Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün, çocuklara armağan ettiği 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı'nın Van'daki kutlama fotoğraflarını sizler için derledik.

İşte, 'Nerede O Eski 23 Nisan Kutlamaları' diyeceğiniz,

Van'ın geçmiş yıllarındaki 23 Nisan Fotoğrafları...

"Nerede o eski bayramlar?" diyorsanız, sizi tarihte bir yolculuğa çıkaralım...

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramımız bir kez daha kutlu olsun!

Mazide kalan 23 Nisan coşkusu...

"23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açıldığı ve millet egemenliğinin ilan edildiği gündür.

Aynı zamanda Mustafa Kemal Atatürk'ün tüm dünya çocuklarına armağan ettiği tek bayramdır.

Bir ülkenin yarını, çocukların hayalleri kadar büyüktür.

Gülüşlerinde umut, gözlerinde ise aydınlık bir gelecek var.

Bugün onların günü…

Çünkü gelecek, en çok onlara yakışır. 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı kutlu olsun!

Bu yıl 23 Nisan içimizde buruk bir sessizlikle geliyor…

Sevinçle kutlamamız gereken bir günde, yüreğimizde hüzün var.

Dileğimiz tek: Çocukların korkmadığı, ağlamadığı, ölmediği bir dünya…

Gülüşlerin eksik olmadığı, umutların yarım kalmadığı yarınlar…

23 Nisan, tüm çocuklara gerçekten bayram olsun.

Neşeyle, güvenle, sevgiyle büyüsünler.

Gelecek, hayal kurabilenlerin olacak.

Bugün o hayalleri emanet ettiğimiz çocukların günü.

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı kutlu olsun.

Yarınları hayal eden, o hayalleri emekle büyüten herkes için…

23 Nisan, sadece bir bayram değil;

geleceğe duyulan inancın en güzel hali.

23 Nisan, çocukların neşesiyle dolması gereken bir gündü…

Ama bazı çocukların kahkahası yarım kaldı, hayalleri yarıda kesildi.

Onların yokluğu sadece ailelerinin değil, hepimizin yüreğinde derin bir iz bıraktı.

Unutmak mümkün değil, zaten unutmamalıyız da.

Her çocuk güvenle büyümeyi, gülmeyi ve hayal kurmayı hak ederdi.

Bugün onların sesi olamasak da, hatıralarını yaşatmak hepimizin sorumluluğu.

Unutmadık, unutturmayacağız...

Lev Tolstoy'un kızı Aleksandra, I. Dünya Savaşı'nda gönüllü hemşire olarak Kafkas Cephesi'ndeydi.

Bu etkileyici tarihi konu hakkında Aleksandra'nın anılarından daha fazla ayrıntı öğrenmek ister misiniz?

Gönüllü hemşire olarak Kafkas Cephesi'ne gitmiş, oradan Van'a gönderilmişti.

Şehirde tifo salgını vardı,
Amerikan misyonu hastalanmıştı, tıbbi bakım yoktu.
Birkaç hafta kaldı.
Gördüklerini yazdı.

Yıkılmış bir şehir

"Göl suyunu kullanmayın.
Gölden çıkan balıkları yemeyin."
Burada korkunç çatışmalar yaşanmış.
Ölenlerin cesetleri göle atılmış,
cesetler orada çürümüş.

Kerpiç evler tek tek yakılmış. Her biri ayrı ayrı
tutuşturulmuş. Geriye ne kalmıştı?
Hasta, yaşlı, çocuk Türkler...
Yaklaşık 1000 kişi.

Okul Binası

Okul binasının içi oldukça kalabalık bir durumdadır.

Odalarda kadınlar, erkekler, yaşlılar ve çocuklardan oluşan bir grup bulunmaktadır.

Ortamdaki genel durum, orada bulunan kişilerin yardıma ihtiyaç duyduğunu ve zor şartlar altında olduklarını göstermektedir.

Bazı kişiler çevrelerindekilerden yardım talep ederken, bazıları ise sessizliğini korumaktadır.

Aleksandra Tolstaya'nın bu dönemdeki gözlemleri veya o döneme dair tarihi bilgiler ilginizi çekebilir.

Köşede Bir Kadın

Köşede bir kadın oturuyordu.
Kolları garip bir şekilde yanlarına sarkıyordu.
Sessizce inliyordu.
Yarrow'a döndüm: "Ne oldu ona? Kolları
tersyüz edilmiş. Kim yaptı bunu? Neden?"

"Çarpışma sırasında..." dedi.
Ben gazetelerde Türklerin hunharca
davrandığını okumuştum.
Yarrow devam etti:

Sabun Yok

Çocuklar...

Beslenmeyi organize ettik.
İnsanları yıkamak için su ısıttık.
Sabun yoktu. Hiçbir yerde.
Gölden sodalı-tuzlu kum kullandık çamaşırlar için.

İlkel bir çamaşırhane kurduk.
Her gün yaklaşık 20 kişi ölüyordu.
Çocuklar cesetleri eski çukurlara yuvarlıyor,
üstünü gelişi güzel kapatıyordu.

Gönüllü: Aleksandra Lvovna Tolstaya

Lev Tolstoy'un kızı. Gönüllü hemşire.

Savaş muhabiri değil, sadece yardım etmek isteyen biri.

2 aya yakın Van'da kaldıktan sonra başka cephelerde de gönüllü olarak çalışmış.

1915 yazında Van'da gördüklerini hatıratına geçirdi. O hatırat bugün Rusya'da bir kütüphane rafında duruyor.

Canlıyken gömülmek üzere götürülen adam da dahil.

Aktardığına göre kendisi generale, "30 araba, mısır, un, koyun lazım. Hastaları kendi köylerine göndermemiz gerekiyor.

Yoksa hepsi burada ölecek." dedi. Birkaç gün sonra erzaklar geldi.

ESKİ VAN İLE İLGİLİ DİĞER YAZILAR İÇİN

BBC Arşivindeki Van Görüntüleri

BBC Arşivindeki, İngiltere'den Nepal'e kamyonla yolculuk yapan belgeselcilerin kamerasından 1977 tarihli Van görüntüleri…

Van'ın Yerli ve Eski Aileleri (2)

Van'ın kent hafızasında önemli yeri olan eski ve yerli ailelerini sizler için albümleştirmeye devam ediyoruz.

Çalışmamıza katkı sunmak için yapacağımız ikinci albüm için elinizdeki eski aile fotoğraflarınızı bize ulaştırabilirsiniz.

Müzik: Cahit Engin

Fotoğraflar: Facebook Vanlılar Fotoğraf Sayfası Grubundan Alınmıştır.

Van'ın Yerli Aileleri /1 Albümü İçin TIKLAYINIZ

Sitemizdeki Diğer İçerikler İçin Tıklayınız

90'larda Van Şehir Gezisi Eski Van'ı merak edenler ve özleyenler için Eski Van Türküleri eşliğinde;

Havaalanı, Edremit Yolu, Maraş Caddesi, Cumhuriyet Caddesi ve İskele Caddesi gezisi.

Mimar Murat Buğday'ın misafiri olarak Van'a gelen İnşaat Mühendisi aynı zamda en eski gezginlerden olan Necip Köni arşivinden alınmıştır...

Van'ın Yerli ve Eski Aileleri

Van'ın kent hafızasında önemli yeri olan eski ve yerli ailelerini,

Facebook sosyal medya platformundaki 'Vanlılar Fotoğraf Sayfası' paylaşımlarından seçtiğimiz fotoğraflarla

sizler için albümleştirdik...

Çalışmamıza katkı sunmak için yapacağımız ikinci albüm için elinizdeki eski aile fotoğraflarınızı bize ulaştırabilirsiniz.

BAKİ EBEPERİ VE AİLESİ

Tahsin Tuna ve Atmaca Ailesi

Fuat Yarımbatman ve Ailesi

Burhan Cemal Sonbahar ve Ailesi

Orhan Alpetin ve Ailesi

Şefik Saydan ve Ailesi

Sultan Erkan ve Ailesi

Hıdır Deniz ve Ailesi

Hasan Cemil Şensever ve Ailesi

Nezir Baş ve Ailesi

Bilal Türkmenğlu ve Ailesi

Remzi Leventoğlu ve Ailesi

Tuncer Çıtak ve Ailesi

Naif Sargın ve Ailesi

İbrahim Yeniyurt ve Ailesi

Reşit Arvas ve Ailesi

Taşdemir Ailesi

Binici Ailesi

İdris Baskın ve Ailesi

Mustafa Cantürk ve Ailesi

Ahmet Durak ve Ailesi

Şahin Akçap ve Ailesi

Yaşar Budak ve Ailesi

Aşuroğlu Ailesi

Doğan Koyuncuoğlu ve Ailesi

Alli Ailesi

Yaşar Ailesi

Dikici Ailesi

Yusuf Karacehennem ve Ailesi

Mazhan Eskitaşçıoğlu ve Ailesi

Alan Ailesi

Kebapçı Mahmut Çakmakçı ve Ailesi

Kayaçelebi Ailesi

Akan Ailesi

Uyguner Ailesi

Halil Pilge ve Ailesi

Boysan Ailesi

Yusuf Çermik ve Ailesi

Kalelioğlu Ailesi

Salih Üçdal ve Ailesi

Abdulkadir Edremit ve Ailesi

Mahmut Faydalı ve Ailesi

Polatoğlu Ailesi

Giritlioğlu Ailesi

Kaptaner Ailesi

Fikri Göngörer ve Ailesi

Bulca Ailesi

Özok Ailesi

Umman Ailesi

Van'ın kent hafızası Sait Ebinç'in kadifemsi kaleminden, okuyanlara zamanda yolculuk yaptıran, Eski Van Şehrinde kısa bir gezinti...

Epeyce zaman oluyordu ki güzel serin bir ramazan ikindisinde kendimi kırlara vurdum. 

Başımı alıp aheste adımlarla eski harabe şehri boydan boya kat ettim.

Hava sâkin, sâf ve hareketsiz. Her tarafa baharın serinliği ve nemi çökmüş.

Sema büsbütün bulutsuz.

Güneşin parlak ışıltıları çimenlere yayılmış kır papatyaları çimenler arasından tek tük yeryüzüne kıyam etmiş. 

Eski alışkanlığımdır ne zaman bu yıkık beldeye gelsem manevi bir haz alırım.

Bir hoşluk hissi bir huzur hissederim. Kadim zamanların bu harabe beldesinde bir yadigarı nefes arıyorum. 

Bu insansız hayatsız sükûnetli yıkık beldenin tenhalığında şehrin eski şenlikli mutlu zamanlarını tahayyül ediyorum.

Muhayyilemin kanatlandırdığı ruhum bu sessiz mazi içinde dolaşıyor.

Bu yıkık beldenin bir zamanlar bağlar bahçeler içinde yalnızlıklarına gömülmüş sakız gibi beyaz badanalı eski evlerini düşündüm.

Harebelerin yıkıntıları altında bir pınar akıyordu.

Yanından geçtiğim bu metruk harebelerin sükûtu asırları görmüş beşerin hatıralarını saklıyordu.

Şehrin yanı başındaki göl gümüş bir ayna gibi parlıyordu.

Yanımdaki bir harabeyi gizli bir çeşmenin uğultusu kemiriyordu. Ben şimdi oturmuş bu tenha sahilde  bu şehrin eski neşeli şetaretli günlerini hayal ediyorum.

