına yola düşüp gitmiş. Kış olduğu için tarla yok, inşaat yok.

Bahara kadar oralarda yardım edecekler.

Van’da bahar mayısta zaten.

DEPREMZEDELER İÇİN ÇAY OCAĞI KURUP GÜNLERCE ÇAY DAĞITTI

Onu bu fotoğrafla tanıdık ama asıl hikâyesi çok farklı.

Recep abi eski depremzede.

2020’deki sallantıda da evi hasar almış, hâlâ Van'da konteynırda yatıyor.

İşçi. Deprem olunca, bir çay ocağı kiralamış, inşaatta kullandığı 25 yıllık arabasına yükleyip Van'dan Adıyaman'a gelmiş.

“Önce battaniye almayı düşündüm ama ona maddi gücüm yetmezdi. En fazla 20 tane alabilirdim. Daha fazla kişiye faydam dokunacak bir şey ararken aklıma çay geldi. Gidip bir ocak kiraladım. Sonra biraz çay alıp buraya geldim, 12 gündür ücretsiz çay dağıtıyorum."

Recep abi çay ocağına kira parası vermiş, arkadaşları da bir kısmına katkıda bulunmuşlar. Adıyaman'da çay dağıttığı 12 gün arabada uyumuş, Van depremindeki günlerini hatırlayarak. Peşine düşmesem bu hikâyeden de haberdar olmayacaktım. Adıyaman'da çay dağıtan biri sanmıştım.

Hikâyesi aklıma Azerbaycanlı Server'i getirdi. Yaptığı fedakârlık büyük destek gördük. Recep abinin bir beklentisi yok ama keşke aynı olsaydı. Van'daki yöneticiler sesimizi hiç duymuyor, sosyal medyada da yoklar. Dilerim bir iş adamı Recep abiye ulaşır da kendisini destekler.

İyilik yolunda yiten canın hikâyesini de duyurmak borcumuz

İshak, Van’da bir fabrikada işçi. Deprem bölgesinde suya ve yiyeceğe ihtiyaç olduğunu öğrenince 6 arkadaşıyla yola çıkıyor. Elbistan’da yardımları dağıttıktan sonra bir kamyonun çarpmasıyla vefat ediyor.

Arkadaşı anlatıyor: “Gitmeden önce insanlara yardım edeceği için mutluydu, benim içimdeyse korku vardı. Fakat hepimizi ikna etti. Yolda tekerleğimiz patladığı hâlde gitmekten vazgeçmedi, yardımları ulaştırmak istedi.” İshak göçüp gitti, ardında koca bi iyilik bırakarak.

Umarım Vanlı yöneticiler İshak’ın adını yaşatırlar. İyilik yolunda sona eren hikâyesini herkese hatırlatırlar. Gençlerden biri daha vefat etmiş, diğerleri yaralı. “Yeni nesil” diye başlayıp eleştirirken bu gençleri hatırlayalım. Deprem anında yardıma koşan yüz binlerce genci…

İSİMSİZ KAHRAMANLAR

Bunlar da isimsiz kahramanlar. Deprem olunca her biri kepçesini alıp gelmiş. Biri Vanlı, ikisi Bingöllü. Hepsi çocukluklarında depremlere şahit olmuşlar. 10 günden fazladır buradalar, kepçelerde uyuyup kalkıyorlar.

İnsanın hafızasında acı hatıralar hep ölülerle ilgilidir. Oysa benim hafızamda daha çok gariplerle ilgili hatıralar hafızamın ap ayrı bölgelerinde yer alır. 

Bazen hayatta kendi nefsi için hiçbir şey istemeyen hayatını emeğini hep başkalarına harcayan bir lokma bir hırkâ derviş meşrepli saf temiz sâde ruhlu insanlar vardır.

 O’nu  Diyarbakır’a gittiğimde Ulu Camii’nin avlusunda gördüm. Hayattan çok yorulmuş olanlara mahsus bir yaş belirsizliğiyle daha ziyâde ihtiyarlamış görünüyordu. Üstünde eski mont her şeyi eskiydi, elbiseleri, ayakkabıları kelimeleri anlattığı şeyler de eskiydi.

Ayakkabılarının köseleri buruşmuş, avurtları çökmüş yorgun simasıyla bu dünyaya dargın denebilen bakışında  bir anlam ve sessizlik vardı. 

Diyarbakır’da Ulu Camiinin avlusunda gördüğümde camiinin avlusunda bir o başa bir bu başa yürüyerek muttasıl konuşuyordu. Fakat ağzından çıkan hiçbir cümlesini yüzü siması yalanlamıyordu. Kelimeler sadece dudağında lafız olarak kalmamış içine sinmiş gibi görünüyordu.

Ulu camiinin avlusunda bir o başa bir bu başa yürüyerek konuşmasını dinleyince aklıma Antik Yunan’daki Sokratik Ahlakçı okulların Prepatetik’lerini çağrıştırdı.  Belki de Tanrı-Market-Ticaret döngüsünü görmüş öbür dünyanın avansını bu dünyada paraya makama mansıba tahvil edenlerin mundarlığını görmüş midesi bulana bulana muhacir bir kuş gibi camiinin avlusuna sığınmıştı. O yorgun garip haliyle kimseden bir şey istemediği için ahlaklıydı.Onun ahlakı Sokrates’ ahlakı gibi Prepatetik bir tarzda herkese eşitti.

Konuşması tavrı üslubu bu modern çağın yılışık ağzı kalabalık münafık dini “star” larına hiç benzemiyordu. Bu kadar minnetiz konuşması dikkatimi celb etmişti. Kimseye borcu yoktu. Bu nedenle her rejime itaatli münafıklardan farklıydı. Bir camaate rapt olan adam değildi. Cemaatsiz, şehysiz, tekkesiz, kabilesiz örgütsüz tek başına bir adamdı.

O hiçbir himaye ağı içinde değildi. Hiç kimsenin adamı değlidi. Kendi kendisinin adamıydı. Zaten güç iktidar şımarıklığını sindiremeyen her şahsiyet gibi Ramazan’ın da ayakları bir yere bağlı değildi. Onun için minnetsiz konuşuyordu. Gündelik siyasetin adilikleri vakaları ve dedikoduları kendisine bir diken gibi batan inanmış bir insan için bu dünyanın makamı mansıbı mevkiisi sırtını döndüğü bir dünyaydı.

Yüzü ve gönlü Allah’a dönük sırtı dünyaya dönük olduğu namaz üzerinde adice kalleşçe zalimce katledildi. Zalimler ve münafıklar için yaşasın Cehennem.

Van'ın kent hafızası Sait Ebinç Hocamız,  değme meteoroloji uzmanlarına taş çıkartan Van Halk Takvimi Geleneğini yazdı...

Hâlâ hayret ettiğim bir nokta var! O da eski zaman insanlarının dört duvar içinde ömür geçirmelerine rağmen mevsim döngülerini ve kozmik değişimleri gökyüzünün görüntüsüne bakarak bir rasathane isabetiyle bilmeleriydi. Bütün kış ömrü dört duvar içinde geçen babaannemin bunları nasıl kesin bir şekilde bilip kıl kadar yanılmadığının sırrını hâlâ çözememişimdir.

'Değme Meteoroloji Uzmanlarına Taş Çıkartan' Halk Takvimi

Havalar konusunda değme meteoroloji uzmanlarına taş çıkaran bütün bu mevsim dönümlerinin kozmik bilgisi hangi tecrübenin ve irfanın eseriydi halen anlamış değilim.

Bir bakarsın zamanı gelince şeb-i yelda deyip durur, vakti gelir gelmez “Çarşambaya Çileye gireceğiz” derdi. Ben de çocuk dimağımla sorardım Çile nedir?

Şeb-i yelda nedir?. O da hiç üşenmeden bana bu mevsimlerin dönümlerini bir masal tadında anlatırdı. Mesela Çile’nin kışın en uzun gecesi olan 21 Aralıktan başlayarak “kırk” gün süren ağır soğuklar olduğunu ondan öğrenmiştim.