Burası benim için bütün bir hayal alemi ağaçların türlü gölgeleri altında  Horhor bağlarına yaklaştıkça ruhumda  bir takım tarihi hatıralar uyanıyor.

Bu bağların üzerinden bir asırdan fazla zaman geçmiş.

Asırlardır bu bağlar kaç bahar, kaç hazan gördüğü halde ruhaniyetinden bir şey kaybetmemiş. Sonsuz yeşillikler  içinde güneşe karşı titreyen ışığın suları, perişan saçlarını sallayan söğütler, möhrelerin dibinde göğe kıyam etmiş kavaklar arasından geçtim.

Bu müthiş tenha ramazan ikindisinde Horhor bağlarının ağaçlarla çevrelenmiş çimenler geçmiş zamanın bir hayat nişanı gibi durgun gölün yelkenleri gibi su üstünde ruhumu sallıyordu. 

Mağrip vakti güneş  tabiatın dudağına son sessiz busesini kondurarak yeni iklimlere taze sabahlara doğru koşup gidiyordu.

Van Kale’sinin burçlarında bir redif iftar topunu ateşliyordu.

Beş asırlık Hüsrev paşa camiinin minaresinden  gâmlı gâmlı mağrip ezanı gönlüme dolarken göklere ezanın sesi ruhani şiirini döküyordu. Uzakta Erek Dağı’nın dumanlı başı gittikçe çekiliyordu.

Denizin hafif dalgalarında ıslanan sahil asırlardır hayatın ezeli neşidesini söylüyordu.

Van'ın Kent Hafızası Sait Ebinç'in kaleminden, sizleri eskiler götürecek akıcı ve kadifemsi bir yazı: Kamile Nene...

KAMİLE NENE

O kimilerinin nenesi, kimilerinin bibisi, kimilerinin de ezesiydi. Onun varlığından taşan sevgi muhitindeki herkesi etkisi altına almıştı.

Onu sevmek ve saygı duymak için ekstradan bir çabaya hiç ihtiyaç yoktu.

Çünkü onun yüzü samimiyetin yüzüydü.

Onu herkes severdi. Fakat herkesten ziyade ben severdim. O nun nurlu yüzünü vaktiyle görülen bir rüyânın ışıltılı lezzeti gibi hatırlıyorum.

Bunca senelerin üst üste istiflediği hatıralar arasında; o zihnimin en latif köşesinde yer etmiş ışıldayan pırıl pırıl bir avizedir.

Gözümün önünde bazen onun nur yüzünü, ipek kadar yumuşak simâsını beli bükülmüş halini görüyorum.

Başındaki beyaz tülbentiyle daima itinalı tavır içinde hiçbir zaman zerafetten vazgeçmemişti.

O nu incelik ve titizliğiyle elinde kuka tespihi bahçedeki erik ağacının altında bükülmüş beliyle oturup tesbih çekip hep Allahı niyaz ederken görürdüm. Sabah namazlarının serinliğinde göl mehtabına bakan odasının penceresini açar “melekler evin içine dolsun balam” derdi.

O pencereden evin içine dolan gölün serin rüzgârı yaprak ve su hışırtılarıyla birlikte evin içine dolar her tarafı huzur bucağına dönderirdi.

Lezzet İksiri

Güneş değirmen deresi tarafından yavaş yavaş ışıklarını bağa bahçeye düşürmeye başlayınca o evin arkasındaki bostana giden kanaldan su taşıyarak bütün bağı bahçeyi süpürmüş toprağın semaya yayılan temizlik kokusu bütün muhiti kaplamış olurdu.

Bahçenin bir köşesinde tutuşturduğu semaverin dumanı kıvrıla kıvrıla semaya yükselirdi.

Parmak kalınlığındaki mis gibi yoğurt kaymağını tap tapa ekmeklere sürerek kemal-i lezzetle yerdik. Yaşlı erik ağacının altına sermiş olduğu şilteler üzerine minderleri özenle dizmiş, mis gibi akıllara sezâ çökeleğin içine kendi elleriyle yaptığı tereyağının cacığa refaket ettiği bu lezzet karışımı akıllara ziyan bir neffasete dönüşürdü.

O nun o tenha bağdaki üç göz odalı evi her daim tertemiz ferâh fahur bir evdi. Balkonunda tenekelerde yetiştirdiği renk renk zakkum çiçekleri, bahçesini sıra sıra çiçek tarhlarıyla bezenmişti.

Hem gölge, hem ışık içinde, hem serin, hem ılık bahçesinin sağ köşesindeki leylakları Mayıs yağmurunu yedikten sonra o ıtırlı kokusu hafızamın en güzel köşesinde yer etmiş.

Ben o zaman çocuktum bütün bunları bilemezdim. Onun şahsiyetinin esâs yapıcı unsurlarını aklım kemâle erdikten sonra anladım.

Kamile Nene bir yerlilik zevkinin etrafında oluşmuş asırların tezgâhında süzülüp biçimlenmiş bir zevk ve terbiyenin son temsilcisiydi.

Onun şahsında teşekkül etmiş bu zerâfetin bütün biçimlerini onun insan ve tabiatla olan ilişkisinde görmek mümkündü.

O nun kimseyle yüksek sesle konuştuğu görülmemişti. Hatta kendisinin haklı olduğu bir meselede haklılığını hiçbir zaman ortaya çıkarıp söylemezdi.

Onun hep gülümseyen ağırbaşlılığı insanlara hep iyilikten konuşan ve iyilik tavsiye eden müşfik tavrı yüzünde öyle bir tatlılıkla insanı büyüleyen tavrı en hiddetli olanların bile hiddetti söner, göz yaşları diner, somurtkan çehreleri yumuşatırdı.

Ben o evin en çok denize bakan odasında oynamayı severdim. Fikriye ablanın odanın içindeki divanın bembeyaz patiskalarındaki o pembenin en güzel tonuyla işlemiş olduğu kaneviçe gül desenleri sanki bir cennet bahçesinin neşesini hatırlatırdı insana.

O sadece evinde barkında değil oturuşunda kalkışında tavrında tarzında her daim sade ruhlu bir zerafet içindeydi.

O nun bütün çocuklar arasında hususi ehemmiyeti ve müstesna bir mevkii vardı. Ekmek yaparken tandır başında çocukların hiç bir isteğini geri çevirmezdi. Benim pek sevdiğim "Koç" diye tabir ettiğimiz hamura çeşitli şekiller vererek tandıra yapıştırır onun pişmesini sabırsızla beklerdim.

Piştikten sonra nar gibi kızaran o ekmekleri alır bahçeye koşardık. Bazen çocukları başına toplar bahçe etrafında halka oluşturur masallar anlatırdı bize. O nun çocukken bize anlattığı bu masalları kulaklarımın içinde kalan sesinin akislerini büyülenmiş efsunlu bir zihnin hayret ve hayrânlık duygusayla dinlerdim. Onun masalları çocuk muhayyilemizi yıldızlara kadar kanatlandırır varlığımıza kozmik bir tasavvur tedai ettirirdi.

Ben Ankara’dayken bir gün telefonda” Kamile Nene hasta!” Dedi annem, meğer benden saklamışlar. İhtiyar nenem ölmüştü.Hayatımın en iyi kalpli varlığı hissi terbiyemde çok büyük katkısı olan o piri fani bu dünyadan göçmüştü. Ona soracağım sorular vardı soramadım.

Sorular ben de kaldı. Şimdilerde aradan kırk beş yıl geçmesine rağmen halen onu düşünürken onun nur yüzünü sanki bulutların arasından sıyrılıp uçuyor gibi görüyorum. Şimdi düşünüyorum da onun bizim iç nizamımızda ruh peyzajımızda his terbiyemizde bıraktığı bu ruh peyzajını hangi mektep verebilir.

O öleli bunca sene geçmiş aradan onun varlığı ve hayali etrafında toplanmış bütün hatıraları uzak senelerin ardından hâla tatlı bir tebessümle hatırlıyorum.

Sitemizdeki Diğer Köşe Yazıları İçin TIKLAYINIZ

Van’ın en eski lisesi olarak bilinen 76 yıllık tarihi Atatürk Lisesi’nin mezunları 1 Haziran tarihinde bir araya gelecek.

Van Atatürk Lisesi Mezunlar Derneği tarafından düzenlenecek olan mezunlar buluşması 1 Haziran’da Atatürk Lisesi bahçesinde gerçekleşecek.

76 yıllık Atatürk Lisesi’nin mezunları; ‘Van Atatürk Lisesi Mezunlar Derneği’ tarafından organize edilen programla bir araya gelmeye hazırlanıyor. Sosyal medya üzerinden etkileşim halinde olan mezunların heyecanlı oldukları anlaşılıyor.

Yılmaz Hoca'nın Efsane Domatesli Ekmeği ve Limonatası İkram Edilecek

“Birlikte Güzeliz” sloganı ile mezunları, dönem arkadaşlarıyla yıllar sonra bir araya getirmeyi hedefleyen programda; nostaljik anılar üzerine sohbetler de yapılacak.

‘Atatürk Lisesi Mezunlar Buluşması’ etkinliği, 1 Haziran 2024 Cumartesi günü saat 10.00’da Atatürk Lisesi Bahçesinde gerçekleşecek.

Tüm mezunların davet edildiği geleneksel mezunlar buluşmasında katılımcılara domatesli ekmek ve limonata ikram edilecek.

Deprem Sonra Aynı Yerine Yapıldı

Van’ın en köklü ve 1948 yılında eğitime başlayan Atatürk Lisesi, 2011 depreminde ağır hasar görerek yıkıldı. Gerek Atatürk Lisesi mezunları gerekse vatandaşlar tarafından aynı yerinde ve aynı isimle yapılması için bir çok dilekçe ve müracaat yapılarak aynı yerine yeniden yapıldı.

VAN ATATÜRK LİSESİ MEZUNLARI DERNEK ÇATISI ALTINDA BULUŞTU

Van'ın köklü eğitim kurumlarından biri olan Atatürk Lisesi, 1948'den beri birçok başarılı bireyi mezun ederek ülkenin kalkınmasına katkıda bulunmuştur. Şimdi ise bu prestijli okulun mezunları, Van Atatürk Lisesi Mezunları Derneği adı altında dayanışma ve iletişim ağını güçlendirmek için bir araya gelmişlerdir. Bu önemli girişimin fahri başkanlığına seçilen sevilen isim Ümit Kayaçelebi, derneğin gelecekte gerçekleştireceği değerli çalışmalar hakkında heyecan verici bilgiler verdi.

DERNEĞİN KURULUŞ AMACI

Van Atatürk Lisesi Mezunları Derneği'nin temel amacı, mezunlar arasında iletişimi güçlendirerek dayanışmayı sağlamak ve ortak projeler geliştirmektir. Bu doğrultuda dernek, mezunları bir araya getirerek eğitimi devam eden öğrencilere ve Van Atatürk Lisesi'ne katkı sunmayı hedeflemektedir.

Kurulan ağ sayesinde geçmişteki birliktelik ruhunu sürdürmek ve geleceğe taşımak amaçlanmaktadır.

FAHRİ BAŞKAN ÜMİT KAYAÇELEBİ'NİN VİZYONU

Fahri başkan Ümit Kayaçelebi, Van Atatürk Lisesi'nin mirasını korumanın ve geleceğe aktarmanın öneminin altını çizerek, mezunların birbirleriyle iletişimini güçlendirerek ortak projeler geliştireceği bir platform oluşturma amacı taşıdıklarını belirtti.

Kayaçelebi, derneğin benzersiz bir dayanışma ve iş birliği imkanı yaratacağını vurguladı.

DERNEKTEN BEKLENEN ETKİNLİKLER VE FAALİYETLER

Dernek, mezunları bir araya getirecek etkinlikler, seminerler, kültürel ve sosyal projeler düzenlemeyi planlamakta.

Ayrıca, burs sağlama ve destek programları yoluyla ihtiyaç sahibi öğrencilere yardımcı olma ve mezunların mesleki başarılarını destekleme, yeni mezunlara mentorluk yapma gibi faaliyetler de öngörmektedir.

VAN ATATÜRK LİSESİ DEĞERLERİNİ GELECEK NESİLLERE TAŞIMA MİSYONU

Ümit Kayaçelebi, Van Atatürk Lisesi mezunları arasında bir köprü vazifesi görecek derneğin, geçmiş ile bağlantı kurmanın yanı sıra geleceğin temsilcilerine rehberlik edeceğini ifade etmiştir.

Kayaçelebi'nin de içinde bulunduğu yönetim kurulu ve dernek mensupları, derneğin amacını ileriye taşımak için kararlılık göstermektedir.

YENİ YÖNETİM KURULU VE GENEL KURUL TOPLANTISI

2023 yılında yapılan ve kapsamlı çalışmaların ardından gerçekleştirilen genel kurul toplantısında, aralarında eğitimci Hakan Durgun Yönetim Kurulu başkanlığına seçilirken, Suvat Parin, Bilal Emre Yörük, Muhlis Ceylani, Mustafa Bilici, Cesim Yarız, Elvan Ocak, Harun Kutlu, Mesut Kancura, Nurcan Alpaslan, Kasım Alkan, Said Bayram, Semra Demir, İlhan Kaya Budak, Gökhan Oto ve Murat Yüksel'in de yer aldığı yeni yönetim kurulu seçildi.

Yönetim kurulu üyeleri arasında çok sayıda yetenekli ve Van Atatürk Lisesi'ne gönül vermiş kişiler yer alıyor.

Toplantı sırasında, katılımcılar duygusal anlar yaşayarak bu eğitim kurumuna hizmet eden ve mezun olanların hatıralarını canlı tutarak dernek için ortak dilek ve temennilerini paylaştı.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Geleceğe Miras Eski Van Şehri Projesi'nin tanıtımını yaptı...

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Geleceğe Miras çalışmaları neticesinde Eski Van Şehri'nin halihazırda taşıdığı sorunların büyük bölümünü çözüme kavuşturmuş olacaklarını belirterek,

"4 yılın sonunda Eski Van Şehri'nin yüzde 30'unda kazıları, yine yüzde 30'luk bir alanda da restorasyon, onarım ve koruma çalışmalarını tamamlamayı planlıyoruz. Bu hedefimize ulaşmak için toplam 800 milyon lira ödenek ayıracağız." dedi.

Geleceğe Miras Eski Van Şehri İçin Çalışmalar Başlatıldı

Van'daki sektör temsilcileriyle bir araya gelen Ersoy, daha sonra Van Kalesi'nin arkasındaki Eski Van Şehri'nde bulunan Hüsrev Paşa Camisinin önünde düzenlenen Geleceğe Miras Eski Van Şehri Tanıtım Programına katıldı.

İzmir, Denizli, Antalya, Aydın ve Muğla'daki projelere benzer projelerden biri olan Geleceğe Miras Eski Van Şehri Projesi için çalışmaların başladığını belirten Ersoy, milattan önce 3 binli yıllardan 20. yüzyılın başlarına kadar kesintisiz olarak iskan görmüş bir kentte olduklarını söyledi.

Kazıların Kapsamı Arttırılıcak

Erken Tunç Çağı'na kadar uzanan tarihi, Urartu medeniyetinin merkezi olması ve daha birçok medeniyete ev sahipliği yapması, ayrıca İran ve Orta Asya bölgesini Anadolu'ya bağlayan bir konumda bulunmasının Van'ı tarih boyunca önemli ve değerli kıldığını belirten Ersoy, 20. yüzyılın başlarında savaş ve çatışma ortamında tahrip olan Eski Van Şehri'nin, birkaç yapı kalıntısı dışında tümüyle yok olma durumuna geldiğini kaydetti.

Tahribattan kısmen kurtulup bugüne ulaşan Saray Kapı, Maarif Dükkanları, Kızıl Minareli Cami, Kaya Çelebi ve Horhor Cami, Hüsrev Paşa Hanı ve Hamamı, Mir-i Ambar, Kaya Sarnıcı ve Ulu Cami, Kethuda Ahmet Cami, doğu-güney surlar, Surb Stephanos ve Surb Vardan Kiliselerinin bulunduğu tarihi alanın 1970'li yıllardan bu yana yüzde 7'lik bir diliminin kazıldığını belirten Ersoy, Geleceğe Miras Projesi ile kazıların kapsamını artıracaklarını ifade etti.

Van Kültürel Cazibe Noktası Haline Getirilecek

Eski Van Şehri ile ilgili yol haritasını belirlediklerini dile getiren Ersoy, yürütülecek çalışmalar neticesinde, bölgenin kültürel belleğine dair önemli izler barındıran Eski Van Şehri'ni sahip olduğu tüm değerlerle ülkenin kültürel cazibe noktalarından biri haline getirmenin temel hedefleri olduğunu vurguladı.

Bu hedefe ulaşmak adına belirledikleri yol haritasının arkeolojik kazılar, restorasyon uygulamaları ve çevre düzenleme çalışmaları olmak üzere üç ayak üzerinde kurgulandığını aktaran Ersoy, şöyle konuştu:

"Geleceğe Miras Eski Van Şehri Projesi'nin en önemli ayağını kuşkusuz arkeolojik kazılar oluşturmakta. Bu kazılardan elde edilecek bilimsel bulgu ve sonuçların, kent ve bölge tarihinin kültürel kodlarının çözümlenmesine yönelik önemli veriler sunacağı aşikar. Proje kapsamında Maarif Dükkanları ve Kamu Alanları, Hüsrev Paşa Hamamı, Ulu Cami çevresi ile Aziziye Kışlası kazı çalışmalarına hızlıca başlıyoruz. Kentin Osmanlı öncesi dönemine ait en önemli mimari kalıntıları olarak kabul edilen Ulu Cami ve Kızıl Minareli Cami ile Osmanlı Dönemi'ne tarihlenen Hüsrev Paşa Hanı'nda projelendirme çalışmaları, Vakıflar Genel Müdürlüğümüzce tamamlandı. Ulu Cami'de restorasyon çalışmalarına da başladık. Bu eser, kentin en eski Türk-İslam yapısı olması ve Anadolu öncesi Türk sanatının İran'la bağlantılı izlerini üzerinde taşıyan özgün yapısı sebebiyle öne çıkmakta."

"Eski Van Şehri'ni ören yeri statüsü kazandırmayı da hedefliyoruz"

Ersoy, 19. yüzyılda tahıl ambarı olarak kullanıldığı bilinen Mir-i Ambar ile Kaya Sarnıcı'nda restorasyon, rekonstrüksiyon ve işlevlendirme çalışmaları yapacaklarını dile getirdi.

Çalışmaların ardından her iki eseri de koruma ve kullanma dengesini gözeterek ziyaretçilerin kullanımına açacaklarını dile getiren Ersoy, "Kentin güney surlarında yapılacak proje ve restorasyon çalışmaları ile Eski Van Şehri sınırlarını görünür hale getireceğiz. Geleceğe Miras Projemiz ile Eski Van Şehri'ni ören yeri statüsü kazandırmayı da hedefliyoruz.

Bakanlığımızca hazırlanan Ziyaretçi Karşılama ve Çevre Düzenleme Projesi kapsamında, restorasyonlarla ayağa kaldırılacak yapıları özgün yürüme yolları ile birbirine bağlayacağız. Kısa ve uzun tur olmak üzere yürüyüş rotaları oluşturarak ziyaretçilere Eski Van Şehri'nin orijinal sokaklarında yürüme imkanı sağlayacağız." şeklinde konuştu.

Bu heyecan verici projeyi tüm ayrıntılarıyla ve hızlıca hayata geçirmeyi hedeflediklerini belirten Ersoy, şunları kaydetti:

"Geleceğe Miras çalışmaları neticesinde Eski Van Şehri'nin halihazırda taşıdığı sorunların büyük bölümünü çözüme kavuşturmuş olacağız. 4 yılın sonunda Eski Van Şehri'nin yüzde 30'unda kazıları, yine yüzde 30'luk bir alanda da restorasyon, onarım ve koruma çalışmalarını tamamlamayı planlıyoruz.

Bu hedefimize ulaşmak için toplam 800 milyon lira ödenek ayıracağız. İnşallah bütün bu çalışmalar sonuçlandığında Van'ın köklü tarih ve kültürünün, asırlarca kök saldığı bu topraklar üzerinde yeniden yükseldiğini hep birlikte göreceğiz.

Van'da olduğu gibi ülkemizin dört bir köşesindeki antik kentlerimizde yeniden ayağa kalkışı mümkün kılan Geleceğe Miras projesine, fikir aşamasından saha çalışmalarına kadar emek ve destek veren herkese canı gönülden teşekkür ediyorum." ifadelerini kullandı.

Bakan Ersoy, daha sonra Eski Van Şehri'ni gezerek tarihi yapılarla ilgili Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gülsen Baş'tan bilgi aldı.

Programa, Vali ve Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Ozan Balcı, AK Parti Van milletvekilleri Burhan Kayatürk, Kayhan Türkmenoğlu, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hamdullah Şevli, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Gülşen Orhan, AK Parti İl Başkanı Emre Güray, AK Parti Van Büyükşehir Belediye Başkan adayı Abdulahat Arvas, DAKA Genel Sekreteri Halil İbrahim Güray, kurum amirleri, sektör temsilcileri ve Turizm Fakültesi öğrencileri katıldı.

GELECEĞE MİRAS ESKİ VAN ŞAHRİ

Evliya Çelebi elli yıl boyunca gezip dolaştığı yerleri, seyahati esnasında yaşadığı,  gördüğü ve duyduğu her şeyi titiz bir şekilde yazdığı on ciltlik seyahatnamesine kaydeder.

On ciltlik seyahatnamesinin dördüncü cildinde Anadolu'nun doğu ve güneydoğusunda gezinir.

Akrabası olan ve Van'a vali olarak gönderilen Melek Ahmet Paşa ile beraber 09 Mart 1655 tarihinde Van'a gelmek üzere İstanbul'dan yola çıkar.

Bu yolculukları yaklaşık üç ay sürer. Bitlis'ten Van'a gelirken geçtiği Ahlât, Adilcevaz, Erciş, Muradiye, Amik gibi yerleşim yerlerinden de bahseder.  05 Haziran 1655 tarihinde Van'a ulaşır. 