Bizim Van taraflarında buna Farisi kültürünün ağırlığıyla çile (kırk ) diğer yörelerde Arapça kırk anlamında gelen “Erbain” dendiğini sonradan öğrendim. Rahmetli babaannem “Çilede ayılar uykuya dalarlar acıkıp susayınca tabanlarını yalarlar!” derdi. Bazen de “Hamsin’in çıkmasına üç gün kaldı der.” Onun bana anlattığı dimağımda bir lezzet gibi kalan masallardaki zaman ve mekan kavrayışındaki bu kozmik derinliği hep merak ederdim.

İhtimal ki onun bu kozmolojik irfanı eski zamanların uzun kış gecelerinde ortalıktan el ayak kesilip evlere kapanınca tandır başlarında anlatılan Emrah ile Selvi, Yusuf ile Züleyha Kerem ile Aslı hikayeleri Yazıcoğlunun Ahmediyesi ve Hazreti Ali cenklerinden beslenmişti. Bazende odanın kapı pervazına asılı olan saatli maarif takviminin yapraklarında onun mevsim ve havalarla ilgili bu bilgisinin doğruluğunu görünce hayretler içinde kalırdım. O’nun sıklıkla söylediği bir tekerleme de vardı.

“Eze koydum, büze koydum, tandır başında dize koydum kış her şeyini toplayıp bir devenin terkisine binip çekip gidiyor”

“Hani benim güzelleriyle sere serpe gezenlerim?”

diyerek neşe içinde baharın habercisi Hacı Leyleklerin geldiğini Leyleklerden sonra sazende bülbüllerin Van’ın çayır ve çimenlerinde feryada başladığını söylerdi.

'Baharın Müjdecisi Cemre'

Bazende “Bak balam torpağdan ılık ılık buhar çıkıyor cemre torpağa düşmüş” derdi. Baharın ilk müjdecileri cemrelerdi. O vakit ki miladi takvime göre Şubatın yirmisinden başlayarak birer hafta ara ile cemreler suya havaya ve toprağa düştüğünü söylerdi.

Cemrenin sözlükteki asıl anlamı “ateş tanesi”; buradaki, asıl anlamı ilk baharın başlangıcında sıcakların azar azar artması anlamındaydı. Cemre’nin diğer bir anlamı da Mekke’de hacı olurken bir defa atılan taş anlamına da gelmekteydi.

Baharın ikinci müjdecisi ise Leyleklerin bizim diyarlara buyurmasıyla başlardı. Leylekleri pencereden gören ilk kişi;

Hacı Leylekler Hacdan geliyorlar!!

Hayırlı uğurlu olsun Leylekler geliyor!. çığlığını basar basmaz:

“Aman çocuklar ayakta göreyim!” diye kocakarılar da bile yerlerinden fırlayan fırlayana

Hikmeti şu; ayakta gören o sene çok gezermiş; otururken gözü ilişen de köşe kadısı olur çıkarmış. Leylekler ilk göründükten sonra bir daha görünmezlerdi. Ancak sulak alanlarda çayırlarda ya da köye giderken Göllü Köyü’nün telefon direklerinin tepelerinde yapmış oldukları yuvalarda teveffuk ederdik. Bazende rahmetli babaannem Kışın son kozu son nefesi olan Nisan’daki Camuş Kıran soğuklarının hikayesini anlatırdı. Camuş Kıran’dan sonra kışın bütün her şeyini toplayıp bir devenin terkisine binip gittiğini söylerdi.

'Erek Dağının Tüm Kar Sularını Toplayan Akköprü'

Baharın üçüncü müjdecisi de ağaçların tomurcuklanışı, çiçeklenişi; bademlerin eriklerin envai türlü çiçeklerle donanmış olmasıyla başlardı. Van’ın bağlarında çayır çimenler adam akıllı yükselmeye başlayınca eyyam-ı baharın zamanları gelmiş olurdu. O vakitlerde Erek dağının bütün kar sularını toplayan Akköprü deresi feryat ve figan içinde başını dağlara çarpa çarpa derin yarlardan vadilerden sıçraya sıçraya geçerek en nihayet Van ovasına gelir orada birkaç kehriz suyunu kendine katarak bir dilber gibi bağların bahçelerin arasından aheste aheste süzülerek aşağıdaki denize vasıl olurdu. Bahar aylarında Akköprü Deresindeki şenliğin büyüleyici bir yanı vardı. Dere kenarındaki çimen ve çayırlardaki kadınların ulu söğüt altındaki sohbetleri, bir tarafta semaverin dumanı harikulade bir öğlen sonrasındaki güzelliğin bu kesitini tabiatın içindeki bu şiirsel tablonun resmedilmesi için memleketimin zevk sahibi sanatkarları Cemil Altaylı’nın Hüseyin Ayça’nın Rıfat Çalışkan’ın Recep Şenli’nin paletlerindeki hercai renklere fırçalarını dokundurmayı bekliyor….

Akköprünün Hıdırellez safalarını bir başka yazıda kaleme alacağım

Van'da bir çok türkü ve halk oyununun kaynak kişisi olan ve şık giyiminden dolayı 'Tango Ağa' olarak adlandırılan Sadullah Karatekin.

Tango Ağa, yaşadığı dönemde oldukça şık giyinen ve oldukça bakımlı biri olmasından dolayı kendisine 'Tango Ağa' lakabı verilmiştir.

Asıl Adı Sadullah Karatekin'dir. 1956 yılında zamanın Cumhur Başkanı Celal Bayar'ı Van'dan uğurlamaya giderken bindiği araç devrilmiş ve bu kazada vefat etmiştir.

1950 yılına ait ses kaydı Murat Oto arşivine aittir.

Kayıttaki Eserler:

Havada Bulut Benim (Uzun Hava)

Pehlivan Oyun Havası

Ağaç Başında Gora

Ezel Bahar Yaz ayları Gelende

Kerem Dedi Bu Dünya'da Üç Nesneden Korkarım

Van'ın Kent Hafızası Sait Ebinç'in kaleminden Tango Ağa

On dokuzuncu asrın son çeyreğinde 1879 Doksan üç harbinden bir sene sonra doğmuş Van’da Mollakasım Köyü’ndeki yatırı bulunan Karaşeyh’in ahfadından olup esas ismi Sadullah Karatekin’dir.

Eskiden hacılık ve hafızlık insanı adından eden unvanlardı.

Bu nedenle lakaplarıyla topluma mal olmuş şahısların isimleri yakın tanıdıkları hariç çoğunlukla lakaplarıyla bilinirdi.

Filvaki Tango Ağa lakabı Sadullah efendinin ismini geride bırakıp adının önüne geçmiş bir lakaptı. Tango Ağa Van’da hem Abdülhamit dönemini yaşamış hem Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemini yaşamış bir insandı. Tango Ağa Van’ın işgal yıllarının çilesini zorluğunu görmüş ve bizzat tanık olmuş bir insandı.

Bulunduğu her sohbet ortamında Atatürk’e olan hürmetini ve sevgisini dile getirirmiş. Bu nedenle başındaki milli mücadaleyi temsil eden kalpağı ölene kadar çıkarmadı.

Tango Ağa aynı zamanda Van’ı İstanbul Meclis-i Mebusan'da temsil eden Van’ Mebusu Hakkı Ungan’la da akrabaydı. Hakkı Ungan daha sonra yedi dönem Van mebusluğu yapacaktır. Hakkı Ungan’ın Babası Hacı İbrahim’in Babası Hüseyin Mollakasım Karyesinden (köyünden) Şeyh Mustafa Efendinin biraderi Şeyh Ahmet’in kızıyla evliydi. Tango Ağa Van’ın renkli simalarından biri olarak her zaman meşk meclislerin aranan şayanı-ı dikkat adamlarından biriydi.

Düğünelerde Aranan Bir Sesmiş

O davudi sesiyle çok güzel Türküler söylermiş. Düğünlerde merasimlerde onun sohbeti nüktesi ve hepsinden önemlisi sesi ve çok güzel oyun oynamasıyla marufmuş. Bu lakap onu tanıyanların anlatıklarına göre kendisi İstanbul’da uzun süre kalıp her zaman şık giyindiği için bu ad Van’ın sakinleri tarafından ona yakıştırılmıştı.