EVLİYA ÇELEBİ GÖZÜNDEN VAN GÖLÜ

Evliya Çelebi Van Gölü suyunun çamaşırları temizleme özelliğini şöyle bir hikâye ile anlatır: 

"Süphan Dağını yuva edinmiş bir ejderha vardır. Bu ejderha zaman zaman yuvasından çıkarak insanlara zarar vermektedir.

Hazreti Ali bu ejderhayı gelip öldürür. Ancak ejderhanın kanı Hazreti Ali'nin atı Düldül'e ve hırkasına bulaşır.

Hazreti Ali ejder kanı ile bulanmış hırkasını Van Denizi'nde yıkarken elinden bir parça sabunu Van Denizi'ne düşer. Peygamberin damadı,  Ali Kerrar-ı Veli :" İlahi, bu denizde esvabını (kıyafetlerini) yıkayanların esvablarını, benim sabunumla kıyamete kadar pak ve tertemiz eyle" diye dua ettiğinden halen günümüzde Van Gölü zehir gibi acı iken sabunsuz bir çeşit beyaz esvap yıkanır ki diller ile anlatılmaz."der…

EVLİYA ÇELEBİ GÖZÜNDEN VAN KALESİ

Van Kalesi hakkında" Nice bin okçu pehlivanlar aşağıdan ok atıp kaleyi aşıramamışlardır.

Ama Sultan IV. Murad Han Revan Kalesini fethedip bu Van'a geldiğinde Pehlivan Sarı Solak'a ve Koca Hacı Süleyman'a ok attırıp Van Kalesini aşırmışlardır.

Gerçekten de mavi bulutlar içinde görünmez seçkin bir kaledir."der…

EVLİYA ÇELEBİ GÖZÜNDEN VAN İKİLMİ

Van'ın iklimini anlatırken, "Van'ın sonsuz hayat veren havası" başlığı altında:

"Bu Van'ın suyu ve havası çok tatlıdır. Yavaş esen rüzgârı bu şehre mahsus olduğundan küçük-büyük bütün insanları düzgün yapılı, sağlıklı, sağlam bünyeli, dev elli olurlar.

Kışın orta derecede soğuklukta olduğundan yazı-kışı güzeldir."der…

Evliya Çelebi'nin Van ile ilgili anlatımları birinci ciltte bulunmaktadır.

Evliya Çelebi yukarıda isimleri verilen büyük yerleşim yerlerinin yanında seyahati sırasında geçtiği birçok küçük yerleşim yerlerini hatta köyleri bile anlatmıştır. 

EVLİYA ÇELEBİ'NİN GÖZÜNDEN AMİK VE MOLLAKASIM KÖYLERİ

Evyliya Çelebi sadrazam Melek Ahmet Paşa ile önce 1652 Senesinin Recep ayında Amik köyüne gelir.

Amik kalesinin 940 tarihinde Rüstem Paşa tarafından zabt edildiğini buranın bir Tūrkmen köyū olduĝunu Van eyaletinde Paşa hassı ve ve Van kadısı hükmünde naiblik olduğun Kale dizdarı ve elli kadar neferi olduğunu yazar bir han hamam ve küçük çarşısından bahseder.

Bu Amik kalesinden doğuya doğru giderek Alakköye geldik Burada Paşa ile buluşarak Amik kalesini anlattım.

Paşa görmeden hayretler içinde kaldı. Buradan yine doğuya doğru giderek (Kara Kasım Köyü) ne geldik Yeşil bir kazada yüz hâneli şenlikli bir köydür.

Burada Dördüncü Sultan Murad Han’ın bir sofası vardır.

Halen mesire yeridir Molla Kasım adında ki zât da burada bir derviş tekkesi içinde olup sar’a hastalığına tutulmuş olan bir kimse burada yedi gün kalınca şifa bulur.

Buradan kıbleye doğru giderek Çaybaşı denilen yerde menzil aldık.

Yeşil bir sahra olup çaydan uzakça yüz haneli gelişmiş bir köyü var.

Bu çay Çomaklı Dağı’ndan ve Van’ın doğu tarafında bir top menzili olan Akkirpi dağlarından toplanıp burada Van gölüne dökülür.

ESKİ VAN GRAVÜRLERİ

Van'ın kent hafızası, şair ve yazar Ümit Kayaçelebi, dünden bugüne Van'ın en işlek caddesi olan Cumhuriyet Caddesindeki değişimi yazdı...

CUMHİRİYET CADDESİ ŞEHRİN AYNASIYDI

Vakti zamanında o rüyalar şehri, hayaller diyarı, sessiz sakin ve asude şehri Van’da bizim bir cumhuriyet Caddemiz vardı.

O şehrimizin aynasıydı. Her şey oradaydı her iş o cadde üzerinde başlar biterdi.

Hükümette mi işin var Vali orada, Milli Eğitim orada, Tapu, Orada, Nüfus dairesi orada ve hatta Emniyet müdürlüğü de dahil cümle resmi daireler hepsi hükümet binasının çatısı altında.

Hükümet binasının önünde sadece Vali beye mahsus makam arabası ve bir de bunun haricinde Emniyet Müdürünün arabasından başka bir vasıta göremezdiniz.

Yol üzerinde Vakıflar Bankası, İş Bankası, Yapı Kredi Bankası , Gümrük  Müdürlüğü, Tekel Müdürlüğü, PTT Merkez Müdürlüğü  ve Belediye Reisliği hepsi Cumhuriyet Caddesinin üzerinde olunca bütün resmi işler ve işlemler hep burada görülmekte.

CADDEYE PARK EDEN VASITA YOKTU

Caddenin iki kıyısında da çeşitli esnaf ve tüccarlara ait muhtelif iş yerlerine ilaveten Taksi yazıhaneleri var ama inanın hiç biri cadde üzerinde durmuyorlar ve hep yolun arkalarında park ediyorlar.

Cadde üzerinde park eden vasıta asla görmek mümkün değil.

Yani burası benim dükkanım deyipte esnaf tüccar dükkanının önüne arabasını getiripte oraya bırakmıyor.

Cadde de kaldırımlar adeta boş rahat rahat yürüyorsunuz ne size omuz vuran var ne de çarpışan.

Araba sesine korna sesine adeta hasretiz bu kadar asude bir şehirde yaşıyor ve böyle bir cadde de yürüyoruz.

Temizlik mi! koskoca caddeyi tek başına bir çöpçü temizliyor aklıyor paklıyor.

Görgüsüzlük yok.

Yiyeyim atayım, içeyim atayım, yere tüküreyim, balgam atayım bunlar çok zor görebileceğiniz şeyler.

HERKES CADDENİN ÇÖPÇÜSÜYDÜ

Caddedeki esnaf hepsi yaz kış kapısının önüne gözü gibi bakar ve mıntıkasını kendisi temiziler.

Kimsesin çöpçüyle işi yok ve olmazdı da. Herkes caddesinin ve sokağının çöpçüsü.

Çer çöpünü toplar gaz tenekesinden icat ettiği tenekeye bırakır akşam üzeri çöpçü alır götürür küllüğe bırakır ve oradan çöp arabası alır giderdi.

Kış ayları geldiğinde bile herkes kapısının önü donmasın ne kendisi kayıp düşsün, nede kaldırımdan gelip geçen kayıp da düşüpte bir yerini kırmasın incitmesin diyerek mecrefe ile kapısının önünü kürür ve sonradan da sekeville iyicene süpürür kaldırım da kardan temizlenerek piri pak olurdu.

Yok efendim ben tüccarım ben zenginim bana ne ben süpürmem etmem diye hiçbir kimsensin aklının ucundan bile geçmezdi.

Hepsi dededen  babadan atadan görmüş geçirmiş insanlardı o yüzden Cumhuriyet caddesine önce cadde üzerinde yer alan esnaf ve ehli tacirler bakarlardı.

Akşam  olduğu zaman yaz günlerinde bir çoğu da kapısının önünde oturur sohbet eder çay içerlerdi  kapılarının önünü de sularlardı toz olmasın diye.

Yok arazöz gelsin sulasın diye bir beklentileri de yoktu ve kendi işlerini kendileri görürlerdi.

Şehirde özellikle Cumhuriyet Caddesinde çok muhterem tüccar ve esnaflarımız yer alırlardı ki hepsi birbirinden kıymetli insanlar.

BİR ZAMANLAR CUMHURİYET CADDESİ ESNAFLARI

Dilerseniniz aklımda  kalan bazıların şöyle bir sıralayayım;

Süleyman Salaz Beşyol Taksi, Van Muş Nakliyat Anbarı Kaya Kayaçelebi  Avukat Münci ve Necat İnci, Kamelya Ticaret Tuncay, Ayhan Kayaçelebi, İstanbul Radyo Tamir Ali Bey, Şifa Eczanesi, Kral Konfeksiyon, Gençlik kitabevi Cahit Türkoğlu, Aktan Kırtasiye Cevdet Büyükbay, Şahin Türkmenoğlu, Kunduracı Fevzi Aydın ve Fevzi Gülpınar, Halk Fırını, Terzi Şamil Perihan oğlu, Terzi Şeref Koç, Güleryüz Kasket, Ada Palas, Cengiz Çaldağ, Avukat Tevfik Doğuışıker, Avukat Burhan Koçak, İlhami Şengül, Resul il, Ömer il Niyazi, Hakkı ve Ahmet Türkmenoğlu kardeşler, Cem ka, Enver Perihanoğlu, Özvan Çayevi, Yalçın kitapçı, Vansesi Gazetesi, Altınmakas, Niğdeli Mobilyacı Şevket, İzmir Kundura, Saraçoğlu kardeşler, Hadanoğlu ticaret ve daha bir çok esnaf ve tüccar bu kadar saymakla iktifa ediyorum.

ARTIK KALDIRIMLARDA YÜRÜMEK ZOR

Kuyumcu olarak da sadece cadde   üzerinde Sabahattin ve Celal Yüzbaşıoğlu var.

İşte dün böyle idi. 

Bu gün ise artık ne o eski esnaflar var nede tüccarlar çoğu Hakkın rahmetine gitimiş veyahut başka yerlere göçmüşler. 

Artık kaldırımlarda yürümek zor omuz vuranda var çarpanda var.

Çünkü şehir kalabalıklaşmış. Milyonluk şehir.

Kimse kimseyi tanımıyor küçükler büyüklere yol vernmez olmuşlar.

Kaldırımlar yayalara yetmediği gibi arabalarda caddeye yetmez olmuş.

O dün bom boş olan yollarda artık ip gibi park eden vasıtalardan geçilmiyor.

Zaman oluyor ki çift sıra bile park edenler olabiliyor.

Bir yanda yayalar kaldırımlara sığmaz iken arabalarda caddeye sığmıyor.

Cumhuriyet caddesi o eski orijinilatesini kaybetmiş maalesef hiçbir özelliği ve güzelliği kalmamış.

Bir araba meşheri olan Cumhuriyet caddesinde bazen gezerken burası Cumhuriyet caddesi mi yoksa Cumhuriyet parkımı diye aklımdan geçiriyorum.

Bakıyorum cadde caddeden çıkmış da parka dönmüş gibi görüntü vermekte.

Bu tablo inanın  beni her zaman üzmekte  ve o eski Cumhuriyet caddesi ile kıyasladığımda haliyle çok üzülüyorum.

Dün caddede iki kuyumca varken bu gün kuyumculardan geçilmiyor.

Kendi mülkiyetleridir kimse onlara kalkın gidin deme hakkına da sahip değil lakin bu esnaf bir plaza bir iş merkezinde pekala bir arada olabilirlerdi ama bu çok istenilen bir şey olsada maalesef hayata geçirilmedi.

CUMHURİYET CADDESİ TRAFİĞE KAPATILSIN

Keşke bu hemşerilerimiz bir yerde bir arada olsalardı Vana çok büyük bir iyilikte bulunmuş olurlardı!

Cumhuriyet Caddesi kapatılsa burada araçlar park etmese caddenin  bi görücüye çıkması neden mümkün olmuyor?

Neden her gelen burada park ediyorlar?

Cumhuriyet Caddesi trafiğe kapansa kaldırımlarda yeni güzelleştirmeler yapılasa güzel olmaz mı?

Bunu idarecilerimiz gündeme getirseler bu mümkün olursa inanın Cumhuriyet Caddesi Vanın boynuna takılan altın bir gerdanlık gibi süsler diyorum.

Böyle bir cumhuriyet caddesini hayal ediyor ve özlüyorum bilmem siz ne dersiniz.!

İŞTE CUMHURİYET CADDESİNDEKİ 100 YILLIK DEĞİŞİM

İnsanlık tarihi boyunca birçok şehir var oldu, yıkıldı ve yeniden kuruldu.

Peki dünyanın en eski şehirleri nereleri?

İşte dünyanın en eski şehirleri!

Listede bakın Türkiye'den de 4 şehir var...

Dünyanın dijital kütüphansi sayılan Vikipedi'ye göre Dünyanın en eski üç kenti Şam, Eriha ve Biblos'tur. 

Türkiye'nin hala  yaşanılan en eski kentleri ise sırasıyla Mardin, Nusaybin, Dülük, Harran ve tarihi Bakır Çağına dayanan Van olarak sıralandı...

İşte O Liste

• Şam, Suriye (Bakır Çağı)
• Biblos, Lübnan (Bakır Çağı)
• Susa, İran (Bakır Çağı)
• Sayda, Lübnan (Bakır Çağı)
• Mardin, Türkiye (Bakır Çağı)
• Krokodilopolis (Feyyum), Mısır (Bakır Çağı)
• Nusaybin, Mardin,Türkiye (Bakır Çağı)
• Filibe, Bulgaristan (Bakır Çağı)
• Dülük (Gaziantep), Türkiye (Bakır Çağı)
• Harran, (Şanlıurfa), Türkiye (Bakır Çağı)
• Tuşpa (Van), Türkiye (Bakır Çağı)
• Eriha, Filistin (Bakır Çağı)
• Rayy, İran (Tunç Çağı)
• Beyrut, Lübnan (Tunç Çağı)
• Kudüs, Filistin (Tunç Çağı)
• Sur, Lübnan (Tunç Çağı)
• Erbil, Irak (Tunç Çağı)
• Arrafa (Kerkük), Irak (Tunç Çağı)
• Yafa (Tel Aviv), İsrail (Tunç Çağı)
• Halep, Suriye (Tunç Çağı)

• Belh, Afganistan (Demir Çağı)
• Hanya, Yunanistan (Demir Çağı)
• Larnaka, Kıbrıs (Demir Çağı)
• Tebai, Yunanistan (Demir Çağı)
• Atina, Yunanistan (Demir Çağı)
• Lizbon, Portekiz (Demir Çağı)
• Cádiz, İspanya (Demir Çağı)
• Varanasi, Hindistan (Demir Çağı)
• Xi'an, Çin (Demir Çağı)
• Sakız, Yunanistan (Demir Çağı)
• Midilli, Yunanistan (Demir Çağı)
• Ecbatana (Hamedan), İran (Demir Çağı)

İşte Bir Çok Medeniyete Ev Sahipliği Yapmış Van'ın Tarihi

Van Anadolu'nun en büyük kapalı havzası olan Van Gölü kıyısında toprakları verimli akarsuları bol iklim koşulları oldukça elverişli bir yerleşim merkezidir.

Bu yüzden tarihin eski çağlarından beri birçok medeniyetin hâkim olduğu bir yer olmuştur.

Başkent TUŞBA

Arkeolojik araştırmalara göre Van ili yazılı tarih öncesi dönemleri M.Ö. 5000-3000 yılları Kalkolitik dönem başlarına kadar uzanmaktadır. M.Ö. 2000 yılında bu bölgede ilk olarak devlet kuranlar Hurrilerdir. Daha sonra Hurrilerin bölgedeki devamı olan yerli kavimler tarafından M.Ö. 900 yıllarında başkentleri Tuşba ( VAN) olan Urartu devleti kurulmuştur.

Urartular M.Ö. 612 yılına kadar Van Bölgesinde güneyde yukarı Mezopotamya'ya kadar uzanan topraklarda hüküm sürmüşlerdir.

M.Ö. IX. Yüzyılda Kral Sarduri tarafından Van kalesi yaptırılmıştır. M.Ö. VII. Yüzyıl başlarında Mezopotamya'dan Anadolu'ya akınlar düzenleyen Asurlular Van kalesini ele geçirince Urartular Tuşba yakınlarında Rusahinili (Toprakkale) şehrini kurarak varlıklarını devam ettirmişlerdir.

M.Ö. 612 yılında Anadolu'ya gelen Medler büyük Urartu Krallığı'na son vermişlerdir.

Yerleşik bir nizam kuramayan Med Krallığı Persler'e yenilip yıkılınca Van ve yöresi M.Ö. 332 yılına kadar Pers M.Ö. 129 yılına kadar Büyük İskender'in doğu seferinden sonra Makedonyalılar ve M.Ö. 88 yılına kadar da Partların egemenliğinde kalmıştır.

Tarihi dönem içerisinde Van ve yöresi Romalılar ile Sasaniler arasında çatışma sebebi olmuştur. M.S. 395 yılına kadar Sasani sonra da Bizans egemenliğinde kalmıştır.

Hz. Osman zamanında Bizans'ı bozguna uğratan Müslüman orduları 644 yılında Van ve yöresini ele geçirmiş bu hâkimiyet Emevi ve Abbasi devletleri tarafından da sürdürülmüştür. Eskiden beri Van bölgesinde yaşayan Ermeni azınlığı kısa bir süre Van çevresinde bir krallık kurmuş ve İslam İmparatorluğu'na tabi olmuşlardır. Hıristiyan sanatının mühim bir eseri olan Akdamar Kilisesi aynı adı taşıyan Ada üzerinde Kral Gagik tarafından 915-921 yılları arasında yaptırılmıştır.

MALAZGİRT ZAFERİ ile SELÇUKLİ TORAĞI OLMUŞ

Çağrı Bey döneminde Anadolu'ya keşif amaçlı yapılan seferler 1071 Malazgirt zaferiyle neticelenmiş Van ve çevresi Büyük Selçukluların egemenliğine girmiştir. Büyük Selçuklulardan sonra bir süre Eyyubi egemenliğinde kalan şehir 1230 yılında Karakoyunluların hâkimiyetine girmiştir.

Bu tarihlerde eski Van şehrinde bulunan Ulu cami Karakoyunlu Yusuf tarafından yaptırılmıştır. Karakoyunluların Uzun Hasan'a mağlup olmalarıyla Van ve havalisi Akkoyunluların eline geçmiştir.

Kanuni Sultan Süleyman döneminde Safevi Devleti'ni yenen Osmanlı orduları 1458'de Van'ı fethetti ve bu fetih 1555 yılında yapılan Amasya Antlaşması ile kesinlik kazanmıştır.

Van Beyler Beyliği'ne atanan Hüsrev Paşa ve Kayaçelebizade Koçi Bey kendi adlarını taşıyan birer cami yaptırmışlardır. Aynı dönemlerde "Kitap-ı Lugat-ı Vankulu" adlı eser Vankulu Mehmet Efendi tarafından hazırlanmıştır.

XIX. yüzyılın ikinci yarısından sonra Van'da ekonomik bakımdan güçlü olan Ermeniler ihtilal cemiyetleri kurarak Rusların da desteğiyle silahlanmaya başlamış 1915'te birçok kaza ve köyde katliama girmişlerdir.

Aynı yıl Van'ı istila eden Ruslar Ermenileri destekleyerek şehri ateşe vermiş ve Osmanlı ahalisi şehri boşaltmak zorunda kalmıştır. 1918 yılında Van yakılıp yıkılarak büyük oranda nüfus kaybına uğradığından bugünkü yerinde yeniden kurulmuştur.

Başlayan Türk harekâtı karşısında işgal ettikleri topraklardan çekilen Ruslar ve Ermeniler doğudaki aşiretlerin de desteğiyle tamamen Anadolu'dan çıkarılmış ve Türk ordusu 2 Nisan 1918' de Van'a girerek şehri kurtarmıştır.

16 Mart 1921' de imzalanan Moskova antlaşması ile Ruslar Van ve Bitlis'e ait isteklerinden vazgeçmişlerdir. 29 Ekim 1923'te Vilayet merkezi olan Van'da Devlet ve Belediye tarafından alt yapı çalışmaları başlatılmış savaştan yakılıp yıkılan şehir yeniden inşa edilmiştir.

VAN HÖYÜĞÜNDE 7 BiN YILLIK TARİH

İpek yolu’nun geçtiği stratejik bir konumda bulunan Van, tarihte birçok devlete ev sahipliği yapmıştır. Müslümanların çoğunluk, Ermenilerin azınlıkta olduğu Van’da yıllarca beraber yaşamışlardı. Ancak Osmanlı Devleti’nin zayıflamaya başladığı sıralarda misyonerler Ermenileri birlikte yaşadıkları Müslümanlara ve devlete düşman etmek için çalışmalarda bulunmuşlardı.

Misyoner okullarında, kiliselerde Ermenilerde milli bilinç uyandırılmaya çalışılmıştı. Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’na katıldıktan sonra Ermeniler Osmanlı’ya karşı büyük devletlerle işbirliği içerisine girmişti. Ruslardan destek alan Ermeniler, ülkenin birçok yerinde isyanlar, olaylar çıkarmışlardı. Bu olayların en kanlı ve yoğun yaşandığı yerlerden biri de Van idi. 1915’te çıkardıkları isyan Van merkez dâhil köy ve kazaların tamamına yayılmıştı.

20 Mayıs 1915’te Rusların Van’a girmesi Ermeniler tarafından sevinç gösterileriyle karşılandı.

Ruslar savaşta şehri ele geçirmelerine yardımcı olan Ermeni çete lideri olan Aram Manukyan’ı Van Valisi olarak atadı. Osmanlı Ordusu Van’ı geri alana kadar Ermeniler Van’da savunmasız Müslüman halka akla hayale gelmeyecek işkence ve katliamlarda bulunmuşlardı.

Ermeniler, devlet dairelerini ve Müslümanlara ait olan evleri yakıp yıkmışlardı. Bu çalışmada 1915’te Van’da baş gösteren isyanda Ermeni çeteleri ve isyanda etkili olan çete lideri Aram Manukyan’ın faaliyetleri incelenecektir.

İşte Tolstoy'un Kızının Kaleminden 1915 Ermeni Olayları Gerçeği

Üünlü Rus Yazar Lev Nikolayeviç Tolstoy’un kızı Aleksandra Lvovna Tolstaya’nın kaleme aldığı hatıratındaki 1915 yılının Haziran ayının son haftasında geldiği Van şehri hakkındaki izlenimleri ve bu şehirde yaşanan Ermeni isyanına dair verdiği bilgiler...