Tango Ağa uzun boylu, mütebbesim simasıyla başında her daim Kuvvayı Milliye’nin sembolü olan kalpağıyla Fransız devrimindeki Jakobinlerin giydiği külot pantolonu ayağında her daim parlak çizmeleriyle elinde gümüş kırbacı göğsünde gümüş köstekli Nacar saatiyle at sırtında Van’a gelip giderken bütün o muhittte köylerde ve şehirde hatırı sayılır hürmet duyulan sofralı bir şahsiyetmiş.

1957 senesinde Van’a gelen Cumhur Başkanı Celal Bayar'ı karşılamak için Terzi Baki Okay ve Edremitli Baydaş’la birlikte Hava Alanı’na giderken o zamanki Edremit yolu Van Kalesinden başlayarak Şamranaltı'ndan geçtiği için o civarda Terzi Baki Okay’ın jipinin devrilmesi suretiyle kaza geçirirler o kazada Terzi Baki Okay ve Edremitli Baydaş yaralı kurtulurken Tango Ağa bu kazada rahmete gider.

TANGO AĞA ARŞİV KAYITLARI

ŞEHRİN LOKANTALARI

Ağız tadının  keyfini  yemek pişirme hünerini ve geleneksel lezzetlerini kaybetmiş bir şehir herhangi bir mide veya zevk rahatsızlığı ile ağızının tadı bozulmuş dili paslanmış bir şehir demektir.

Van’da iyi yemek yapmakla tanınmış adını şehir ve ülke şöhretleri arasına katmış ve bu şöhreti bugüne kadar yaşatmış ilk akla gelenlerden; rahmetli Yaşar Övüç'ün Birkoç lokantası Şeref Şahin’in Lokantası,  Erciş’te Kurufasülyeci Ali Baba’nın lokantası taşıdığı isme hak kazanmış yemeklerin geleneksel tâdlarını çok şükür ki babadan oğula sürdürmektedirler. 

 Bir zamanlar İstanbul’un Abdullah Efendi lokantası ne ise Van’da  Şeref Şahin’in lokantası rahmetli Yaşar Övüç’ün Kavurması . Erciş’in Kurufasülyeci Ali Babası da odur.

Van da mükemmel  yemekler yapan meraklılarınca aranan  lokantalardan ilk akla gelenlerdir bunlar.

Bu lokantalar memleketimiz Van’da yemeklere Fransızların tabiriyle bir “kaşe” veren yani yemeğe başkalarında emsali bulunmayan ayrı bir lezzet, neffasset, şahsiyet ve hususiyet kazandıran mekanlardır.

Bunu söylemekten maksadım memleketten uzak düşmüş bu tâdları ömründe bir kez tatmış kişilerin bir yemek için dahi uzak gurbet ellerinde Van’ın gözlerde tütüp, bir yemek için uzun yolculuğu bile göze aldıracak kadar benzemez lezzetlere ve neffasete sahip olmalarıdır.

Van’da birisi vefat ettiği zaman eğer mevsim yaz ise mevtanın yattığı odanın pencereleri açılır ve oda havalandırılır.

Vefat gece olmuş ise odanın ışığı söndürülmez ve mevta kıbleye doğru yüzü çevrilerek bir yatağın üzerine bırakılırdı. Ve karnının üzerine şişmesini önlemek için bıçak veya temiz bir demir parçası bırakılır ve gözleri de kapatılırdı.

Okuması bilen merhum veya merhumenin başucunda Kur’an okunur; yalnız bırakılmaz. Her yörede olduğu gibi yaygın olan inanışa göre, ölü elden geldiğince çabuk gömülmeye çalışılır.

Bu arada aileden ve yakınlardan birileri hemen mezarlığa giderek bir mezarcı bularak bir mezar kazdırır. Biri sal getirmeye gider, biri camiye giderek küçük camii veya büyük camideki hocalardan birisine giderek öğlen veya ikindi, de artık cenaze hangi zamanda kaldırılacaksa ona göre sala vermesi söylenir ve salada ölenin yakınlarının ismi çok fazla olmamak üzere sırayla yazdırılırdı.

Bundaki sıralamada ölen erkek ise oğulları, kardeşleri önce okunurdu. Kadın ise kocası ve oğulları gerekirse diğer çok yakınlarının salada isimleri okunurdu. O yıllarda hocalar minareye çıkıp ezan okudukları zaman şehirde bulunanlar salayı çok rahat duyabiliyorlardı.

Salayı okuyan hocaya da gönlü hoş olsun helal etsin diyerek zarf içinde veya açıktan ufak veya ölü sahibinin maddi durumuna göre daha fazla miktarda bir meblağ para takdim edilirdi.

Yalnız hoca değil ölüyü yıkayan hoca efendi veya hoca hanıma, mezar kazana, cenazeye eşlik eden hoca efendiye de ölü sahipleri değil komşuları, akrabaları veya yakınlarından biri verir daha sonra alıp almamak da artık kendi aralarında kalmış bir şeydi Genelde kimse verdiğin kolay kolay da almazdı. Sırf benim de bir hayrım olsun düşüncesi hâkimdi insanlara.

Ancak zamanla şehir kalabalıklaşmaya başlayınca hocalar minareye çıkmaz ve salaları camii içinden okumaya başladılar ve bu bugünde böyle devam etmektedir.

Evde haliyle bir hüzün hâkim olmasına rağmen ölünün bir an evvel kaldırılmasını teminen aile büyükleri metaneti muhafaza ederek gerekle organizede bulunurlardı.

En yakın camiye giden birisi yardımlaşarak teneşir ve tabut getirir ve haliyle eskiden her evin bir bahçesi olduğundan bahçede münasip bir yer çarşaflarla kapatılır ve teneşir kurulurdu.

Tabi ki ölen sıcak su ile yıkanması gerektiğinden iki tane kara kazan ocak yakılarak üzerine bırakılırdı. Zaten o zamanki evlerde hem kavurma için hem de su kaynatmak için kazan bulunurdu. Su kaynadıktan sonra ölen kadın ise kadın hoca bir veya iki yardımcısı ile ölüyü yıkamaya başlardı ve ve o mahalle kimsede yaklaşmazdı.

Şayet ölen erkek ise gelen hoca efendi bir veya iki kişi ile mevtayı yıkar ve kefenlendikten sonra Tabuta bırakılarak hemen ya Garipler veya Akköprü veya Şabaniye mezarlığına doğru hareket edilirdi.

Bu arada aile yakınları sağa sola haber göndererek akraba ve hısımların, tanıdıklarında cenazeye iştirak etmeleri hususunda haber verilirdi. Her evde telefonun ve şimdiki gibi cep telefonlarını olmadığı o günlerde bu iş hep koşturarak olabiliyordu.

O zamanlar böyle cep telefonlarının ev telefonları olmadığından aile içindeki veya komşu çocukları şehirdeki uzak mahallelere koşturularak vefat haberi iletilerek cenazeye çağırılırdı.

Ve biri de doğruca hükümet tabibine giderek ölüm rapor alırdı. Ölüm normal olması durumunda zaten hükümet tabibi kolay kolay gelip bakmazdı ve beyan kâfiydi. Trafik kazası, intihar ve benzeri ölümlerde ancak hükümet tabibi gelip bakardı.

Vefat eden erkek ise normal bir örtü kadın ise başörtüsü ve kadın olduğunu belirten bir örtü üzerine serilirdi.

Şimdi ölü evden alınarak camiye götürülüyor ve orada yıkanıp kefenleniyor ve cenaze namazı da camide kılınıyor.

Oysaki o yıllarda camide yıkama, kefenleme ortamı yoktu. Ne gasil haneler vardı nede yıkama için bir yer. Bu nedenle evde yıkanan kefenlenen ve tabuta konan cenaze ailesinin, hısım, Akrabalarının, yakınlarının, tanıdıklarının iştirakiyle ya Akköprü mezarlığına, Ya Garipler mezarlığına veyahut Şabaniye mezarlığına defnediliyordu.

Cenaze evden kalktığı için haliyle aile efradının ve yakınlarının feryat ve figanları arasında evden çıkarken sanırsınız ki bir kıyamet koptu.