 "Ermeniler, canlı canlı Türkleri gömüyorlardı."

Aleksandra Tolstaya, 1. Dünya Savaşı'nda gönüllü hemşire olarak Rus ordusuna katıldı. 20 Mayıs 1915’te Rus ordusunun Ermeni çetelerin yardımıyla Van’ı işgalinden sonra Van’a geldi.

Anılarında Van’da yaşanan Türk-Kürt soykırımını şöyle anlatıyor:

“Yerde bezlerle örtülü, kirli bedenler: Türkler. Erkekler, kadınlar, yaşlılar, gençler, çocuklar. Hepsi birlikte üst üste yığılmış bir halde. İniltiler, sayıklamalar, küçük çocukların ağlama sesleri. Bize doğru kirli zayıf eller uzanıyor, kadınlar ağlıyor. Ben, gazetelerde Türklerin hunharca davrandıklarını, Ermenileri katlettiklerini okumuştum. Anlamıyorum… - Burada Van’da biz, Ermenilerin insanlık dışı gaddarlığını gözlemledik. Ermenilerin, kadınların göğüslerini kestiklerini, kollarını, bacaklarını tersyüz ettiklerini ve kırdıklarını söylüyorlardı.

Bu insanlık dışı gaddarlığın kurbanlarını bizzat ben kendim gördüm. Biz Van’a geldiğimiz zaman, esirlerin bir bölümü ölmüştü. Yaklaşık 800 kadar insan kalmıştı. Her gün 15-20 cesedi eski çukurlara yuvarlıyor ve toprakla üstünü gelişi güzel kapatıyorlardı.”

Van'da bir çok türkü ve halk oyununun kaynak kişisi olan ve şık giyiminden dolayı 'Tango Ağa' olarak adlandırılan Sadullah Karatekin.

Tango Ağa, yaşadığı dönemde oldukça şık giyinen ve oldukça bakımlı biri olmasından dolayı kendisine 'Tango Ağa' lakabı verilmiştir.

Asıl Adı Sadullah Karatekin'dir. 1956 yılında zamanın Cumhur Başkanı Celal Bayar'ı Van'dan uğurlamaya giderken bindiği araç devrilmiş ve bu kazada vefat etmiştir.

1950 yılına ait ses kaydı Murat Oto arşivine aittir.

Kayıttaki Eserler:

Havada Bulut Benim (Uzun Hava)

Pehlivan Oyun Havası

Ağaç Başında Gora

Ezel Bahar Yaz ayları Gelende

Kerem Dedi Bu Dünya'da Üç Nesneden Korkarım

Van'ın Kent Hafızası Sait Ebinç'in kaleminden Tango Ağa

On dokuzuncu asrın son çeyreğinde 1879 Doksan üç harbinden bir sene sonra doğmuş Van’da Mollakasım Köyü’ndeki yatırı bulunan Karaşeyh’in ahfadından olup esas ismi Sadullah Karatekin’dir.

Eskiden hacılık ve hafızlık insanı adından eden unvanlardı.

Bu nedenle lakaplarıyla topluma mal olmuş şahısların isimleri yakın tanıdıkları hariç çoğunlukla lakaplarıyla bilinirdi.

Filvaki Tango Ağa lakabı Sadullah efendinin ismini geride bırakıp adının önüne geçmiş bir lakaptı. Tango Ağa Van’da hem Abdülhamit dönemini yaşamış hem Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemini yaşamış bir insandı. Tango Ağa Van’ın işgal yıllarının çilesini zorluğunu görmüş ve bizzat tanık olmuş bir insandı.

Bulunduğu her sohbet ortamında Atatürk’e olan hürmetini ve sevgisini dile getirirmiş. Bu nedenle başındaki milli mücadaleyi temsil eden kalpağı ölene kadar çıkarmadı.

Tango Ağa aynı zamanda Van’ı İstanbul Meclis-i Mebusan'da temsil eden Van’ Mebusu Hakkı Ungan’la da akrabaydı. Hakkı Ungan daha sonra yedi dönem Van mebusluğu yapacaktır. Hakkı Ungan’ın Babası Hacı İbrahim’in Babası Hüseyin Mollakasım Karyesinden (köyünden) Şeyh Mustafa Efendinin biraderi Şeyh Ahmet’in kızıyla evliydi. Tango Ağa Van’ın renkli simalarından biri olarak her zaman meşk meclislerin aranan şayanı-ı dikkat adamlarından biriydi.

Düğünelerde Aranan Bir Sesmiş

O davudi sesiyle çok güzel Türküler söylermiş. Düğünlerde merasimlerde onun sohbeti nüktesi ve hepsinden önemlisi sesi ve çok güzel oyun oynamasıyla marufmuş. Bu lakap onu tanıyanların anlatıklarına göre kendisi İstanbul’da uzun süre kalıp her zaman şık giyindiği için bu ad Van’ın sakinleri tarafından ona yakıştırılmıştı.

Tango Ağa uzun boylu, mütebbesim simasıyla başında her daim Kuvvayı Milliye’nin sembolü olan kalpağıyla Fransız devrimindeki Jakobinlerin giydiği külot pantolonu ayağında her daim parlak çizmeleriyle elinde gümüş kırbacı göğsünde gümüş köstekli Nacar saatiyle at sırtında Van’a gelip giderken bütün o muhittte köylerde ve şehirde hatırı sayılır hürmet duyulan sofralı bir şahsiyetmiş.

1957 senesinde Van’a gelen Cumhur Başkanı Celal Bayar'ı karşılamak için Terzi Baki Okay ve Edremitli Baydaş’la birlikte Hava Alanı’na giderken o zamanki Edremit yolu Van Kalesinden başlayarak Şamranaltı'ndan geçtiği için o civarda Terzi Baki Okay’ın jipinin devrilmesi suretiyle kaza geçirirler o kazada Terzi Baki Okay ve Edremitli Baydaş yaralı kurtulurken Tango Ağa bu kazada rahmete gider.

TANGO AĞA ARŞİV KAYITLARI

Van'ın kent hafızası Sait Ebinç hocamızdan, Van kültüründen önemli bir yeri olan Van Kuşları hakkında keyifli bir köşe yazısı...

DAMLAR ve O ADAMLAR: ŞEHİR KUŞÇULARI

Dam dediysem; sakın ha!! şimdilerde entel barlarda soytarılık jargonunda “consume” edildiği tüketimin erotikleştirildiği erotizmin tüketimleştirildiği kadını muvakkat (geçici) tüketimin nesnesi olarak gören o meşum zihniyetin kullandığı “Dam” kelimesiyle karıştırmayasınız ha!!.

Dam kelimesinden muradım bütün bu olumsuz telmihlerden azâde bir zamanlar şehirlerde bağlar ve bahçelerin serin gölgeliğindeki sessiz sâkin sakız gibi beyaz badanalı şahsiyeti olan evleri kast ediyorum.

Bu yazıya başlık teşkil eden “o adamlar”dan kastım ise hususen o evlerin damlarına çul serip kuşçuluk ve kuşbazlıkla uğraşan insanlardır.

Mahelle'den Apartman Teraslarına Hapsolan Güvercinler

Şehirlerin henüz apartman cinnetine teslim olmadığı, tek katlı evlerin bağlı bahçeli zamanlarında en masum hobilerden biri de kuşçuluktu. Dünyanın en sâfiyâne hobilerinden biriyle uğraştıkları halde kuşçular kadar azarlanan ve horlanan bir başka zümre var mıdır bilmiyorum.

Eskiden kuşçulara ne kız verilir ne de şahitlikleri kabul edilirmiş. Kız vermemeyi anlamak mümkün ama şahâdetlerinin kabul edilmeme gerekçesi oldukça ilginçtir. Kuşçular çarşıda pazarda sokakta muttasıl gökyüzünün sonsuz maviliklerine baktıkları için kuşçuların etraflarında olup biten şeyleri fark etmeyecekleri düşünülürmüş. Kuşçuların o yıllarda mahalle sâkinleri nezdindeki statüleri yarı mecnun ıslaha muhtaç kişilerdi.

Kuşçular ebeveynlerin en başta azarlaya azarlaya artık gına gelip baş edemedikleri en sonunda kabul ettikleri bir gruptu. “Ölüye bir gün ağlanır deliye her gün” sözü umumiyetle kuşçular için de kullanılan bir sözdü.

Güvercin Türk İslam Kültüründe uğur getirdiği efendimizi müşriklerden kurtardığı inancının aksine bazen uğursuzluk getirdiğine de hükm edilirdi. Güvercinlerin "Pisliğime basanlar ve etimi yiyenler bu dünyada doymasın" diye beddua ettiğini söylerlerdi.

Kışın toprak damlı evlerin yağmurlu karlı günlerinde evin çatısının damlamasının suçu bile kuşçuların hanesine yazılan kabahetlerden biriydi. Oysa 19. Asrın başlarında telgraf icat edilmeden kuşçuluk ve kuşbazlık bir haberleşme mesleği olarak Avrupa ve Osmanlı saraylarında en itibarlı mevkiî ve mesleklerden biriydi.

Sarayda Kuşçubaşılık diye mühim bir mevkii bile vardı. Sarayın en itibarlı mesleklerinden biriyken zamanla telgraf ve telefonun icadıyla saraydan kovulup sokağın en itibarsız uğraşı derecesine düşen kuşçuluk ebeveynlerin çocuklarının istikbaliyle ilgili mesleksiz kalacaklar diye en büyük endişelerinden biriydi.

O yıllarda sokakta kuşla köpekle uğraşan çocukların istikbalinin pek parlak olamayacağı konusunda toplumsal hafızada üzerinde ittifak edilmiş yaygın bir kanaat vardı. Şimdi bu kırk yıllık toplumsal değişmeye bakıyorum bırakın sokakta köpekle kuşla oynamayı köpekler sokaktan artık evlerin içine alınıp bu konuda köpek otelleri yeni yeni sektörler bile oluşmuş durumda.

Her Mahallesin Ünlü Bir Kuşçusu Vardı

1970’li yılların ortalarında mahalle sakinlerinin gözünde kuş yetiştirmek ayıplanan küçümsenen bir meşgale olsa da Van’da her mahallenin ünlü kuşçuları vardı. Kuş yetiştirmeye kuş sevgisini kuşçulardan başka kimse anlamaya yanaşmasa da bu fakirin küçük biraderi de evin ciddiyet ölçülerinin hayli dışında bu meşgaleyi Ezemin oğlundan tevarüs etmişti.

Çocukluğunun kısm-i azamı pinlerde kümeslerde damlarda üstünde başında kuş teleği ve kuş tüyü eksik olmaksızın geçse de bu kuşçuların bütünü mesleksiz sayılmazdı.

Bir kısmı mesleklerinin yanında bu hobiyi sürdürürlerdi. Hatta içlerinde ulusal çapta büyük iş adamı olanlardan biri Abdurrahman Yörūktū. Hacı Nuhi'nin torunu Ali Polatoğlu gibi eşraf ve esnaf taifesinden kuş merağı olanlar da vardı.