Ve en önde hoca efendi olmak üzere edepli ve adaplı bir şekilde usulüne uygun önden ve arkadan cenazeyi tutarak kafile yavaş yavaş Akköprü mezarlığına yol alırken bu arada mahalle veya sokaklardan geçerken görenlerde cenazeye katılırlardı.

O yıllarda cenaze mezarlığa defnedilmek üzere götürülürken hiç kimse dünya kelamı etmez saygılı bir şekilde cenazeye katılırlardı. Ve cenaze giderken asla kimse hoca efendinin önüne geçmez onun önünde de yürümezdi.

Zaten hocalarımız da belli kişiler idi. Aklımda kalanlar; Hafız Hamdi Atak, Ömer Hoca, Ali Çalım, Şeyh Reşit Efendi, Çolak Hüseyin Hoca, Aziz Ay Hoca…

Ve mezarlığa gelindiğinde cenaze musalla taşına bırakılarak orada hazır bulunan cemaat ile namazı kılınırdı.

Namaz kılındıktan sonra hoca efendi merhum veya merhumeyi nasıl bilirdiniz diye sorar ve cemaatte iyi bilirdik derdi.

Ve daha sonra haklarınızı helal ediyor musunuz dediğinde:

- Helal ettik derdi hazır olan cemaat.

Ve cenaze oradan alınarak kazılan mezarın başına getirildikten sonra ve İslami ieklide kabre indirilirken merhum ve merhumeyi en yakınları kabire inerek öyle bırakırlardı. Sonra üzerine sallar dizilir ve araları Güzelce küçük sallarla da kapatıldıktan sonra önce sulu bir çamur ve ardından kürekle toprakla örtülürken herkes bir fasıl küreği eline alarak toprak atar ve en sonunda başucuna ve ayak ucuna taşlar dikilir ve bir sırada küçük taşlar dizilirdi.

Ölü toprağı serpilirken kullanılan kürek elden ele geçmez. Küreği alan kişi birkaç kürek toprak attıktan sonra küreği yere bırakır ve almak isteyen yerden alır.

İmam olsun, cemaat olsun, Kuran’dan belirli ayetleri okurlar. Bundan sonra, imam “talkın” verir: Ve hoca efendi talkından sonra yine sorardı:

-Ey cemaat merhum veya merhumeye haklatırınız helal ediyor musunuz dediğinde yine hazır olan cemaat:

-helal olsun dedikten sonra Fatiha okumayı müteakip, Herkes hep birlikte yürüyerek dağılırdı.

Daha sonra cenaze evi tanzim edildikten sonra mevsim yaz ise gelenler bahçede kış ise misafir odasında buyur edilir ve taziye kabul edilirken, Gelenlere çay veya kahve ikram edilirken evlerin dar ve müsait olmaması hasebiyle gelen fazla oturmaz ve kalkıp giderdi.

Çünkü o yıllarda taziye evi diye bir mekân yoktu.

Ve taziye evinde kadınlar ayrı bir yerde erkekler ayrı bir yerde Kuran, Yasin okurlar ve büyükler dini sohbetlerde bulunurlardı.

O yıllarda böyle fazla katlı evler olmadığı için yer müsait olmadığından birinci derece yakınların dışında çoğu gelen acı bir çay veya kahvesini içtikten sonra Fatiha okuyup kalkardı. O günkü taziye olan evde malayani konuşmalar, boş konuşmalar da asla olmazdı. Saygıdeğer yaşlı insanlar hep dini sohbetlerde bulunurlar ve o güzelim insanlar zevkle dinlenir ve bu arada acılı insanlarda Ölüm Allahın emri diyerek sabır ve sükûnetle otururlardı.

Ve üç gün boyunca en başta komşular olmak üzere cenaze evine sabah kahvaltı, öğlen ve akşamları da bakır sini ve kaplarda evde yapılan yemekler getirilirdi. Bundan 50-60 yıl öncesinde kıymalı bile ancak ramazanlarda olabilirdi. Yemek fabrikaları da yoktu. Konu komşu ocak üzerinde, gaz ocağında bin bir meşakkatle yemek yaparlardı ve bundan da büyük keyif alırlardı bir hayırda bulunduk diye.

Bu adet şimdi kalktı ama o zamanlar vardı. Talkın... En sonunda, ölünün oruç ve namaz borçlarını ödemek, yerine getiremediği sözlerini affettirmek için fakirlere “devir” veya “ıskat” adı verilen usule göre para dağıtılırdı ve bu işlemde özellikle camilerde yapılırdı..

Üçüncü gün kadınlar ve erkekler mezarlığa giderek kabir ziyaretinde bulunarak ölüye okurlar ve bu arada hatim okunmuşsa bağışlanırdı.

Ölüm sonrası cenaze sahipleri üç veya yedi hayrı, kırk lokması ve elli iki mevlüdü yapılır. Eğer ailenin durumu iyiyse bütün hayır günlerinde yemek yapılır ve gelen konuklara dağıtılır. Üç veya yedi hayrında helva dağıtılması da adettendi.

Kırkında veya elli ikinci gün hayrında yemek verir ve mevlit okutur. 52. günde mevlüt okutulması ve yemek verilmesinin sebebi ise ölünün burnunun 52 günde bedeninden ayrılarak toprağa düştüğü inancıdır. Hayırlarda Kuran okunur, gül suyu dağıtılır ve şeker, şerbet, tatlı ikram edilir.

Ölen kişinin yakınları her dinsel bayramın arife günü mezar başında Yasin ve Kur'an-ı Kerim okur, okutturur.

Bunların başında ölünün “kırkıncı”, “elli ikinci” günleri n de yörede adet olduğu üzere ya evde veyahut camide mevlit verilirdi. O zamanlar böyle şimdiki gibi paket şekerler olmadığı için akide şekeri alınır ve evde külahlara beşer onar sarılarak verilirdi.

Ölüyü anma günleri içerisinde “kırkıncı” gün, en yaygın anma günüdür. “Kırkıncı” günde ölen için yemek verilir, helva; dağıtılır; mevlit okutulur; hatim indirilir; “Yasin” okunur, “kırk duası” okutulur. Elli ikinci günde de, mevlit, Kur’an ve “elli ikinci gece duası” okunur, dua edilir; yemek verilir, helva dağıtılır..

Bu üç gün içerisinde yakın olan komşular, hısım akrabalar radyo açmaz, gramofon çalmaz, eğlenti de yapmazlardı. Çok acil düğün, sünnet olduğu zamanda cenaze sahibinden gelinerek müsaade alınırdı.

Yas süresince gerek kadın, gerek erkek, gerekse ailenin öteki üyeleri birtakım şeyleri yapmaktan kaçınırlar. Genellikle renkli, süslü şeyler giyilmez; gezmeye, eğlenceye gidilmez, yıkanılmaz, tıraş olunmaz.

Bu arada nişan, düğün, sünnet gibi törenler, ya ileri bir tarihe alınır, ya sessiz bir törenle yapılır. Komşular ve akrabalar, ilişki derecelerine göre, birtakım şeylere dikkat ederek yaslı ailenin acısını paylaşmaya çalışırlar.

KARA BAYRAM SONRADAN ÇIKTI

Bu arada rahmete giden in ardından gelen bayramlar eskiden kara bayram olarak ilan edilmemesine karşın son yıllarda ölenin sahipleri bu bizim kara bayramımızdır diyerek komşu, akraba, hısım ve tanıdıklara bayramlaşmaya gitmeyerek evlerinde oturarak bayramlaşmaktalar.

Yeri gelmişken şunu söylemekte fayda var, ben ne çocukluk nede gençlik yıllarımda kara bayram kelimesini asla ve kata duymadım Ve yapıldığına da şahit olmadım.

Bu adet seksenli yıllardan sonra bir adet haline geldi. Bunu da burada böylece belirtmiş olmakta fayda var.

Ne diyelim Allah ölenlere rahmet kalanlara da hayırlı bir ömür versin.

Van'ın kent hafızası Sait Ebinç hocamızdan, Van kültüründen önemli bir yeri olan Van Kuşları hakkında keyifli bir köşe yazısı...

DAMLAR ve O ADAMLAR: ŞEHİR KUŞÇULARI

Dam dediysem; sakın ha!! şimdilerde entel barlarda soytarılık jargonunda “consume” edildiği tüketimin erotikleştirildiği erotizmin tüketimleştirildiği kadını muvakkat (geçici) tüketimin nesnesi olarak gören o meşum zihniyetin kullandığı “Dam” kelimesiyle karıştırmayasınız ha!!.

Dam kelimesinden muradım bütün bu olumsuz telmihlerden azâde bir zamanlar şehirlerde bağlar ve bahçelerin serin gölgeliğindeki sessiz sâkin sakız gibi beyaz badanalı şahsiyeti olan evleri kast ediyorum.

Bu yazıya başlık teşkil eden “o adamlar”dan kastım ise hususen o evlerin damlarına çul serip kuşçuluk ve kuşbazlıkla uğraşan insanlardır.

Mahelle'den Apartman Teraslarına Hapsolan Güvercinler

Şehirlerin henüz apartman cinnetine teslim olmadığı, tek katlı evlerin bağlı bahçeli zamanlarında en masum hobilerden biri de kuşçuluktu. Dünyanın en sâfiyâne hobilerinden biriyle uğraştıkları halde kuşçular kadar azarlanan ve horlanan bir başka zümre var mıdır bilmiyorum.

Eskiden kuşçulara ne kız verilir ne de şahitlikleri kabul edilirmiş. Kız vermemeyi anlamak mümkün ama şahâdetlerinin kabul edilmeme gerekçesi oldukça ilginçtir. Kuşçular çarşıda pazarda sokakta muttasıl gökyüzünün sonsuz maviliklerine baktıkları için kuşçuların etraflarında olup biten şeyleri fark etmeyecekleri düşünülürmüş. Kuşçuların o yıllarda mahalle sâkinleri nezdindeki statüleri yarı mecnun ıslaha muhtaç kişilerdi.

Kuşçular ebeveynlerin en başta azarlaya azarlaya artık gına gelip baş edemedikleri en sonunda kabul ettikleri bir gruptu. “Ölüye bir gün ağlanır deliye her gün” sözü umumiyetle kuşçular için de kullanılan bir sözdü.

Güvercin Türk İslam Kültüründe uğur getirdiği efendimizi müşriklerden kurtardığı inancının aksine bazen uğursuzluk getirdiğine de hükm edilirdi. Güvercinlerin "Pisliğime basanlar ve etimi yiyenler bu dünyada doymasın" diye beddua ettiğini söylerlerdi.

Kışın toprak damlı evlerin yağmurlu karlı günlerinde evin çatısının damlamasının suçu bile kuşçuların hanesine yazılan kabahetlerden biriydi. Oysa 19. Asrın başlarında telgraf icat edilmeden kuşçuluk ve kuşbazlık bir haberleşme mesleği olarak Avrupa ve Osmanlı saraylarında en itibarlı mevkiî ve mesleklerden biriydi.

Sarayda Kuşçubaşılık diye mühim bir mevkii bile vardı. Sarayın en itibarlı mesleklerinden biriyken zamanla telgraf ve telefonun icadıyla saraydan kovulup sokağın en itibarsız uğraşı derecesine düşen kuşçuluk ebeveynlerin çocuklarının istikbaliyle ilgili mesleksiz kalacaklar diye en büyük endişelerinden biriydi.

O yıllarda sokakta kuşla köpekle uğraşan çocukların istikbalinin pek parlak olamayacağı konusunda toplumsal hafızada üzerinde ittifak edilmiş yaygın bir kanaat vardı. Şimdi bu kırk yıllık toplumsal değişmeye bakıyorum bırakın sokakta köpekle kuşla oynamayı köpekler sokaktan artık evlerin içine alınıp bu konuda köpek otelleri yeni yeni sektörler bile oluşmuş durumda.

Her Mahallesin Ünlü Bir Kuşçusu Vardı

1970’li yılların ortalarında mahalle sakinlerinin gözünde kuş yetiştirmek ayıplanan küçümsenen bir meşgale olsa da Van’da her mahallenin ünlü kuşçuları vardı. Kuş yetiştirmeye kuş sevgisini kuşçulardan başka kimse anlamaya yanaşmasa da bu fakirin küçük biraderi de evin ciddiyet ölçülerinin hayli dışında bu meşgaleyi Ezemin oğlundan tevarüs etmişti.

Çocukluğunun kısm-i azamı pinlerde kümeslerde damlarda üstünde başında kuş teleği ve kuş tüyü eksik olmaksızın geçse de bu kuşçuların bütünü mesleksiz sayılmazdı.

Bir kısmı mesleklerinin yanında bu hobiyi sürdürürlerdi. Hatta içlerinde ulusal çapta büyük iş adamı olanlardan biri Abdurrahman Yörūktū. Hacı Nuhi'nin torunu Ali Polatoğlu gibi eşraf ve esnaf taifesinden kuş merağı olanlar da vardı.

Bir de bütün mesaisini bu meşgaleye harcayan iş güç geçim derdi demeden çoluk çocuğun bütün rızkını düşünmeksizin bütün mesaisini bu meşgaleye harcayan gökyüzünün sonsuzluğunda hayal bulutlarına dalanlarda yok değildi.

Van’da kuşçuların bir zamanlar sürekli kuşlarla ilgili sanki adeta ornitoloji(kuş bilimi) kongresi gibi her defasında yeni gelişmelerden haberdar oldukları bilgi alış verişinde bulundukları kuşçular kahvesi de vardı. Kuşçuların gözünde kuşun taklası üç beş kez üst üste takla atışını seyretmek uğruna feleğin bütün zevklerine gözlerini kapatan ve bu esnada damdan düşüp bazen çamura batıp bazende bir taraflarını kıran eski zaman kuşçularını şimdi merhametle karışık bir sevgi ile hatırlıyorum.

Bazen de bütün harçlıklarını o tarihlerde halen bacası tüten Van daki un fabrikalarından Şamran Un fabrikası Vangölü ya da Kale Un fabrikasından kuşlarına yem almak için kapı aşındıran kuşçularla küçük kardeşim sayesinde mülaki olmuştum.

Van’da kuşçular arasında zimni bir teamül vardı gökyüzü her mahallenin kuşçuları tarafından adeta parsellenmişti. Bu gün diplomasideki gibi her mahallenin kuşçularının kuşlarını uçurduğu hava sahanlığı vardı. Bir başka mahallenin kuşçusu diğer mahallenin gökyüzündeki kuş kümesine parlak verirse el verirse bu kaideyi ihmal etmiş olurdu. Parlak vermek ya da el vermek sadece tek başına uçan yabancı kuşlar için geçerli bir kaideydi. Bu kaideye riayet etmeyen kuşçular teamüle aykırı hareket etmiş olur kuşçular zümresi içinde muteber kuşçu sayılamazdı.

Yüreklerinin yarısını belki de tamamını çocukluk safiyetine tahsis etmiş bu garip kuşçu zümresinden hatırlayabildiğim kadarıyla Van'da neredeyse her mahallede bir iki kuşbaz vardı.

Bunlardan hafızamda kalanlar; Kuşçuların yoğun bulunduğu mahelleler İskele mahallesinin kuşçuları, Suvaroğlu Gölbaşı, Mercimek Çalık Dere mahallesi,

Ğaraba mahallenin Ğaçortun kuşçuları meşhur kuşçulardı. Mahallelerin kıdemli kuşçularına gelince rahmetli Veysel Çiçeksay, Erek'te Selami Demirci Terzioğlunda Hakkı Terzioğlu Sıhkede Gülsoylar Karakelleler, Öğretmen Erol Aka. Eşekçiogullarından Yaşar Yarımbatmanda Sabahattin Yarımbatman Suvaroğlu’nda Kuşçu Seledin (Selahattin Demirer) Şahin Gökalp. Zeki ve Fethi Yakupoğlu kardeşler Yakup Demirbaş ve onun çırağı küçük kardeşim Salih Ebinç Kuş çeşitlerine gelince bunların içinde en makbulü Bağdadi, Mardin, Mısırlı, Arap Papaklı, Kelebek Demkeş Çilli galiba en sıradanına Mığo türleri dahil Evliya Çelebi’nin seyahatnamesinde yirmi iki tür bu ev güvercinlerini saydığını biliyorum.