Bir de bütün mesaisini bu meşgaleye harcayan iş güç geçim derdi demeden çoluk çocuğun bütün rızkını düşünmeksizin bütün mesaisini bu meşgaleye harcayan gökyüzünün sonsuzluğunda hayal bulutlarına dalanlarda yok değildi.

Van’da kuşçuların bir zamanlar sürekli kuşlarla ilgili sanki adeta ornitoloji(kuş bilimi) kongresi gibi her defasında yeni gelişmelerden haberdar oldukları bilgi alış verişinde bulundukları kuşçular kahvesi de vardı. Kuşçuların gözünde kuşun taklası üç beş kez üst üste takla atışını seyretmek uğruna feleğin bütün zevklerine gözlerini kapatan ve bu esnada damdan düşüp bazen çamura batıp bazende bir taraflarını kıran eski zaman kuşçularını şimdi merhametle karışık bir sevgi ile hatırlıyorum.

Bazen de bütün harçlıklarını o tarihlerde halen bacası tüten Van daki un fabrikalarından Şamran Un fabrikası Vangölü ya da Kale Un fabrikasından kuşlarına yem almak için kapı aşındıran kuşçularla küçük kardeşim sayesinde mülaki olmuştum.

Van’da kuşçular arasında zimni bir teamül vardı gökyüzü her mahallenin kuşçuları tarafından adeta parsellenmişti. Bu gün diplomasideki gibi her mahallenin kuşçularının kuşlarını uçurduğu hava sahanlığı vardı. Bir başka mahallenin kuşçusu diğer mahallenin gökyüzündeki kuş kümesine parlak verirse el verirse bu kaideyi ihmal etmiş olurdu. Parlak vermek ya da el vermek sadece tek başına uçan yabancı kuşlar için geçerli bir kaideydi. Bu kaideye riayet etmeyen kuşçular teamüle aykırı hareket etmiş olur kuşçular zümresi içinde muteber kuşçu sayılamazdı.

Yüreklerinin yarısını belki de tamamını çocukluk safiyetine tahsis etmiş bu garip kuşçu zümresinden hatırlayabildiğim kadarıyla Van'da neredeyse her mahallede bir iki kuşbaz vardı.

Bunlardan hafızamda kalanlar; Kuşçuların yoğun bulunduğu mahelleler İskele mahallesinin kuşçuları, Suvaroğlu Gölbaşı, Mercimek Çalık Dere mahallesi,

Ğaraba mahallenin Ğaçortun kuşçuları meşhur kuşçulardı. Mahallelerin kıdemli kuşçularına gelince rahmetli Veysel Çiçeksay, Erek'te Selami Demirci Terzioğlunda Hakkı Terzioğlu Sıhkede Gülsoylar Karakelleler, Öğretmen Erol Aka. Eşekçiogullarından Yaşar Yarımbatmanda Sabahattin Yarımbatman Suvaroğlu’nda Kuşçu Seledin (Selahattin Demirer) Şahin Gökalp. Zeki ve Fethi Yakupoğlu kardeşler Yakup Demirbaş ve onun çırağı küçük kardeşim Salih Ebinç Kuş çeşitlerine gelince bunların içinde en makbulü Bağdadi, Mardin, Mısırlı, Arap Papaklı, Kelebek Demkeş Çilli galiba en sıradanına Mığo türleri dahil Evliya Çelebi’nin seyahatnamesinde yirmi iki tür bu ev güvercinlerini saydığını biliyorum.

Pederimin bütün azarlarına rağmen küçük kardeşim bu hobisinden uzun yıllar vazgeçmedi.

En son şehirlerarası bir hırsızlık şebekesinin bir yaz gecesinin tenhalığında kuş kümesine dadanıp kümesin kapısını kırmak suretiyle kümesteki kuşların toptan çalınmasıyla bizim ailede kuşçuluk hobisi de son buldu.

 Bağ bahçe ve sakız gibi beyaz badanalı damlı evlerin müdavimleri

Bu duruma pederim pek belli etmese de galiba gizli bir memnuniyet içindeydi fakat küçük kardeşim hüzün ve hicran içinde aylarca damlarda gökyüzünden kuşlarının bir gün dönüp geleceğini bekleyip durdu. Aylar geçti bir iki kuş dışında dönen olmadı. 1990 lı yıllara gelince şehirlerin ufkunu boydan boya körelten beton kitlesi apartmanlarla birlikte kuşçulukta tarihe karıştı.

Şehirlerde bağ bahçe ve sakız gibi beyaz badanalı damlı evler kalmayınca başları bermutat gökyüzünün sonsuz maviliklerine yönelmiş kuşçular artık sokaklarda görünmez oldular. Bir zamanlar damdan dama sıçrayarak kuşlarını uçurtan kuşbazlar dev bloklar arasında çaresiz kalınca kuşlar gibi kuşçular da şehri terk ettiler.

Güvercin sevmekten başka günahı olmayan derbeder kuşçuların torunları bugünlerde artık şehrin ufkunu boydan boya körelten beton ormanlarından başka bir gökyüzünün büyülü maviliklerini bile göremez oldular...

Bayılırım. Eski Van kışları hayalimden geçtikçe içim titrer. Bahçe içinde küçük bir oda, ufak bir soba üstünde demliğin mırıltısı dışarıda lapa lapa kar. Ağzımın suyu akar. Dışarıda rüzgarın camları zangırdatması insan ruhuna ninni gibi tesir eder. Odunların yanıp sobayı şenlendirmesi sobanın çatırtısı. Kavurga çedene, ceviz ve iğde.

Bu kış gecesinin ayazında bu rüzgar sessizliği kim bilir nerelerden hangi uca dağların yamaçlarından, ıssız vadilerin insansız kalmış köylerinden toplayıp odayı aydınlatan isli lambanın etrafına getirip yığıyordu.

“Nereye gidisen bu karda kışta itin mi azdı?"

Bu soru karın diz boyu olduğu şehrin karlı kış gecelerinde sokağa dolaşmak için her çıktığımda annemden işittiğim azardı.

Başımı alır karlı gecelerde Van’ın sokaklarını gezerdim. Kerpiç evlerin dermansız lambalarından küçük pencerelerinde sokağa sızan ışık.

Küçük pencereli kerpiç evlerin saçaklarından düşen damlalar. Bacalardan çıkan dumanlar köpek uğultuları. Kış akşamları bazı sokakların havasını ağır dumanlar boğardı.

Bu mahalle aralarının kışıydı. Şimdi hatırladıkça gülümsüyorum.

Küçük pencereli kerpiç evlerin buğulu penceresinde düşlere dalmış bir ruhun Erek Dağı’nın dumanlı zirvesine kanatlanmış bir muhayyile insanı çocukluk günlerine götürüyor. Kara kışın ortasında sobası yanan bir odada düşlere dalmak için pencereler ruhun en sakin bir ilticagâhıdır.

Vakta ki mevsimlerden hazan olur, bahçeler bozulur. Çıkagelir güz yeli. Ağaçlar yapraklarını eteklerinin dibine döküp mahcup üryanlıklara bürünür iken memleketin kış saltanatı başlar. Van’ın bağlarına erken düşer kış. Zihnimi pek gerilere çevirdiğim zaman karakışın akşam loşluğunda yahut sabahın alacakaranlığında sobanın gözünden bir sönüp bir parlayarak odadaki eşyaya konup kalkan ateş böceği ışığını zevkle seyrettiğim ve tutuşmuş kuru meşelerin rüzgârı çekiş homurtusunu keyifle dinlediğimi hatırlamaktayım.

Eski devirdeki şehrin karanlık sokaklarının, küçük mütevazı kerpiç evlerinde dermansız ışıklı gaz lambalarıyla aydınlanan, ve kuzine sobası yanan tek odasında patetes közlemenin lezzetini ve hatırasını taşımayan kim var bu şehirde? Daha muhimmi şehrin kış gecelerinde bütün aile fertlerinin ölmemiş babamız, ölmemiş sevdiklerimizle diz dize bir samimiyetle bir araya geldiği anlardı. Atalar sözüdür “Gönül alıcı bir söz bütün bir kış mevsimini ısıtır” sözünün fevhasınca o sıcaklıkları şimdi kamâl-i zevk ve şevkle hatırlıyorum.

Soğuk kış gecelerinde geniş duvarlı toprak damlı evlerin küçük penceresinden perdeyi şöyle bir aralayıp sokak lambasının ışığında düşen karları bir seyrangâhdaymış gibi hiç seyrettiniz mi? Pencereden seyre dalıp uzak ülkelerin dağ başlarında gezen cevelân ruhunuzun köşelerinde kalmış eski zaman kışlarının lezzetini bilmem hatırlar mısınız? Tabiat beyaza bürünüp beyaz gelinlikler giydiğinde, artık o an itibariyle karın saltanatı cihana hâkim olmuş demektir.

Her şey karın hükmüne tabidir. Pencerelerinden vecde benzeyen bir sükûnetle karın yağışı gönlümüzü beyazın en lâtîf tonlarına büründürür. Kar düştükçe ruhunuz ılık bir suda yıkanıyor gibi hissedersiniz.

Karın saltanatı ile birlikte gökyüzünün ve yeryüzünün ruhumuza verdiği temizlik hissi ile sanki bir kadın sandığının sabun ve lavanta çiçeği kokan hoş havasını hissetmeye başlarsınız. Uzak vadilerden, tepelerden gelen velveleli köpek uğultuları bilinmez zamanlardan, bilinmez ülkelerden gecenin sükûnetini yarar, biz çocukların ruhunu korkuyla karışık bir kozmik sükûnete salardı.

Odanın içinde yanan sobanın kızgın alevleri, karanlığın gölgesini yararak tavanda âhenkli bir gölge ve ışık oyununa dönüşür, çocukluk varlığımızı, muhayyilemizi alıp karlı dağ başlarına doğru götürürdü.

Anam, zaman zaman sobanın böğrüne iki odun atar üstündeki demliğin sesi sobanın sesiyle hem âhenk evdeki sıcak huzuru bestelerdi. Dışarıda rüzgâr esip, fırtınalar hüküm sürerken, evin içinde sıcak muhabbeti tamamlayan sobanın ışıldayan ateşi ve mışıldayan sükûtu kalplere çoğalmış bir zevk verirdi.

Aslında çocukluğun kışları bütün kışların şahididir. Bu mevsimler ruh âlemimize kendi mührünü basmıştır. Kozmik hâfızanın uğultusu içinde şehrin gecesini göklerin beyaz kumaşıyla işleyen karın senfonisi, zihnimizin köşelerinde kalan en güzel tadları ve görüntüleri ihsas ederdi. Ebediyetten gelen beyazlık dünyanın üzerine düşünce, gece yıldızlar ile karaağaçların, kavakların tenhâlığından gelen rüzgârın uğultusuna kulak verirdim. Sanki ruhumu kaplayan karın sesi her uğultuyu en güzel bir besteye kalb ederdi.

Yüksek deniz ülkesinin ortasında uzanan bu kadim şehrin kış mâcerasını hangi eser hulâsa edebilir şimdi. Ey kerem sahibi! Kötü görenlerin gözlerini beyaza gark edip, beyazınla bütün ayıpların üstünü örten! Sen ne güzel mehtâpsın. Ne güzel şafaksın.