Pederimin bütün azarlarına rağmen küçük kardeşim bu hobisinden uzun yıllar vazgeçmedi.

En son şehirlerarası bir hırsızlık şebekesinin bir yaz gecesinin tenhalığında kuş kümesine dadanıp kümesin kapısını kırmak suretiyle kümesteki kuşların toptan çalınmasıyla bizim ailede kuşçuluk hobisi de son buldu.

 Bağ bahçe ve sakız gibi beyaz badanalı damlı evlerin müdavimleri

Bu duruma pederim pek belli etmese de galiba gizli bir memnuniyet içindeydi fakat küçük kardeşim hüzün ve hicran içinde aylarca damlarda gökyüzünden kuşlarının bir gün dönüp geleceğini bekleyip durdu. Aylar geçti bir iki kuş dışında dönen olmadı. 1990 lı yıllara gelince şehirlerin ufkunu boydan boya körelten beton kitlesi apartmanlarla birlikte kuşçulukta tarihe karıştı.

Şehirlerde bağ bahçe ve sakız gibi beyaz badanalı damlı evler kalmayınca başları bermutat gökyüzünün sonsuz maviliklerine yönelmiş kuşçular artık sokaklarda görünmez oldular. Bir zamanlar damdan dama sıçrayarak kuşlarını uçurtan kuşbazlar dev bloklar arasında çaresiz kalınca kuşlar gibi kuşçular da şehri terk ettiler.

Güvercin sevmekten başka günahı olmayan derbeder kuşçuların torunları bugünlerde artık şehrin ufkunu boydan boya körelten beton ormanlarından başka bir gökyüzünün büyülü maviliklerini bile göremez oldular...

Bayılırım. Eski Van kışları hayalimden geçtikçe içim titrer. Bahçe içinde küçük bir oda, ufak bir soba üstünde demliğin mırıltısı dışarıda lapa lapa kar. Ağzımın suyu akar. Dışarıda rüzgarın camları zangırdatması insan ruhuna ninni gibi tesir eder. Odunların yanıp sobayı şenlendirmesi sobanın çatırtısı. Kavurga çedene, ceviz ve iğde.

Bu kış gecesinin ayazında bu rüzgar sessizliği kim bilir nerelerden hangi uca dağların yamaçlarından, ıssız vadilerin insansız kalmış köylerinden toplayıp odayı aydınlatan isli lambanın etrafına getirip yığıyordu.

“Nereye gidisen bu karda kışta itin mi azdı?"

Bu soru karın diz boyu olduğu şehrin karlı kış gecelerinde sokağa dolaşmak için her çıktığımda annemden işittiğim azardı.

Başımı alır karlı gecelerde Van’ın sokaklarını gezerdim. Kerpiç evlerin dermansız lambalarından küçük pencerelerinde sokağa sızan ışık.

Küçük pencereli kerpiç evlerin saçaklarından düşen damlalar. Bacalardan çıkan dumanlar köpek uğultuları. Kış akşamları bazı sokakların havasını ağır dumanlar boğardı.

Bu mahalle aralarının kışıydı. Şimdi hatırladıkça gülümsüyorum.

Küçük pencereli kerpiç evlerin buğulu penceresinde düşlere dalmış bir ruhun Erek Dağı’nın dumanlı zirvesine kanatlanmış bir muhayyile insanı çocukluk günlerine götürüyor. Kara kışın ortasında sobası yanan bir odada düşlere dalmak için pencereler ruhun en sakin bir ilticagâhıdır.

Vakta ki mevsimlerden hazan olur, bahçeler bozulur. Çıkagelir güz yeli. Ağaçlar yapraklarını eteklerinin dibine döküp mahcup üryanlıklara bürünür iken memleketin kış saltanatı başlar. Van’ın bağlarına erken düşer kış. Zihnimi pek gerilere çevirdiğim zaman karakışın akşam loşluğunda yahut sabahın alacakaranlığında sobanın gözünden bir sönüp bir parlayarak odadaki eşyaya konup kalkan ateş böceği ışığını zevkle seyrettiğim ve tutuşmuş kuru meşelerin rüzgârı çekiş homurtusunu keyifle dinlediğimi hatırlamaktayım.

Eski devirdeki şehrin karanlık sokaklarının, küçük mütevazı kerpiç evlerinde dermansız ışıklı gaz lambalarıyla aydınlanan, ve kuzine sobası yanan tek odasında patetes közlemenin lezzetini ve hatırasını taşımayan kim var bu şehirde? Daha muhimmi şehrin kış gecelerinde bütün aile fertlerinin ölmemiş babamız, ölmemiş sevdiklerimizle diz dize bir samimiyetle bir araya geldiği anlardı. Atalar sözüdür “Gönül alıcı bir söz bütün bir kış mevsimini ısıtır” sözünün fevhasınca o sıcaklıkları şimdi kamâl-i zevk ve şevkle hatırlıyorum.

Soğuk kış gecelerinde geniş duvarlı toprak damlı evlerin küçük penceresinden perdeyi şöyle bir aralayıp sokak lambasının ışığında düşen karları bir seyrangâhdaymış gibi hiç seyrettiniz mi? Pencereden seyre dalıp uzak ülkelerin dağ başlarında gezen cevelân ruhunuzun köşelerinde kalmış eski zaman kışlarının lezzetini bilmem hatırlar mısınız? Tabiat beyaza bürünüp beyaz gelinlikler giydiğinde, artık o an itibariyle karın saltanatı cihana hâkim olmuş demektir.

Her şey karın hükmüne tabidir. Pencerelerinden vecde benzeyen bir sükûnetle karın yağışı gönlümüzü beyazın en lâtîf tonlarına büründürür. Kar düştükçe ruhunuz ılık bir suda yıkanıyor gibi hissedersiniz.

Karın saltanatı ile birlikte gökyüzünün ve yeryüzünün ruhumuza verdiği temizlik hissi ile sanki bir kadın sandığının sabun ve lavanta çiçeği kokan hoş havasını hissetmeye başlarsınız. Uzak vadilerden, tepelerden gelen velveleli köpek uğultuları bilinmez zamanlardan, bilinmez ülkelerden gecenin sükûnetini yarar, biz çocukların ruhunu korkuyla karışık bir kozmik sükûnete salardı.

Odanın içinde yanan sobanın kızgın alevleri, karanlığın gölgesini yararak tavanda âhenkli bir gölge ve ışık oyununa dönüşür, çocukluk varlığımızı, muhayyilemizi alıp karlı dağ başlarına doğru götürürdü.

Anam, zaman zaman sobanın böğrüne iki odun atar üstündeki demliğin sesi sobanın sesiyle hem âhenk evdeki sıcak huzuru bestelerdi. Dışarıda rüzgâr esip, fırtınalar hüküm sürerken, evin içinde sıcak muhabbeti tamamlayan sobanın ışıldayan ateşi ve mışıldayan sükûtu kalplere çoğalmış bir zevk verirdi.

Aslında çocukluğun kışları bütün kışların şahididir. Bu mevsimler ruh âlemimize kendi mührünü basmıştır. Kozmik hâfızanın uğultusu içinde şehrin gecesini göklerin beyaz kumaşıyla işleyen karın senfonisi, zihnimizin köşelerinde kalan en güzel tadları ve görüntüleri ihsas ederdi. Ebediyetten gelen beyazlık dünyanın üzerine düşünce, gece yıldızlar ile karaağaçların, kavakların tenhâlığından gelen rüzgârın uğultusuna kulak verirdim. Sanki ruhumu kaplayan karın sesi her uğultuyu en güzel bir besteye kalb ederdi.

Yüksek deniz ülkesinin ortasında uzanan bu kadim şehrin kış mâcerasını hangi eser hulâsa edebilir şimdi. Ey kerem sahibi! Kötü görenlerin gözlerini beyaza gark edip, beyazınla bütün ayıpların üstünü örten! Sen ne güzel mehtâpsın. Ne güzel şafaksın.

Ey insanın taşımakta aciz kaldığı hamuleyi asırlardır sırtında taşıyan Şinar ülkesinin ihtiyar dağı Erek! Kaç ömür kervanı geçti eteklerinden? “Ereğin karı menem. Gün vursa erimenem” diye diye hicrânını, feryâdını sana döken âşıklar şimdi hangi unutulmuş mezar taşındadır. Yıldızlı bir gecede senin için yollarını kaybetmiş dervişler şimdi hangi seyyâhın duasındadır. Göğsündeki serin pınar başlarında asırlık uykularına dalmış evliyâlar hangi servilerin, söğütlerin gölgesine yatmaktadır. Yedi yıl yerde yatıp çürümeyen âşığın âhı hangi sazın telindedir? Şehrin bağlarına kar düştü mü horhorun buz pâresi suları tenperver bir ürpertiye dönüşürdü. Ey topraktan yorganını kendi üstüne çekmiş asırlık uykusuna dalmış kadim şehir! Nerde olursak olalım, gönlümüzdeki bütün yollar sana çıkmaktadır. Ve hâlâ biçâre hayat artığı sessiz harabelerinde eski neşeli günlerin uğultuları gelmektedir.

Ey huzur bucağının denizi! Gölge dönüp gün bitende, akşamın ateş ve ışık gölü bütün sularını kavurup altın bir kâdahe kalb ederken, karla birlikte göklerden gelen bir ışık, şehrin güzelliğine düşerken, gönüllere de uzak gurbet ellerde memleket türkülerinin yakıcı tadı ve alevi düşerdi.

Bizim taraflara kış gelip akşam garipliği bastı mı uzun kış gecelerinde bütün kış duvarların içine kapanmış eski şehir hayatındaki toprak damlı evlerde tandır başlarında Zühre ile Tahir, Kerem ile Aslı, Emrah ile Selvi hikâyeleri dinlenirdi. Ve hâlâ var mıdır? Bilmiyorum bu hikâyeler kapalı bir odada birdenbire ışık almış bir avize gibi ruhumuza tesir eden o nur yüzlü nineler.

Uzun ve karanlık kış gecelerinde aydınlık bir çerağ gibi olan bu hikâyeleri babannemden yüzlerce kez dinlerdim. O konuşurken nur yüzünde parlayan o ince gülümseme gözlerindeki ışık medeniyetin bütün hâsletlerini taşıyan o zarif tavrından geliyordu. Gözlerim uykunun serin göllerine dalınca “Balam gerisini de yarın anlatayım” derdi. Ah! o çok ihtiyar, ben ise çocuktum. O kendi hikâyesini yaşayıp göçtü bu dünyadan. Fakat onun hikâyeleri ve bana öğrettiği bu his terbiyesi bir lezzet gibi muhayyilemde hâlâ pırıl pırıl parlamaktadır.

Kış mevsimlerinin sabahlarında bizim oraların havası gönül alıcı olur. Sabahın seher çağında karın senfonisine eşlik eden ezânın rahmânî âhengi küçük pencerelerden evin içine dolar, "Allah-u ekber" sesleri bir semt-i ulvîde çocukluk ruhumuza göklerin ve yerin ruhâni şiirini dökerdi. Bu babannemin hikâyeleri faslına Kamile Ezeyi de eklemeliyim. Kimilerinin ezesi; kimilerinin de bibisiydi o.

Genç yaşta Trabzonlu kaptan olan kocasını kaybetmiş yedi yetimle hayatın yükünü tek başına omuzlarına yüklemişti. Hayata karşı mücadaleyi, tahammülü ve sabrı benliğine sindirmiş bir insandı Kamile Eze!! İsmiyle müsemmâ maddesi ve medeniyeti şefkât, merhamet ve sevgiyle yoğrulmuş bir Osmanlı kadınıydı. Kamile eze tandır başlarında biz çocukların hiçbir isteğini geri çevirmezdi. Hamurdan koçlar yapar çocukluk hayatımızı güzelliğe iyiliğe kalb ederdi. O her zaman şeker yağdıran tatlı diliyle, tabiîliğiyle ve neşesiyle insana daha ilk görüşte bir nevi yaşamak aşkı veren insanlardandı. Kamile Eze’nin kalbinin iyiliğine şahitlik eden nurlu bir yüzü vardı. Biz çocuklara kurbanlı, hayranlı ve balamlı fedakârlıklarıyla hep mütebessim bakardı.

Kamile Eze'nin o yüzündeki sükûnet ve derin merhamet ölene kadar hiç eksilmedi. Her daim mütebessim bakar tavırlarında ve tarzında en ufak bir yapaylık bulamazdınız. Kamile Eze de bu dünyadan gitti ona soracağım sorularım vardı. Sorularım bende kaldı. Kierkegaard, çocuk insanlığın efendisi olsaydı insanın metafizik açıdan ne kadar büyük olacağını söylerken meğer ne kadar da haklıymış. Ruhumuzu yatıştıran çocukluk, o mevsimler hâlen bizde bizimledir. Mâzi hâtıralarının, nesillerin, taşın ve toprağın hülyâlarına şahit olmuş ihtiyâr ağaçlar, izbe semtlerde yaşanmış hayatlar, şimdi sesi çıkmayan o kuşlar, ışığı sönmüş o evler, suyu çekilmiş bağlar nereye gittiler?

Kış akşamlarının ve gecelerinin bunca güzelliğinin tersine kış sabahları bu manzaranın pek istenmeyen kısmını oluştururdu. Damlar kürelenecek, bahçe temizlenecek, bahçeden sokak kapısına kadar olan aralıkta yol açılacak… Bütün bunlar, biz yaşta erkek çocukların külfetleriydi. Bu manzaranın en güzel taraflarından biri benim hisseme düşmüştü. Sabahın loşluğu içinde fırına gidilecek ve kırmızı alevi fışkıran fırından çıkmış buharlı taze ekmekler alınıp evin yolu tutulacaktı. Öğlene doğru Van’ın güneşi vurunca, eski kış evlerinin yumuşaklığı, damlarda eriyen karlar yaşlı insanlar gibi evlerinin alınlarından terler akarcasına sakız gibi beyaz badanalı evlerin alınlarına çizgiler düşürürdü. Güneş vurunca bilhassa beyaza bürünmüş tarlalarda siyah kargaların uçup kalkmasını seyretmekte apayrı bir güzellikti. Kış mevsiminin birde temizlik fasılları vardı. Evin hanımları evdeki her şeyi dışarıya seferber ettiği günler aynı zamanda sobaların ve bacaların temizlendiği günlerdi. O gün evin hanımları bir diktatör kesilir, evin erkekleri de süt dökmüş kedinin suçluluğu içinde bir köşede önüne ne koyulmuşsa itirazsız yemeye râzı gelirdi.

Evin temizliğinden hızını alamayan kadınlar, biz çocukların canına düşer bütün mımızlanmamıza, itirazlarımıza rağmen hamam sobalarının o cehenneme benzeyen sıcaklığının eşliğinde körpe bedenlerimize başımıza hamam tası yiye yiye âdeta derimizi sökercesine bu banyo faslını işkenceye dönüştürürlerdi.

Bu yazdıklarım nostaljik seraplar dünyası değil. Yaşadığımız dünya üzerinde ara sıra yalnız kendimizin yaşaması için kurduğumuz ikinci bir dünyadır. Bunlar taşra romantizmi ve epiğiyle de karıştırılmamalıdır. Biliyorum nostalji, tutkunun aklıdır. Aklın tutkusu değil. Nostalji realiteden kaçıştır. Çünkü hayat bazen kitapları aşınca bütün okuduklarımız realitenin gerisinde kalır.

Onun için bazen bütün okuduklarımızı bir kenara bırakıp hayatın ve hadiselerin hakikatini şahsi mâcera gibi yaşamamız gerekir. Bütün bunlar bir medeniyetin hislerimize gönlümüze sızmış; kimliğimizi ve kişiliğimizi oluşturmuş hakikatleridir. Onun için bu medeniyetin gölgesinde her daim çocukluktan kalan saf ruhlarımız saklıdır. Nereye gidersek gidelim, içimizde oraya çıkan bir yol vardır.

Yazar: Sait Ebinç

Resimler: Hüseyin Ayça

"Van gönüllü muhabirimiz Nuray bizi unuttu" diyordum. Öyle ya..