Ey insanın taşımakta aciz kaldığı hamuleyi asırlardır sırtında taşıyan Şinar ülkesinin ihtiyar dağı Erek! Kaç ömür kervanı geçti eteklerinden? “Ereğin karı menem. Gün vursa erimenem” diye diye hicrânını, feryâdını sana döken âşıklar şimdi hangi unutulmuş mezar taşındadır. Yıldızlı bir gecede senin için yollarını kaybetmiş dervişler şimdi hangi seyyâhın duasındadır. Göğsündeki serin pınar başlarında asırlık uykularına dalmış evliyâlar hangi servilerin, söğütlerin gölgesine yatmaktadır. Yedi yıl yerde yatıp çürümeyen âşığın âhı hangi sazın telindedir? Şehrin bağlarına kar düştü mü horhorun buz pâresi suları tenperver bir ürpertiye dönüşürdü. Ey topraktan yorganını kendi üstüne çekmiş asırlık uykusuna dalmış kadim şehir! Nerde olursak olalım, gönlümüzdeki bütün yollar sana çıkmaktadır. Ve hâlâ biçâre hayat artığı sessiz harabelerinde eski neşeli günlerin uğultuları gelmektedir.

Ey huzur bucağının denizi! Gölge dönüp gün bitende, akşamın ateş ve ışık gölü bütün sularını kavurup altın bir kâdahe kalb ederken, karla birlikte göklerden gelen bir ışık, şehrin güzelliğine düşerken, gönüllere de uzak gurbet ellerde memleket türkülerinin yakıcı tadı ve alevi düşerdi.

Bizim taraflara kış gelip akşam garipliği bastı mı uzun kış gecelerinde bütün kış duvarların içine kapanmış eski şehir hayatındaki toprak damlı evlerde tandır başlarında Zühre ile Tahir, Kerem ile Aslı, Emrah ile Selvi hikâyeleri dinlenirdi. Ve hâlâ var mıdır? Bilmiyorum bu hikâyeler kapalı bir odada birdenbire ışık almış bir avize gibi ruhumuza tesir eden o nur yüzlü nineler.

Uzun ve karanlık kış gecelerinde aydınlık bir çerağ gibi olan bu hikâyeleri babannemden yüzlerce kez dinlerdim. O konuşurken nur yüzünde parlayan o ince gülümseme gözlerindeki ışık medeniyetin bütün hâsletlerini taşıyan o zarif tavrından geliyordu. Gözlerim uykunun serin göllerine dalınca “Balam gerisini de yarın anlatayım” derdi. Ah! o çok ihtiyar, ben ise çocuktum. O kendi hikâyesini yaşayıp göçtü bu dünyadan. Fakat onun hikâyeleri ve bana öğrettiği bu his terbiyesi bir lezzet gibi muhayyilemde hâlâ pırıl pırıl parlamaktadır.

Kış mevsimlerinin sabahlarında bizim oraların havası gönül alıcı olur. Sabahın seher çağında karın senfonisine eşlik eden ezânın rahmânî âhengi küçük pencerelerden evin içine dolar, "Allah-u ekber" sesleri bir semt-i ulvîde çocukluk ruhumuza göklerin ve yerin ruhâni şiirini dökerdi. Bu babannemin hikâyeleri faslına Kamile Ezeyi de eklemeliyim. Kimilerinin ezesi; kimilerinin de bibisiydi o.

Genç yaşta Trabzonlu kaptan olan kocasını kaybetmiş yedi yetimle hayatın yükünü tek başına omuzlarına yüklemişti. Hayata karşı mücadaleyi, tahammülü ve sabrı benliğine sindirmiş bir insandı Kamile Eze!! İsmiyle müsemmâ maddesi ve medeniyeti şefkât, merhamet ve sevgiyle yoğrulmuş bir Osmanlı kadınıydı. Kamile eze tandır başlarında biz çocukların hiçbir isteğini geri çevirmezdi. Hamurdan koçlar yapar çocukluk hayatımızı güzelliğe iyiliğe kalb ederdi. O her zaman şeker yağdıran tatlı diliyle, tabiîliğiyle ve neşesiyle insana daha ilk görüşte bir nevi yaşamak aşkı veren insanlardandı. Kamile Eze’nin kalbinin iyiliğine şahitlik eden nurlu bir yüzü vardı. Biz çocuklara kurbanlı, hayranlı ve balamlı fedakârlıklarıyla hep mütebessim bakardı.

Kamile Eze'nin o yüzündeki sükûnet ve derin merhamet ölene kadar hiç eksilmedi. Her daim mütebessim bakar tavırlarında ve tarzında en ufak bir yapaylık bulamazdınız. Kamile Eze de bu dünyadan gitti ona soracağım sorularım vardı. Sorularım bende kaldı. Kierkegaard, çocuk insanlığın efendisi olsaydı insanın metafizik açıdan ne kadar büyük olacağını söylerken meğer ne kadar da haklıymış. Ruhumuzu yatıştıran çocukluk, o mevsimler hâlen bizde bizimledir. Mâzi hâtıralarının, nesillerin, taşın ve toprağın hülyâlarına şahit olmuş ihtiyâr ağaçlar, izbe semtlerde yaşanmış hayatlar, şimdi sesi çıkmayan o kuşlar, ışığı sönmüş o evler, suyu çekilmiş bağlar nereye gittiler?

Kış akşamlarının ve gecelerinin bunca güzelliğinin tersine kış sabahları bu manzaranın pek istenmeyen kısmını oluştururdu. Damlar kürelenecek, bahçe temizlenecek, bahçeden sokak kapısına kadar olan aralıkta yol açılacak… Bütün bunlar, biz yaşta erkek çocukların külfetleriydi. Bu manzaranın en güzel taraflarından biri benim hisseme düşmüştü. Sabahın loşluğu içinde fırına gidilecek ve kırmızı alevi fışkıran fırından çıkmış buharlı taze ekmekler alınıp evin yolu tutulacaktı. Öğlene doğru Van’ın güneşi vurunca, eski kış evlerinin yumuşaklığı, damlarda eriyen karlar yaşlı insanlar gibi evlerinin alınlarından terler akarcasına sakız gibi beyaz badanalı evlerin alınlarına çizgiler düşürürdü. Güneş vurunca bilhassa beyaza bürünmüş tarlalarda siyah kargaların uçup kalkmasını seyretmekte apayrı bir güzellikti. Kış mevsiminin birde temizlik fasılları vardı. Evin hanımları evdeki her şeyi dışarıya seferber ettiği günler aynı zamanda sobaların ve bacaların temizlendiği günlerdi. O gün evin hanımları bir diktatör kesilir, evin erkekleri de süt dökmüş kedinin suçluluğu içinde bir köşede önüne ne koyulmuşsa itirazsız yemeye râzı gelirdi.

Evin temizliğinden hızını alamayan kadınlar, biz çocukların canına düşer bütün mımızlanmamıza, itirazlarımıza rağmen hamam sobalarının o cehenneme benzeyen sıcaklığının eşliğinde körpe bedenlerimize başımıza hamam tası yiye yiye âdeta derimizi sökercesine bu banyo faslını işkenceye dönüştürürlerdi.

Bu yazdıklarım nostaljik seraplar dünyası değil. Yaşadığımız dünya üzerinde ara sıra yalnız kendimizin yaşaması için kurduğumuz ikinci bir dünyadır. Bunlar taşra romantizmi ve epiğiyle de karıştırılmamalıdır. Biliyorum nostalji, tutkunun aklıdır. Aklın tutkusu değil. Nostalji realiteden kaçıştır. Çünkü hayat bazen kitapları aşınca bütün okuduklarımız realitenin gerisinde kalır.

Onun için bazen bütün okuduklarımızı bir kenara bırakıp hayatın ve hadiselerin hakikatini şahsi mâcera gibi yaşamamız gerekir. Bütün bunlar bir medeniyetin hislerimize gönlümüze sızmış; kimliğimizi ve kişiliğimizi oluşturmuş hakikatleridir. Onun için bu medeniyetin gölgesinde her daim çocukluktan kalan saf ruhlarımız saklıdır. Nereye gidersek gidelim, içimizde oraya çıkan bir yol vardır.

Yazar: Sait Ebinç

Resimler: Hüseyin Ayça

Van'da Mazide Kalan 23 Nisan Coşkusu

Van'da mazide kalan 23 Nisan Milli Egemenlik ve Ulusal Çocuk Bayramı coşkusu fotoğrafları ve resimleri videosu...

Van'ın Kent Hafızası Foto Kırcan (Belgesel)

Vaktimiz yok aslında durup ince şeyleri anlamaya, bakmaya, tanımaya. Her gün önünden geçtiğimiz Van'ın Beşyol Meydanında en az 50 yıllık ahşap bir tabela ve Van'ın Kent Hafızasını günümüze taşıyan usta fotoğrafçı Ömer Kırca. Nam-ı diğer Foto Kırcan.

Van'ın İpekyolu Belediyesi yeni bir projeye imza atarak, Van ve bölgesinde yaşayan, geçmişten günümüze bir çok meslek dalını belgeselleştirerek Van'ın tarihi hafızasına bir katkı sunuyor.

İşin erbabı usta eller, sanatkarlar ve bir çok meslek grubu bu belgesellerle sizlere adeta tarihte bir yolculuğa çıkıyor.

'Usta Eller Belgeseli' serisinin ikinci bölümü, yaklaşık 50 yıla yakın çektiği fotoğraflarla Van'ın Kent Hafızasını oluşturan Foto Kırcan (Ömer Kırca) Van İpekyolu Kaymakamı ve Belediye Başkan Vekili Sinan Aslan 'Usta Eller ' Belgeseli kapsamında duayen fotoğrafçıya konuk olup, fotoğrafçılık, Van'ın tarihi ve kültürü üzerine keyifli bir sohbet yapıyor.

Ömer Kırca Kimdir?

Ömer Kırca, nam-ı diğer Foto Kırca, 1939 Van doğumlu olup, fotoğrafçılık mesleğine 10 yaşında, Van'ın ilk fotoğrafçısı olan Foto Süphan (Yusuf İzettin Çermik)'in yanında mesleğe çırak olarak başlamıştır.

Yaklaşık 16 yıl çıraklı yaptığı Foto Süphan'dan, 1966 yılında ayrılarak kulağa hoş geldiği için soyadına 'N' harfini eklediği kendi iş yeri olan Foto Kırcan'ı açmıştır. Su fotoğrafçılığı ile başladığı mesleğinde meşhur, İskele Caddesi ve Selahattin Gardaş fotoğrafları başta olmak üzere Van'ın Kent Hafızasını oluşturma anlamında binlerce fotoğrafta imzası bulunmaktadır.

Dile kolay, yaklaşık 50 yıl kentin her köşesini tek tek objektifine sığdırmış usta fotoğrafçı Ömer Kırca. Bu işe beraber başladığı arkadaşlarının çoğunun, teknolojiye yenik düştüğü için mesleği bıraktığını ancak kendisinin bu işi severek yaptığı için, ömrü yettikçe devam ettirmeyi düşündüğünü belirtmektedir.

#Van #Fotoğrafçılık #Belgesel

Eski Van Şehri şimdiki Van Kalesinin güney yamacına kuruluydu.

Şehrin üç tarafı halen kalıntıları duran surlarla çevriliydi.

Doğuda Tebriz, güneyde Saray ve Orta kapıları ile kuzeybatıda İskele kapısı vardı.