NASA'nın açtığı "Uzaydan çekilenfotoğraflar" yarışmasında astronot KateRubins'in çektiği Van Gölü fotoğrafı, milyonlarca görüntü arasından seçilip önce son190'a, ardından son 32 fotoğraf arasına girmiş. Yapılan oylamada finale kalmış, son seçimde de "Stars in Motion/Hareket Eden Yıldızlar"  fotoğrafına fark atarak birinci olmuştu.

Ben de Nuray'dan haber bekliyordum.. Nihayet geldi.

Dünyanın en güzel noktasından selamlar Hıncal Hocam..

Van Gölü'nün uzaydan çekilen fotoğrafının dünya birincisi seçilmesinden bu yana, tahmin ettiğiniz üzere pek bir havalıyız. Ve siz; başından bu yana Van'da olayların normal bir güzellik yarışması algısında yaşanmadığını hissedip sorguladınız! Her zamanki gibi çok ama çok haklıydınız. Şöyle ki:

NASA'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'nda görev yapan astronotları tarafından çekilen, 32 fotoğrafın yarıştığı dünya turnuvasında Van Gölü'nün de yer alması, Van'da çok büyük bir heyecan yarattı. Nasıl olmasın ki? Yarışmayı takip edenler hatırlayacaklar:

Van Gölü'nün sadece bir bölümünün görüntülendiği tatlı mı tatlı bir fotoğrafın karşısında, tüm haşmetiyle ABD'den Grand Kanyon, Bolivya'dan Colorado Gölü, Bahamalar'dan Andros Adaları, bu da yetmez dercesine Sahra Çölü gibi birbirinden iddialı rakipler vardı.
Dahası var! Van Gölü fotoğrafı; uzay istasyonunda 20 yıl boyunca arşivlenen milyonlarca görüntü içinden seçilen, 190 fotoğraf arasından tüm elemeleri geçerek "En güzel son 32 karede" yer almayı başarmıştı. Uzaydan görüntülenen ise; sonbahar döneminde Van Gölü'ne ulaşan su akıntılarının, göldeki soda ile oluşturduğu muhteşem bir görsel şölendi.

Gölün binbir gizemi içinden sadece küçük bir detayla anılması, itiraf etmeliyim ki Van'da, kısa süreli bir şaşkınlık yarattı. Sonrasında ise jet hızıyla adeta bir seferberlik ilan edildi. Bireysel boyutta ilerleyen ve çığ gibi büyüyen bir hareket!

Böylece; Van Gölü fotoğrafını, en zorlu aşama olan çeyrek finalden yarı finale taşımayı başardı. Türkiye genelinde olay duyulduktan sonra ise bildiğiniz üzere Van Gölü'nü tutabilene aşk olsun!
Dikkat edildi mi bilmem ama bu yarışmada Van Gölü; tüm zamanların en güzeli ve en ses getireni olmayı başardı! Nasıl mı?

2020 yılında NASA'nın aynı ölçekte yaptığı dünya turnuvasında toplamda 56 bin kişi oy kullanmışken, bu yarışmada sayı 930 binin üzerine çıktı. Yani katılım tam tamına 17 kat arttı!
2020 yılının birincisi olan Bahamalar yüzde 66 oy potansiyeliyle finale doğru yürürken; 2021 yılının birincisi Van Gölü yüzde 94 oy potansiyeliyle adeta uçuşa geçti!
Peki; oylama sırasında, NASA'nın Dünya Gözlemevi sitesinin çökmesine yol açacak kadar ısrarlı hareketin sebebi neydi?

Aslında aklınızdan geçen hemen her şey!

Ama ötesinde, Vanlılar için Van Gölü'nü dünyaya tanıtmak, gündem yapmak ve korunmasını sağlamaktı. İşte bütün sırrımız buydu!

Astronot Kate Rubins'in 2016'da uzaydan Van Gölü'nün fotoğrafını çektiği anlara geri götürmek isterim sizleri.

2016 yılı, eşsiz güzellikteki Van Gölü'nün kirlendiğine dair belirtilerin ilk kez su yüzüne çıktığı ve Vanlıların var gücüyle serzenişte bulunduğu dönemler. Sizce Van Gölü'nden uzaya, uzaydan tekrar dünyaya yansıyan tesadüfi bir işaret miydi? Yoksa son şans dedikleri şey miydi yaşadığımız!

Sonrasında ne mi oldu?

Van Gölü dünya güzeli seçildikten yaklaşık iki hafta sonra Çevre ve Şehircilik Bakanlığı koordinasyonunda ilgili tüm bakanlıklar, Van Gölü çevresindeki yerel yönetimler, Yüzüncü Yıl Üniversitesi ve sivil toplum kuruluşlarının katkılarıyla hazırlanan Van Gölü Koruma Eylem Planı'nın tamamlandığı açıklandı.

En güzeli de; bu çalışmaların, Cumhurbaşkanı'mızın değerli eşi Sayın Emine Erdoğan'ın himayesinde ve uzun süredir çalışmalarını koordine ettiği "Sıfır Atık Projesi" kapsamında gerçekleştirilmiş olmasıydı.

Aaa!..

Unutmadan astronot Kate Rubins'e tüm bunlara vesile olduğu için teşekkürler sunuldu.

Son olarak..

Türkiye'nin yüzde 94'lük başarısını gören NASA, "Külkedisi masallarını unutun" diye ilginç bir paylaşım yaptı. Belli ki onlar da şaşkındı olup bitenler karşısında.

Ne dersiniz; büyü bozulmadan, Van Gölü Masalı'nın mutlu sonla bitmesini sağlayabilecek miyiz?

Nuray HAYTABAŞI

İçinizi Isıtacak Bir Bayram Hatırası

Çocuktum sekiz yaşında ya vardım ya da yoktum.

Bayramın birinci günü mahallenin çocuklarıyla şeker toplamaya çıkmışız.

Korulukların sesiz ve sakin serinliğinde hiç tanımadığımız bir eski zaman Van evinin taşla döşeli bir avlusundan içeri giriyoruz.

Sabahın erken saatlerinde evin hanımları kızları tarafından sulanıp süpürülen sokaktan taze sulanmış toprak kokusu geliyor.

Bütün evi dolduran temizliğin mis kokusu baĝı bahçeyi her tarafı kaplamış.

Her şey insana temizlik hissi veriyor.

Evin şipanasına yönelerek kapıyı çalıyoruz.

Yüzü bir külçe ışıltı içinde beyaz tūlbentli, nur yüzlü bir ihtiyar nene kapıyı açıyor.

Kapı değil sanki neşeli bir dünya yüzümüze açılıyor.

Çocuktum fakat anlıyordum.

Yüzünde bir külçe ışıltı tavrında tarzında o kadar tabiiyet dairesinde bir hoşluk ve samimiyet vardı ki adeta gözlerine baktığınızda kalbinin beyazlığını görebilirdiniz.

Hiç tanımadığımız bu evin şipanasında şeker bekliyoruz.

Fakat kapıyı bize açan ihtiyar nine gidip şeker getirmiyor.

Biz çocukları misafir salonuna davet ediyor.

En ağır misafirler gibi baş köşeye oturtuyor.

Baklavaların en güzelini ikram ediyor.

O yetmemiş gibi ceplerimize harçlık fındık fıstıkla dolduruyor.

Çocuklara büyük adamlara bile gösterilmeyecek sevgi ve saygı gösteriyor.

Hepimizin başını okşayarak uğurluyor.

Biz çocuklar bire on kazanan karaborsacılar gibi o evden ayrılıyoruz.

Hepimiz o evden devlerle güreşecek bir güçle ayrılıyoruz.

Şimdi aradan kırk dört sene geçmiş elli iki yaşındayım kırk iki senedir hiç unutmadım.

Şimdi ne zaman o sokaktan geçsem içimde hâlâ çocukça bir bayram sevinci oluşuyor durup dururken yüzümü bir tebessüm kaplıyor.

Ve hala var mıdır bilmiyorum o medeniyetin bütün hasletlerini kendi kişiliğinde toplamış güzel insanlar.

Bayramınız mūbarek olsun